Kısaca
Pilor stenozu, mideden ince bağırsağa açılan geçidi çevreleyen kasın (pilor) kalınlaşması sonucu bu geçidin daralmasıdır. Daralma nedeniyle süt mideden bağırsağa geçemez ve bebek kusar. Great Ormond Street Çocuk Hastanesi'ne (GOSH) göre genellikle doğumdan yaklaşık altı hafta sonra ortaya çıkar, erkek bebeklerde daha sık görülür ve ailesel geçiş gösterebilir. Kusma önce hafiftir, giderek şiddetlenir ve süt ağızdan fışkırırcasına çıkabilir. Tedavi edilmezse bebekte sıvı kaybı ve kilo alamama gelişir. Tanı ultrasonla konur; tedavi, piloromiyotomi adı verilen kısa bir ameliyattır.
Pilor stenozu nedir?
Mide, sindirdiği besini pilor adı verilen kaslı bir geçitten ince bağırsağın ilk bölümüne (onikiparmak bağırsağı) gönderir. MedlinePlus pilor stenozunu, midenin ince bağırsağa açılan ağzının daralması olarak tanımlar. Bu durumda pilor kasları kalınlaşır ve midenin olağan şekilde boşalmasını engeller.
GOSH'a göre bu kalınlaşma nedeniyle besin bağırsağa geçemez; mide dolar ve süt kusmayla geri gelir. Bağırsağa yeterli besin ulaşmadığı için bebeğin dışkı sayısı da azalır.
Kimlerde görülür, neden olur?
GOSH ve MedlinePlus'a göre pilor stenozu:
- Genellikle doğumdan yaklaşık altı hafta sonra belirti verir; MedlinePlus'a göre kusma çoğunlukla 3 haftalık civarında başlar ve 6 aydan küçük bebeklerde görülür.
- Erkek bebeklerde kızlara göre daha sık görülür.
- Ailesel geçiş gösterebilir; MedlinePlus'a göre anne veya babası bu durumu yaşamış bebeklerde daha sık rastlanır.
Pilor kasının neden kalınlaştığı tam olarak bilinmemektedir. MedlinePlus, genetik etkenlerin rol oynayabileceğini ve bazı antibiyotiklerin de risk etkenleri arasında sayıldığını belirtir. Pilor stenozu, annenin ya da ailenin yaptığı bir hatadan kaynaklanmaz. Sorun mide çıkışındaki kasın kalınlaşmasından kaynaklandığı için, anne sütü ya da mamayla beslenen her bebekte görülebilir. Bu nedenle kusmalar artıyorsa mama ya da beslenme düzenini kendi başınıza değiştirmek yerine hekime başvurmak gerekir.
Belirtileri nelerdir?
GOSH'a göre çoğu bebek önce beslenmeden sonra az miktarda süt çıkarır. Birkaç gün içinde kusma artar ve bebek sonunda neredeyse hiç süt tutamaz hâle gelir. Kusma o kadar güçlü olabilir ki süt bebeğin ağzından uzağa fışkırır; buna "fışkırır tarzda kusma" (projektil kusma) denir.
MedlinePlus ve GOSH'un sıraladığı diğer belirtiler şunlardır:
- Kusmadan hemen sonra bebeğin yine aç olması ve tekrar emmek istemesi
- Kilo kaybı ya da yeterli kilo alamama
- Dışkı sayısının azalması
- Karın bölgesinde rahatsızlık
- MedlinePlus'a göre kusmadan hemen önce karın üst kısmında dalga şeklinde hareketler görülebilmesi
Sıvı kaybı (dehidratasyon) belirtileri
Pilor stenozunda en önemli tehlike sıvı kaybıdır. GOSH'a göre şu belirtiler sıvı kaybını düşündürür:
- Bebeğin halsiz, uyuşuk ve tepkisiz olması
- Bezlerin daha seyrek ıslanması
- Bıngıldağın (başın üstündeki yumuşak bölge) çökük görünmesi
Bunlara ağızda kuruluk ve ağlarken gözyaşının azalması da eklenebilir. Bebeklerde sıvı kaybı hızla ilerleyebileceğinden bu belirtiler gecikmeden değerlendirilmelidir. Bkz. Çocuklarda ishal ve kusma
Bebeklerde her kusma pilor stenozu mudur?
Hayır. Bebeklerde beslenmeden sonra az miktarda süt çıkarma (halk arasında "süt getirme") çok sık görülür ve çoğu zaman olağandır. Reflü, aşırı besleme, enfeksiyonlar ve besin alerjileri gibi başka nedenler de kusmaya yol açabilir.
Pilor stenozunu düşündüren özellikler şunlardır:
- Kusmanın birkaç gün içinde giderek artması ve güçlenmesi
- Kusmanın fışkırır tarzda olması
- Bebeğin kusmadan sonra aç görünmesi
- Kilo alamama ve sıvı kaybı belirtilerinin eklenmesi
Kusmuğun yeşil (safralı) olması ise farklı bir bağırsak tıkanıklığını düşündürebilir ve acil değerlendirme gerektirir. Kusmanın nedenini ayırt etmek hekimin işidir; endişe duyduğunuzda beklemeden başvurun. Kusmayla ilgili genel bilgi için bkz. Bulantı ve kusma neden olur?
Bu konuda
Pilor stenozu konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
GOSH ve MedlinePlus'a göre tanı süreci şu adımları içerir:
- Fizik muayene: Hekim, bebeğin karnının sağ üst kısmında kalınlaşmış pilor kasını sert bir kitle olarak hissedebilir. MedlinePlus bu kitleyi "zeytin şeklinde" olarak tarif eder.
- Ultrason: GOSH'a göre kalınlaşmış kası göstererek tanıyı doğrular. Ultrason radyasyon içermez ve bebeklerde güvenle kullanılır. Bkz. Ultrason nedir?
- Kan testleri: Sık kusma, vücuttaki tuz ve mineral dengesini (elektrolitleri) bozabilir. Kan testleriyle bu denge kontrol edilir.
MedlinePlus, tanı için bazen baryumlu (ilaçlı) röntgen çekiminin de kullanılabildiğini belirtir.
Tedavi: ameliyat öncesi hazırlık
Pilor stenozu acil bir durumdur, ancak ameliyat hemen yapılmaz. GOSH'a göre önce bebeğin sıvı kaybı ve tuz-mineral dengesizliği düzeltilmelidir. Bu amaçla:
- Damar yolundan sıvı verilir (serum).
- Mideyi boşaltmak için burundan mideye ince bir tüp (nazogastrik tüp) yerleştirilebilir.
- Kan testleri tekrarlanarak değerlerin düzelip düzelmediği izlenir.
Bu hazırlık, ameliyatın ve anestezinin güvenli şekilde yapılabilmesi için önemlidir ve birkaç saatten bir-iki güne kadar sürebilir.
Bu süreçte aileler ne yapabilir?
Bebeğinin damar yolu ve mide tüpüyle izlendiğini görmek aileler için zorlayıcı olabilir. Bu dönemde şunlar yardımcı olabilir:
- Bebeğinize dokunmak, onunla konuşmak ve yanında olmak çoğu zaman mümkündür; nelere izin verildiğini ekibe sorun.
- Emziren anneler, bebek ağızdan beslenmeye ara verdiği dönemde sütün devamlılığı için sütü sağıp saklama konusunda ekipten destek isteyebilir.
- Bebeğin son beslenme saatini, kusma sayısını ve son ıslak bez zamanını ekibe bildirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
- Aklınıza takılan soruları not edin; ameliyat, anestezi ve sonrası hakkında ekipten açıklama isteyin.
Ameliyat: piloromiyotomi
MedlinePlus'a göre tedavi, pilor kasını genişleten piloromiyotomi adlı bir ameliyattır. GOSH'a göre:
- Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve genellikle yaklaşık 30 dakika sürer.
- Cerrah, kalınlaşmış kas liflerini keserek geçidi genişletir; midenin iç zarı korunur.
- Çoğu ameliyat üç küçük kesiyle kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır; bazı bebeklerde göbek çevresinden daha büyük bir kesiyle açık yöntem tercih edilir.
MedlinePlus, ameliyat yapılamayan bebeklerde tüple besleme veya mide kaslarını gevşeten ilaçların denenebildiğini belirtir. Ancak tedavinin temeli ameliyattır. Genel anestezi ve laparoskopi hakkında bilgi için bkz. Genel anestezi nedir? ve Laparoskopi nedir?
Ameliyattan sonra
GOSH'a göre ameliyattan yaklaşık altı saat sonra beslenmeye küçük miktarlarla başlanır ve miktar kademeli olarak artırılır. MedlinePlus da beslenmeye ameliyattan birkaç saat sonra başlanabildiğini belirtir. Anne sütü alan bebeklerde emzirmeye devam edilir.
Ameliyattan sonraki ilk günlerde bir miktar kusma görülebilir. GOSH'a göre bu, sindirim sistemi toparlandıkça azalır. GOSH, ameliyatların çoğunun beslenme sonrası kusmayı azalttığını ya da tamamen durdurduğunu belirtir; MedlinePlus da ameliyatın genellikle belirtileri giderdiğini ifade eder.
Evde dikkat edilmesi gerekenler:
- Yara yerlerini temiz ve kuru tutun; bez değiştirirken kesilerin ıslanmamasına özen gösterin.
- Beslenme miktarını ve kusma olup olmadığını not edin.
- Bebeğinizin kilo alımını takip etmek için kontrollere gidin.
- Hekiminizin önerdiği ağrı kesicileri önerildiği şekilde kullanın.
Tedavi edilmeyen pilor stenozu, MedlinePlus'a göre beslenme yetersizliği, sıvı kaybı ve düşük kiloya yol açar. Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde gecikmeden başvurmak önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun:
- Bebeğiniz hiçbir sıvıyı tutamıyor ve her beslenmeden sonra kusuyorsa
- Bebek uyuşuk, aşırı uykulu ya da uyandırılması güçse
- Bezler 6–8 saattir ıslanmıyorsa, bıngıldak çökük görünüyorsa
- Kusmuk yeşil renkliyse ya da kusmukta kan varsa
Aile hekiminize veya çocuk doktorunuza başvurun:
- Beslenmeden sonraki kusmalar giderek artıyor ve güçleniyorsa
- Bebek kusmadan sonra hemen yeniden acıkıyorsa
- Kilo alamıyor ya da kilo kaybediyorsa
- Dışkı sayısı belirgin şekilde azaldıysa
Ameliyattan sonra (GOSH):
- Ağrı kesicilerle geçmeyen şiddetli ağrı
- Sıvıları tutamama ya da kusmanın sürmesi
- 37,5 °C ve üzeri ateş
- Yara yerinde kızarıklık, şişlik veya akıntı
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Pilor stenozu hangi yaşta görülür?
GOSH'a göre genellikle doğumdan yaklaşık altı hafta sonra ortaya çıkar. MedlinePlus'a göre belirtiler çoğunlukla 3 haftalık civarında başlar ve 6 aydan küçük bebeklerde görülür.
Bebeğimin kusması pilor stenozu olabilir mi?
Bebeklerde az miktarda süt çıkarmak sık ve çoğu zaman olağandır. Kusmanın giderek güçlenmesi, fışkırır tarzda olması, bebeğin kusmadan sonra aç görünmesi ve kilo alamaması pilor stenozunu düşündürebilir; bu durumda hekime başvurun.
Pilor stenozu ilaçla tedavi edilebilir mi?
Tedavinin temeli ameliyattır. MedlinePlus'a göre ameliyat yapılamayan bebeklerde tüple besleme veya ilaç tedavisi denenebilir; kararı hekim verir.
Ameliyattan sonra kusma devam eder mi?
GOSH'a göre ilk günlerde bir miktar kusma görülebilir ve sindirim sistemi toparlandıkça azalır. Kusma sürüyor ya da artıyorsa hekime başvurun.
Ameliyattan sonra emzirmeye devam edebilir miyim?
Evet. Ameliyattan birkaç saat sonra beslenmeye küçük miktarlarla başlanır; anne sütü alan bebeklerde emzirme sürdürülür. Miktarın nasıl artırılacağını ekip size anlatır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
