Kısaca
Doğumdan sonraki ilk günlerde kendini hüzünlü, kaygılı veya çabuk sinirlenen biri gibi hissetmek çok yaygındır. "Annelik hüznü" olarak da bilinen bu durum NHS'ye göre genellikle doğumdan sonraki iki hafta içinde kendiliğinden geçer. Mutsuzluk, umutsuzluk, keyif alamama, suçluluk ve uyku sorunları iki haftadan uzun sürüyor ya da giderek ağırlaşıyorsa doğum sonrası depresyon olabilir. Doğum sonrası depresyon tedavi edilebilir bir durumdur; konuşma terapileri, gerektiğinde ilaç tedavisi ve sosyal destek iyileşmeye yardımcı olur. Kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri, gerçek olmayan şeyler görme veya duyma acil yardım gerektirir.
Annelik hüznü ile doğum sonrası depresyon arasındaki fark
Doğumdan sonra hormon düzeylerindeki hızlı değişim, yorgunluk, uykusuzluk ve yeni sorumluluklar duygusal dalgalanmalara yol açabilir. Pek çok anne doğumdan sonraki ilk günlerde nedensiz ağlama, alınganlık, kaygı ve duygusal hassasiyet yaşar.
- Annelik hüznü: Doğumdan sonraki ilk günlerde başlar, birkaç gün sürer ve NHS'ye göre genellikle iki hafta içinde geçer. Günlük işleri ve bebek bakımını belirgin şekilde engellemez.
- Doğum sonrası depresyon: NHS'ye göre gebelik sırasında ya da doğumdan sonraki 12 ay içinde herhangi bir zamanda başlayabilir ve iki haftadan uzun sürer. Belirtiler daha yoğundur ve günlük yaşamı, kişinin kendine ve bebeğine bakma gücünü etkileyebilir.
Annelik hüznü yaşayan bir annenin dinlenmesi, desteklenmesi ve duygularının anlayışla karşılanması çoğu zaman yeterlidir. Bu ayrım her zaman kolay değildir. İki haftayı geçen ya da ağırlaşan belirtiler, "geçer" diye beklenmeden bir sağlık çalışanıyla konuşulmalıdır.
Doğum sonrası depresyonun belirtileri
NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Sürekli çökkün, üzgün veya boşlukta hissetme
- Önceden keyif alınan şeylerden zevk alamama, ilgi kaybı
- Umutsuzluk, değersizlik ve yoğun suçluluk duyguları
- Kaygı, huzursuzluk, sinirlilik
- Bebek uyurken bile uyuyamama ya da aşırı uyuma
- Enerji kaybı, yorgunluk
- Dikkatini toplamada ve karar vermede güçlük
- Bebekle bağ kurmakta zorlanma, bebekle ilgilenmek istememe
- Kendine veya bebeğe bakmakta güçlük
- Ölüm, intihar, kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri
Bu belirtilerin hepsinin bir arada olması gerekmez. Bazı anneler duygularını "iyi anne olamıyorum" diye yorumlayıp utanabilir ve kimseye söylemeyebilir. Oysa doğum sonrası depresyon bir zayıflık ya da kişisel başarısızlık değildir; tedavi edilebilen bir sağlık sorunudur.
Depresyonun genel belirtileri için Depresyon belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
MedlinePlus'a göre doğum sonrası depresyonun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Gebelik ve doğum sonrasında hormon düzeylerindeki değişikliklerin ruh hâlini etkileyebileceği düşünülür. Bunun yanında gebelik ve doğuma bağlı bedensel değişiklikler, iş ve sosyal ilişkilerdeki değişimler ve uykusuzluk da rol oynayabilir.
NHS ve MedlinePlus'ın risk etkenleri arasında saydığı durumlar şunlardır:
- Daha önce depresyon, kaygı bozukluğu veya başka bir ruh sağlığı sorunu yaşamış olmak
- Gebelikte veya doğumda sorunlar yaşamak, bebeğin erken doğması ya da hasta olması
- Yeterli aile ve sosyal destek olmaması
- İlişki sorunları, aile içi şiddet veya istismar
- Yakın zamanda yaşanan stresli olaylar (yas, taşınma, maddi zorluklar)
- MedlinePlus'a göre 25 yaşından genç olmak
Bu etkenlerin olması depresyon gelişeceği anlamına gelmez; hiçbirinin olmadığı annelerde de görülebilir. NHS, babaların ve partnerlerin de bebek doğduktan sonra depresyon yaşayabileceğini vurgular.
Doğum sonrası psikoz: acil bir durum
Doğum sonrası depresyondan farklı ve çok daha seyrek görülen bir durum da doğum sonrası (postpartum) psikozdur. NHS'ye göre yaklaşık 1000 anneden 1'ini etkiler ve belirtiler genellikle doğumdan sonraki ilk 2 hafta içinde, çoğu zaman birkaç saat ya da gün içinde aniden başlar.
Belirtiler arasında gerçekte olmayan şeyleri görme veya duyma (halüsinasyon), gerçek dışı inanç ve şüpheler (sanrı), aşırı hareketlilik ve konuşkanlık, ağır çökkünlük, hızlı duygu değişimleri ve kafa karışıklığı yer alır. NHS, bu durumun hızla kötüleşebileceğini ve anne ile bebeğin güvenliğini tehdit edebileceğini, bu nedenle tıbbi acil durum olarak ele alınması gerektiğini belirtir. Bipolar bozukluk, şizofreni, ailede ruhsal hastalık öyküsü veya önceki doğumlarda psikoz geçirmiş olmak riski artırır.
Bu belirtilerde beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
NHS'ye göre doğum sonrası psikozun tedavisi çoğunlukla hastanede yapılır; mümkünse anne ve bebeğin birlikte kalabildiği birimler tercih edilir. Tedavide antipsikotik, duygudurum dengeleyici veya antidepresan grubundan ilaçlar ile psikolojik destek kullanılabilir. NHS, en ağır belirtilerin genellikle 2–12 hafta sürdüğünü, tam iyileşmenin ise 6–12 ay ya da daha uzun sürebileceğini ve uygun tedavi ve destekle çoğu kişinin tamamen iyileştiğini belirtir.
Bu konuda
Doğum sonrası depresyon konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
MedlinePlus'a göre doğum sonrası depresyonu gösteren tek bir test yoktur; tanı, kişinin anlattığı belirtilere ve hekimin değerlendirmesine dayanır. Belirtilere yol açabilecek bedensel bir hastalığı (örneğin tiroid sorunları veya kansızlık) dışlamak için kan veya idrar testleri istenebilir.
Doğum sonrası kontrollerde ruh hâlinizin sorulması olağan bir uygulamadır. Duygularınızı açıkça anlatmanız, size uygun desteğin planlanmasını kolaylaştırır. Doğum sonrası dönemdeki diğer kontroller için Lohusalık dönemi yazısına bakabilirsiniz.
Tedavi ve destek
NHS'ye göre doğum sonrası depresyon genellikle 3–6 ay içinde düzelir, ancak bazen çok daha uzun sürebilir ve tedaviyle düzelme olasılığı artar. MedlinePlus da tedavi edilmeyen depresyonun aylarca, hatta yıllarca sürebileceğini belirtir. Başlıca seçenekler şunlardır:
- Konuşma terapileri: NHS ve MedlinePlus, bilişsel davranışçı terapiyi (BDT) ve kişilerarası terapiyi etkili seçenekler arasında sayar. Ayrıntı için Bilişsel davranışçı terapi (BDT) nedir? yazısına bakabilirsiniz.
- İlaç tedavisi: Gerektiğinde hekim antidepresan grubundan bir ilaç önerebilir. NHS, birçok antidepresanın emzirme döneminde kullanılabildiğini; emzirdiğinizi hekiminize söylemenizin size uygun ilacın seçilmesini sağlayacağını belirtir. İlaç seçimi ve süresine yalnız hekiminiz karar verir.
- Uzman ekipler: Ağır durumlarda gebelik ve doğum sonrası ruh sağlığı konusunda deneyimli ekiplerden destek alınabilir.
Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?
NHS'nin önerdiği öz bakım adımları tedavinin yerini tutmaz ama iyileşmeye yardımcı olabilir:
- Duygularınızı partnerinizle, ailenizden veya arkadaşlarınızdan güvendiğiniz biriyle paylaşın.
- Ev işleri ve bebek bakımı için somut yardım isteyin ve kabul edin.
- Fırsat buldukça dinlenin; gece beslenmelerini mümkünse paylaşın.
- Kısa yürüyüşler gibi hafif fiziksel etkinliklere zaman ayırın.
- Yeni anne-babaların bir araya geldiği destek gruplarına katılmayı düşünün.
- Küçük de olsa keyif aldığınız etkinliklere yer açın.
Yakınlar için: Yeni anneyi yargılamadan dinlemek, pratik yardım sunmak ve belirtiler sürüyorsa sağlık kuruluşuna başvurması için cesaretlendirmek önemlidir. MedlinePlus, iyi bir sosyal desteğin belirtilerin ağırlığını azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir.
Hangi doktora başvurulur?
İlk adım olarak aile hekiminizle, doğum sonrası kontrollerinizi yapan kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla veya ebenizle konuşabilirsiniz. Tanı ve tedavi için ruh sağlığı ve hastalıkları (psikiyatri) uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Konuşma terapileri psikiyatristler ve klinik psikologlar tarafından yürütülebilir. Hangi uzmana gideceğinizden emin değilseniz Psikolog mu psikiyatrist mi? yazısı yol gösterebilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda beklemeden aile hekiminize, kadın doğum uzmanınıza veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurun:
- Hüzün, kaygı veya keyifsizlik iki haftadan uzun sürüyorsa
- Belirtiler giderek ağırlaşıyorsa
- Kendinize veya bebeğinize bakmakta zorlanıyorsanız
- Bebeğinizle bağ kuramadığınızı hissediyorsanız
Şu durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun:
- Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri veya intihar düşünceleri
- Gerçekte olmayan şeyleri görme, duyma ya da gerçek dışı inançlar
- Ani başlayan aşırı hareketlilik, uykusuzluk ve konuşkanlık, belirgin kafa karışıklığı
İntihar düşünceleri yaşayan biriyle nasıl konuşulacağı ve nereden destek alınacağı için İntihar düşünceleri: risk işaretleri ve destek yazısına bakabilirsiniz.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Annelik hüznü ne kadar sürer?
NHS'ye göre doğumdan sonraki ilk günlerde görülen hüzün, kaygı ve alınganlık genellikle doğumdan sonraki iki hafta içinde geçer. Daha uzun sürerse bir sağlık çalışanıyla konuşun.
Doğum sonrası depresyon ne zaman başlar?
NHS'ye göre gebelik sırasında ya da doğumdan sonraki ilk yıl içinde herhangi bir zamanda başlayabilir. Her zaman doğumdan hemen sonra ortaya çıkmaz.
Emzirirken depresyon tedavisi alınabilir mi?
Evet. NHS, birçok antidepresanın emzirme döneminde kullanılabildiğini belirtir. Emzirdiğinizi hekiminize söylemeniz, size uygun tedavinin seçilmesine yardımcı olur. Konuşma terapileri de önemli bir seçenektir.
Babalar da doğum sonrası depresyon yaşar mı?
Evet. NHS, babaların ve partnerlerin de bebek doğduktan sonra depresyon yaşayabileceğini belirtir. Belirtileri olan partnerler de destek almalıdır.
Doğum sonrası depresyon kendiliğinden geçer mi?
Bazen zamanla hafifleyebilir, ancak MedlinePlus tedavi edilmediğinde aylarca ya da yıllarca sürebileceğini belirtir. Tedavi ve destekle düzelme olasılığı artar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
