Kısaca
Prostat biyopsisi, prostat bezinden ince bir iğneyle küçük doku örnekleri alınarak bu örneklerin mikroskop altında kanser hücresi açısından incelenmesidir. NHS'e göre prostat kanserinden şüphelenildiğinde önce MR çekilir ve bu görüntüler biyopsiye gerek olup olmadığını göstermeye yardımcı olur. Biyopsi iki yolla yapılabilir: testis torbası ile makat arasındaki deriden (transperineal) ya da makattan (transrektal). Cancer Research UK'ye göre işlem genellikle 20–30 dakika sürer ve çoğu kişi aynı gün eve döner. Sonuçlar birkaç hafta içinde çıkar. Biyopsiden sonra yüksek ateş, titreme ve genel durumda bozulma ağır bir enfeksiyonun belirtisi olabilir; bu durumda beklemeden 112'yi arayın.
Prostat biyopsisi nedir?
Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında bulunan ve meni sıvısının bir bölümünü üreten bir bezdir. Prostat kanserinden şüphelenildiğinde tanıyı doğrulamanın yolu, prostattan doku örneği alınıp incelenmesidir.
NHS biyopsiyi, prostata küçük bir iğne sokularak alınan doku örneğinin kanser hücreleri açısından incelendiği test olarak tanımlar. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'ne (NCI) göre alınan örneklerdeki hücreleri bir patolog mikroskop altında inceler. Patolojik inceleme hakkında bilgi için Patolojik inceleme yazısına bakabilirsiniz.
Kimlere yapılır?
Prostat biyopsisi genellikle şu bulgulardan biri ya da birkaçı olduğunda gündeme gelir:
- PSA yüksekliği: NCI'ye göre PSA, kandaki prostat spesifik antijen düzeyini ölçen bir testtir ve prostat kanserinde yükselebilir. PSA tek başına tanı koydurmaz; kanser tanısı doku örneğinin incelenmesiyle konur. Bkz. PSA testi nedir?
- Parmakla rektal muayenede şüpheli bulgu: NCI'ye göre hekim eldivenli parmağını makata sokarak prostatta sertlik ya da düzensizlik olup olmadığını değerlendirir.
- MR'da şüpheli alan: NHS'e göre MR, prostatı daha net gösterir ve başka test gerekip gerekmediğini anlamaya yardımcı olur.
Biyopsi kararı; PSA değeri, muayene ve MR bulguları, kişinin yaşı, genel sağlığı ve tercihleri birlikte değerlendirilerek ürolog tarafından verilir. Prostat büyümesi gibi benzer idrar yakınmalarına yol açan durumların da değerlendirilmesi gerekir. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
Biyopsi yöntemleri
Transperineal biyopsi
Cancer Research UK'ye göre bu yöntemde iğne, testis torbası ile makat arasındaki deriden (perine) prostata ilerletilir. Cancer Research UK, Birleşik Krallık'taki hastanelerin çoğunun artık bu yöntemi tercih ettiğini belirtir. İşlem lokal ya da genel anestezi altında yapılabilir. İğnenin yönü makata yerleştirilen bir ultrason probuyla izlenir; bazen deriye yerleştirilen bir ızgara (şablon) kullanılır.
Transrektal (TRUS) biyopsi
Cancer Research UK'ye göre bu yöntemde makata bir ultrason probu yerleştirilir ve ince iğne probun yanından prostata ilerletilir. Genellikle makata uygulanan lokal anestezi ile yapılır. Kişi sol yanına, dizleri göğsüne doğru çekili şekilde yatar.
Hedefe yönelik (füzyon) biyopsi
Cancer Research UK'ye göre her iki yöntemde de MR'da şüpheli görülen alanlardan hedefe yönelik örnekler ve prostatın diğer bölümlerinden sistematik örnekler alınabilir. NCI de MR'ın biyopsiye yol göstermek için kullanılabildiğini belirtir. MR ve ultrason görüntülerinin bilgisayar ortamında birleştirilerek iğnenin şüpheli alana yönlendirildiği bu yönteme halk arasında "füzyon biyopsi" denir.
İşlem öncesi hazırlık
Cancer Research UK'nin önerileri şunlardır:
- Kan sulandırıcılar: Bazı kan sulandırıcıların işlemden birkaç gün önce kesilmesi gerekebilir. Hangi ilacın ne zaman bırakılacağına hekiminiz karar verir; kendi başınıza ilaç bırakmayın.
- Antibiyotikler: Enfeksiyonu önlemek için işlemden önce ve sonrasında yaklaşık 2 gün antibiyotik kullanmanız istenebilir.
- Bağırsak hazırlığı (transrektal biyopsi): Bağırsağın boşaltılması için lavman ya da ilaç verilebilir.
- Açlık (genel anestezi uygulanacaksa): Cancer Research UK'ye göre genel anestezide işlemden önce 6 saat yemek yenmemesi, 4 saat sıvı alınmaması istenebilir. Lokal anestezide genellikle normal yiyip içebilirsiniz.
Kullandığınız tüm ilaçları, alerjilerinizi (özellikle antibiyotik alerjisi) ve daha önce geçirdiğiniz idrar yolu enfeksiyonlarını ekibe bildirin.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
İşlem nasıl yapılır?
Cancer Research UK'ye göre:
- Transrektal biyopsi yaklaşık 20–30 dakika sürer.
- Transperineal biyopsi yaklaşık 20–30 dakika, şablon kullanılan biyopsi ise 30–45 dakika sürer.
- Lokal anesteziyle yapılan işlemlerde iğne girerken kısa süreli bir rahatsızlık ya da basınç hissi olabilir.
- Transrektal biyopsiden sonra en az 30 dakika dinlenip gözlem altında kalmanız istenir.
- Genel anestezi uygulanırsa bazı durumlarda mesaneye geçici bir sonda takılabilir.
Çoğu kişi aynı gün, bazıları ertesi gün eve döner. Genel anestezi aldıysanız Cancer Research UK'ye göre o gün araç kullanmamanız gerekir.
İşlem sonrası
Cancer Research UK'ye göre biyopsiden sonra şunlar görülebilir:
- İdrarda kan: Genellikle birkaç gün sürer.
- Menide ve dışkıda kan: Cancer Research UK'ye göre görülebilir.
- Ağrı ve rahatsızlık: İşlem bölgesinde hafif ağrı olabilir.
- İdrar yapmada güçlük: Bazı kişilerde geçici olarak görülebilir.
Cancer Research UK, işlemden sonraki 24 saat boyunca bol sıvı içilmesini önerir. Size verilen antibiyotikleri eksiksiz kullanın.
Evde bakım
İşlemden sonraki günlerde şunlara dikkat etmek iyileşmeyi kolaylaştırır:
- Cancer Research UK'nin önerdiği gibi ilk 24 saat bol sıvı için.
- Size verilen antibiyotikleri, belirtiler olmasa bile, önerilen süre boyunca kullanın.
- Kan sulandırıcı ilaçlarınıza ne zaman yeniden başlayacağınızı hekiminize sorun.
- İlk günlerde ağır fiziksel zorlamalardan kaçının.
- Ateşinizi ölçün; titreme, idrar yapmada güçlük ya da belirgin kanama olursa beklemeden başvurun.
Hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Biyopsi benim için neden gerekli? MR sonucu ne gösteriyor?
- Hangi yöntemle yapılacak, anestezi gerekecek mi?
- Hangi ilaçlarıma ara vermeliyim?
- Sonuçları ne zaman ve nasıl öğreneceğim?
- Sonuç olumsuz çıkarsa nasıl bir izlem planlanacak?
Olası riskler
Cancer Research UK'ye göre prostat biyopsisinin olası riskleri şunlardır:
- Kanama (idrarda, dışkıda ya da menide kan)
- Enfeksiyon
- Ağrı
- İdrar yapmada güçlük
- Alınan örneklerin yeterli olmaması ve biyopsinin tekrarlanması gerekmesi
Bu nedenle özellikle enfeksiyon belirtilerini bilmek ve bu belirtiler ortaya çıktığında beklemeden başvurmak önemlidir.
Sonuçlar ne anlama gelir?
Cancer Research UK'ye göre sonuçlar genellikle 2–3 hafta içinde çıkar; NHS de test sonuçlarının birkaç hafta sürebileceğini belirtir.
Gleason skoru ve derece grubu
NCI'ye göre kanser saptandığında patolog, kanser hücrelerinin görünümüne göre bir derecelendirme yapar. Örnekteki en sık iki kanser desenine 3 ile 5 arasında puan verilir ve bu puanların toplamı Gleason skorunu oluşturur. Skor 6 ile 10 arasında değişir; yüksek skor daha hızlı büyüme eğilimi gösterebilen bir kanseri işaret eder. Bu değerlendirme günümüzde "derece grubu" olarak da raporlanır. NCI'ye göre derece grubu ve PSA düzeyi, kanserin evresinin belirlenmesinde kullanılır.
Negatif sonuç
Cancer Research UK, biyopsinin bazen kanseri kaçırabileceğini ve negatif bir sonucun kanseri her zaman dışlamadığını belirtir. Bu nedenle PSA ve MR bulgularına göre hekim izlem ya da tekrar biyopsi önerebilir.
Kanser saptanırsa NHS'e göre evreyi belirlemek için BT, MR, PET ya da kemik sintigrafisi gibi ek tetkikler yapılabilir. Tedavi seçenekleri arasında aktif izlem, ameliyat, radyoterapi ve hormon tedavisi bulunur. Bkz. Prostat kanseri cerrahisi (radikal prostatektomi)
Aktif izlemde tekrarlanan biyopsiler
NHS'e göre prostat kanseri çoğu zaman yavaş büyür ve bazı kişilerde hiç sorun yaratmayabilir; bu nedenle düşük riskli kanserlerde hemen tedavi yerine yakın izlem seçilebilir. NCI'ye göre aktif izlem; düzenli PSA testlerini, parmakla rektal muayeneyi ve belirli aralıklarla tekrarlanan biyopsileri içerir. Bu durumda biyopsi, kanserin zaman içinde değişip değişmediğini anlamaya yardımcı olur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın:
- Yüksek ateşle birlikte titreme, bilinç bulanıklığı, hızlı nefes alma ya da genel durumda belirgin bozulma
- Hiç idrar yapamama ile birlikte karnın alt kısmında şiddetli ağrı
- Pıhtılı, yoğun kanama ile birlikte baş dönmesi ya da bayılma hissi
Hemen ekibinize ya da hekiminize başvurun (Cancer Research UK):
- Yüksek ateş
- İdrar yapmada güçlük
- Sık sık idrara çıkma isteği
- İdrarda ya da dışkıda belirgin kan
- Titreme ya da üşüme nöbetleri
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Prostat biyopsisi acı verir mi?
Cancer Research UK'ye göre işlem lokal ya da genel anestezi altında yapılır. Lokal anestezide kısa süreli rahatsızlık hissedilebilir; işlem sonrasında hafif ağrı olabilir.
Biyopsiden sonra menide kan normal mi?
Cancer Research UK, biyopsiden sonra menide kan görülebileceğini belirtir. Bu durum bir süre devam edebilir. Belirgin kanama ya da ateş varsa ekibinize başvurun.
Biyopsi sonucu ne zaman çıkar?
Cancer Research UK'ye göre sonuçlar genellikle 2–3 hafta içinde çıkar.
Biyopsi negatif çıktı, kanser yok mu demek?
Cancer Research UK'ye göre biyopsi bazen kanseri kaçırabilir. Hekiminiz PSA ve MR sonuçlarına göre izlem ya da yeniden biyopsi önerebilir.
Füzyon biyopsi nedir?
MR'da şüpheli görülen alanların ultrason görüntüsüyle eşleştirilerek iğnenin bu alanlara yönlendirildiği biyopsidir. Cancer Research UK ve NCI, MR'ın hedefe yönelik örnek almaya yol gösterdiğini belirtir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Prostat büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi)
- Prostat iltihabı (prostatit)
- Prostat kanseri
- Patolojik inceleme (biyopsi değerlendirmesi)
- Prostat biyopsisi
- Prostat kanseri cerrahisi (radikal prostatektomi)
- Prostat MR (multiparametrik)
- PSA testi
- Görüntüleme eşliğinde biyopsi
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- MR-ultrason füzyon prostat biyopsisi
- Ultrasonografi (USG)
- Tıbbi Onkoloji
- Radyoloji
- Tıbbi Patoloji
- Üroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
