Normal doğum (vajinal doğum) nasıl olur? Evreleri ve süreç

Normal doğum nedir?

MedlinePlus doğumu, bebeğin dünyaya gelme süreci olarak tanımlar; bu süreç doğum eylemini, bebeğin ve plasentanın doğumunu kapsar. Bebek ya vajinal yolla (doğum kanalından) ya da ameliyatla, yani sezaryenle doğar. Sezaryen hakkında bilgi için Sezaryen nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

MedlinePlus'a göre zamanında bir gebelik 40 hafta sürer ve doğum eylemi genellikle 37. ile 42. haftalar arasında başlar. 37. haftadan önce başlayan doğum eylemi erken doğum olarak adlandırılır ve bebek için bazı riskler taşır; bkz. Erken doğum belirtileri

MedlinePlus'a göre doğum belirtileri, doğumun ne zaman başlayacağı ve bebeğin doğması için geçen süre her gebelikte farklı olabilir. Bu nedenle aşağıdaki süreler genel bilgiler olarak düşünülmelidir. MedlinePlus, doğum eylemi ve doğum sırasında anne ve bebeğin yakından izlendiğini, komplikasyon gelişirse doğumun sezaryenle yapılabileceğini belirtir. Bkz. Gebelik takibi

Doğum nasıl başlar?

MedlinePlus'a göre doğum eyleminin belirtileri şunlardır:

• Giderek sıklaşan düzenli kasılmalar
• Vajinadan sıvı gelmesi (su gelmesi) ya da kanlı akıntı
• Belin alt kısmında künt ağrı
• Karında kramplar

Doğumun nasıl anlaşılacağı ve sahte sancılarla gerçek sancıların farkı için Doğum belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Doğumun evreleri

Latent (gizli) evre

NHS'e göre bu evrede rahim ağzı yumuşamaya ve açılmaya başlar. Kasılmalar düzensizdir ve bu evre saatler, hatta günler sürebilir; çoğu zaman doğumun en uzun evresidir. NHS, bu evrede bir şeyler yiyip içmeyi, çünkü doğum ilerlediğinde enerjiye ihtiyaç duyulacağını belirtir. Doğum gündüz başlarsa dik durmak ve hafifçe hareket etmek bebeğin leğen kemiğine inmesine ve rahim ağzının açılmasına yardımcı olur; gece başlarsa rahat etmeye çalışmak ve mümkünse uyumak önerilir. Nefes egzersizleri, masaj ve ılık banyo ya da duş rahatlatabilir. NHS'e göre doğum henüz ilerlememişken hastaneye giderseniz bir süre eve dönmeniz önerilebilir.

Birinci evre: aktif doğum

NHS'e göre rahim ağzı yaklaşık 4 santimetre açıldığında kasılmalar güçlenir ve düzenli hâle gelir. Bu evrede rahim ağzı 10 santimetreye, yani tam açıklığa ulaşana kadar açılmaya devam eder. NHS'e göre ilk doğumda bu evre genellikle 8–18 saat, sonraki doğumlarda ise 5–12 saat sürer.

Bu evrede ebe ya da hekim bebeğin kalp atışlarını düzenli aralıklarla dinler; NHS'e göre küçük bir el cihazıyla her 15 dakikada bir dinlenir. Anne ya da bebekle ilgili bir endişe varsa ya da epidural uygulanıyorsa, karna bağlanan iki pedle kasılmaların ve bebeğin kalp atışlarının kaydedildiği elektronik izleme önerilebilir.

NHS'e göre kasılmalar yeterince sık ya da güçlü değilse veya bebek uygun olmayan bir pozisyondaysa doğum beklenenden yavaş ilerleyebilir. Bu durumda ebe ya da hekim iki seçenekten söz edebilir: bebeği çevreleyen zarların vajinal muayene sırasında küçük bir açıklıkla patlatılması ya da bu yeterli olmazsa kasılmaları güçlendiren oksitosinin damar yoluyla verilmesi. Oksitosin verildiğinde bebeğin kasılmalara uyumunu görmek için elektronik izleme gerekir.

İkinci evre: ıkınma ve bebeğin doğumu

NHS'e göre bu evre rahim ağzının tam açılmasından bebeğin doğumuna kadar geçen süredir. Oturma, yan yatma, ayakta durma, diz çökme ya da çömelme gibi kendinizi rahat hissettiğiniz pozisyonlar seçilebilir; doğum sırasında çok bel ağrısı olduysa dört ayak üzerinde diz çökmek yardımcı olabilir. Ikınma isteği geldiğinde kasılmalarla birlikte ıkınırsınız; NHS'e göre epidural yapıldıysa bu isteği hiç hissetmeyebilirsiniz. MedlinePlus'a göre bu evrede önce bebeğin başı görünür, kısa süre sonra bebek doğar. NHS'e göre baş doğmak üzereyken ebe, vajina ile makat arasındaki dokuların (perine) esneyebilmesi için ıkınmayı bırakıp kısa nefesler almanızı ister; baş doğduktan sonra bebeğin vücudu genellikle sonraki bir-iki kasılmayla doğar.

NHS'e göre bu evrenin ilk doğumda 3 saati, sonraki doğumlarda 2 saati geçmemesi beklenir.

Üçüncü evre: plasentanın doğumu

Bebek doğduktan sonra plasenta (eş) ve zarlar çıkar. NHS'e göre bu evre iki şekilde yönetilebilir:

• Aktif yönetim: Doğum sırasında ya da hemen sonra uyluğa rahmi kasan bir iğne yapılır; göbek kordonu doğumdan 1–5 dakika sonra kesilir ve plasenta genellikle 30 dakika içinde çıkar. NHS'e göre bu yöntem plasentanın çıkışını hızlandırır ve doğum sonrası yoğun kanama riskini azaltır, ancak bulantı-kusma olasılığını artırır ve doğum sonrası kramp tarzı ağrıları artırabilir.
• Fizyolojik (doğal) yönetim: İğne yapılmaz; göbek kordonu atımı durduktan sonra, genellikle 2–4 dakika içinde klemplenir. Plasentanın doğal yolla çıkması bir saate kadar sürebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğunu doğum öncesinde ebeniz ya da hekiminizle konuşabilirsiniz.

Ne zaman hastaneye gidilmeli?

NHS'e göre kasılmalar yaklaşık 5 dakikada bir gelmeye başladığında ya da suyunuz geldiğinde ebenizi, hekiminizi ya da doğum yapacağınız hastaneyi aramalısınız. MedlinePlus, doğum tarihinden önce bile olsa doğum belirtileri yaşandığında sağlık ekibiyle iletişime geçilmesini önerir.

NHS'e göre şu durumlarda ebenizi ya da doğum yapacağınız hastaneyi hemen aramalısınız: vajinal kanama, bebeğin her zamankinden az hareket etmesi, 37. haftadan önce doğumun başladığını düşünmeniz, kasılmalardan herhangi birinin 2 dakikadan uzun sürmesi ya da 10 dakikada 6 veya daha fazla kasılma olması.

NHS'in önerilerine göre doğuma hazırlanırken şunları önceden düşünmeniz yararlıdır:

• Doğumda yanınızda kimin bulunmasını istediğiniz ve size nasıl destek olabileceği
• Doğum pozisyonlarını doğumdan önce denemek
• Ağrı kesme seçenekleriyle ilgili tercihleriniz; bunları bir doğum planı olarak yazabilirsiniz, ancak doğum sırasında fikrinizin değişebileceğini unutmayın
• Epidural isteyebileceğinizi düşünüyorsanız, hastanenizde anestezi uzmanlarının her zaman bulunup bulunmadığı

Doğumda ağrıyla baş etme seçenekleri

NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği seçenekler şunlardır:

İlaç dışı yöntemler

• Doğum hakkında önceden bilgi edinmek
• Nefes ve gevşeme teknikleri
• Hareket etmek, pozisyon değiştirmek, doğum topu kullanmak
• Masaj ve eşin ya da bir yakının desteği
• Ilık banyo ya da duş
• NHS'e göre suda doğum ve suyun rahatlatıcı etkisi
• NHS'e göre TENS adı verilen ve sırta yapıştırılan elektrotlarla hafif elektrik uyarısı veren cihazlar; büyük olasılıkla bel ağrısının olabildiği erken evrelerde daha etkilidir, aktif doğum evresinde etkili olduğu gösterilmemiştir

Gaz ve hava karışımı

NHS'e göre maskeyle solunan oksijen ve azot protoksit karışımıdır; kişi kendisi kullanır ve yaklaşık 15–20 saniyede etki eder. Ağrıyı azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Baş dönmesi, bulantı ve uyku hâli yapabilir.

Opioid ağrı kesiciler

NHS'e göre uyluğa ya da kalçaya iğneyle ya da damar yoluyla verilen ağrı kesicilerdir; gevşemeye de yardımcı olabilir. Uyluğa ya da kalçaya yapılan iğne yaklaşık 20 dakikada etki eder ve etkisi 2–4 saat sürer; bu nedenle ıkınma evresine yaklaşılmışsa önerilmez. Sersemlik, bulantı, uyku hâli ya da unutkanlık yapabilir; doğuma çok yakın verilirse bebeğin solunumunu ve ilk beslenmesini etkileyebilir.

Epidural analjezi

NHS'e göre belden yerleştirilen ince bir kateterle ağrıyı ileten sinirlerin uyuşturulmasıdır ve çoğu zaman ağrıyı belirgin şekilde giderir. NHS'e göre yalnızca anestezi uzmanı tarafından uygulanabilir; yerleştirilmesi yaklaşık 10 dakika sürer ve etkisinin başlaması 10–15 dakika daha alır. Her zaman tam etkili olmayabilir ve ayarlanması gerekebilir. NHS'e göre bacaklarda ağırlık hissi, ıkınma evresinin uzaması ve idrar sondası gerekebilmesi gibi etkileri olabilir; 100 kişiden yaklaşık 1'inde baş ağrısı gelişebilir.

Ağrı kesme konusundaki tercihleriniz doğum sırasında değişebilir; bu doğaldır. Seçenekleri önceden öğrenmek, karar vermenizi kolaylaştırır.

Olası müdahaleler

MedlinePlus'a göre bazı doğumlarda şu müdahaleler gerekebilir:

• Doğumun başlatılması (indüksiyon): MedlinePlus'a göre genellikle yalnızca doğum tarihi geçtiğinde ya da gebelikteki bir sorun anne veya bebeğin sağlığını tehdit ettiğinde, ilaçlarla ya da başka yöntemlerle doğum eylemi başlatılır.
• Epizyotomi: NHS'e göre ebe ya da hekim bazen yırtığı önlemek ya da doğumu hızlandırmak için vajina ile makat arasındaki bölgeye (perine) küçük bir kesi önerebilir. Kesiden önce bölge lokal anestezikle uyuşturulur; bebek doğduktan sonra kesi ya da büyük yırtıklar dikilir.
• Aletle yardımlı doğum: NHS'e göre özellikle epidural sonrası ikinci evre uzarsa, bebeğin doğumuna forseps ya da vakum (vantuz) adı verilen aletlerle yardım edilmesi gerekebilir.

MedlinePlus'a göre komplikasyon gelişirse doğum, bebeğin karın ve rahim duvarı açılarak çıkarıldığı sezaryenle yapılabilir. Bu kararlar doğum sırasında, sizin ve bebeğinizin durumu değerlendirilerek verilir.

Doğumdan sonraki ilk saatler

NHS'e göre bebeğinizi genellikle hemen kucağınıza alıp ten tene temas kurabilirsiniz; istediğiniz zaman emzirebilirsiniz ve ideal olan, bebeğin ilk beslenmesinin doğumdan sonraki ilk bir saat içinde olmasıdır. Emzirme için Doğru emzirme teknikleri, doğum sonrası haftalar için Lohusalık dönemi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Doğumdan sonra kendinizi uzun süre mutsuz, çökkün ya da kaygılı hissederseniz sağlık ekibinize başvurun; bkz. Doğum sonrası depresyon