Doğru emzirme teknikleri ve emzirme pozisyonları

Emzirme neden önemlidir?

WHO, anne sütünün bebeğin ihtiyaç duyduğu besin öğelerini ve hastalıklara karşı koruyucu antikorları sağladığını belirtir. WHO'ya göre emzirilen çocuklar zekâ testlerinde daha iyi performans gösterir, ileride fazla kilo ve diyabet riskleri daha düşüktür. Emziren kadınlarda ise meme ve yumurtalık kanseri riskinin azaldığı belirtilmektedir.

WHO ve UNICEF'in önerileri şöyle özetlenebilir:

• Emzirmenin doğumdan sonraki ilk bir saat içinde başlatılması
• İlk altı ay boyunca yalnızca anne sütü verilmesi (su dahil başka bir besin ya da içecek verilmemesi)
• Altıncı aydan itibaren uygun ek gıdalarla birlikte emzirmenin iki yaş ve sonrasına kadar sürdürülmesi
• Bebeğin istediği zaman, gece ve gündüz emzirilmesi

Yine de her anne-bebek ikilisinin koşulları farklıdır. Emzirme konusunda verilen kararlar, annenin sağlığı ve yaşam koşulları gözetilerek, suçluluk duygusu yaratmadan desteklenmelidir.

Doğru pozisyon için temel ilkeler

NHS, emzirmenin anne ve bebeğin birlikte öğrendiği bir beceri olduğunu ve alışmanın zaman alabileceğini vurgular. Hangi pozisyonu seçerseniz seçin, şu temel ilkeler geçerlidir:

• Rahat olun. Sırtınızı ve kollarınızı yastıklarla destekleyin. Gergin bir duruş, uzun emzirmelerde boyun, sırt ve omuz ağrılarına yol açabilir.
• Bebeğin başı ve vücudu düz bir çizgide olsun. NHS, bebeğin başının ve gövdesinin aynı hizada olmasının yutmayı kolaylaştırdığını belirtir. Bebeğin boynu bükük ya da başı yana dönük olmamalıdır.
• Bebek size yakın ve size dönük olsun. Bebeğin karnı annenin vücuduna dönük olmalıdır.
• Memeyi bebeğe değil, bebeği memeye götürün. NHS, annenin öne eğilmesi yerine bebeğin memeye yaklaştırılmasını önerir.

Bebeğin memeyi doğru kavraması

Memeyi doğru kavrama (tutturma), emzirmenin hem rahat hem de verimli olması için temel koşuldur. Bebek yalnızca meme ucunu ağzına alırsa meme ucu kolayca tahriş olur, çatlaklar gelişebilir ve bebek yeterli süt alamayabilir.

NHS'nin önerdiği tutturma adımları şöyle özetlenebilir:

1. Bebeği, burnu meme ucu hizasında olacak şekilde tutun.
2. Bebeğin başını biraz geriye doğru eğmesine izin verin; başının arkasını sıkıca tutmak yerine ense ve omuzlarını destekleyin.
3. Bebeğin çenesi önce memeye değsin.
4. Bebek ağzını geniş açtığında onu memeye doğru yaklaştırın; böylece meme ucunun yanında memenin koyu renkli bölümünün (areola) de bir kısmı ağzına girer.
5. Meme ucu bebeğin damağına doğru yönelmelidir.

NHS bu ilkeleri İngilizce "CHIN" kısaltmasıyla özetler: çene memeye değmeli, baş hafifçe geride ve serbest olmalı, baş ve vücut aynı hizada olmalı, burun meme ucu hizasında olmalıdır.

İyi kavramanın işaretleri

NHS'ye göre bebek memeyi iyi kavradığında:

• Bebeğin üst dudağının üzerinde, alt dudağının altındakinden daha fazla areola görünür.
• Bebeğin yanakları dolgun ve yuvarlak görünür; emerken yanaklar içe çökmez.
• Bebeğin yutkunduğunu duyabilir ya da görebilirsiniz.
• Bebek sakin ve rahattır.
• Emzirme anne için rahattır. İlk emişlerde kısa bir gerilme hissi olabilir, ancak emzirme boyunca süren ağrı genellikle tutturmanın düzeltilmesi gerektiğine işaret eder.

Tutturma doğru değilse, bebeğin ağzının kenarına temiz parmağınızı nazikçe sokarak emişi kesebilir ve yeniden deneyebilirsiniz. Bebeği memeden çekerek ayırmak meme ucunu incitebilir.

Emzirme pozisyonları

Tek bir doğru pozisyon yoktur; anneye ve bebeğe uyan, rahat ettiren pozisyon tercih edilir. Sık kullanılan pozisyonlar şunlardır:

Beşik tutuşu

Anne oturur ve bebeği kucağında, başı emzireceği memenin tarafındaki kolun dirsek içine gelecek şekilde tutar. En bilinen pozisyondur; ancak ilk günlerde bebeğin başını kontrol etmek daha zor olabilir.

Çapraz beşik tutuşu

Bebek, emzirilen memenin karşı tarafındaki kolla desteklenir; anne bu elle bebeğin ense ve omuzlarını tutar. Yeni doğmuş bebeklerde ve tutturmayı öğrenme sürecinde başı yönlendirmeyi kolaylaştırır.

Futbol topu (koltuk altı) tutuşu

Bebek annenin yanında, bacakları annenin sırtına doğru uzanacak şekilde kolun altında tutulur. Sezaryen sonrası karın üzerindeki baskıyı azalttığı için tercih edilebilir; ikiz bebeklerde ve memeleri büyük annelerde de rahat olabilir.

Yan yatarak emzirme

Anne ve bebek yüz yüze yan yatar. Gece emzirmelerinde ve doğum sonrası dinlenme döneminde rahatlık sağlar. Bu pozisyonda emzirirken uyuyakalma ihtimaline karşı yatakta yastık ve yorgan gibi yumuşak eşyaların bebekten uzak tutulması ve güvenli uyku kurallarının bilinmesi önemlidir. Kanepede veya koltukta bebekle uyuyakalmak tehlikelidir.

Yarı yatar (arkaya yaslanarak) pozisyon

Anne yarı oturur şekilde arkaya yaslanır ve bebek annenin göğsünün üzerine yüzüstü yerleştirilir. Bu pozisyon bebeğin doğal arama ve kavrama reflekslerini kullanmasına yardımcı olabilir.

Bebek yeterli süt alıyor mu?

Memeden ne kadar süt alındığını görmek mümkün olmadığı için birçok anne bebeğinin doyup doymadığından endişe eder. NHS, bebeğin yeterli süt aldığını gösteren işaretleri şöyle sıralar:

• İlk birkaç günden sonra günde en az 6 ıslak bez
• Sağlıklı kilo alımı (doğumdan sonraki ilk günlerde görülen hafif kilo kaybının ardından)
• Üçüncü günden sonra yumuşak ya da sulu, sarı veya hardal renginde dışkı

Bunlara ek olarak bebeğin emzirme sonrasında sakin ve memnun görünmesi, emzirme sırasında ritmik emme ve yutkunma sesleri de olumlu işaretlerdir. Bebeğin kilo takibi, çocuk sağlığı izlemlerinde düzenli olarak yapılır.

Emzirme sıklığı

WHO, bebeğin istediği sıklıkta, gece ve gündüz emzirilmesini önerir. İlk haftalarda bebekler sık emer; bu, süt üretiminin oturması için gereklidir. Memeden ne kadar sık ve etkili süt alınırsa vücut o kadar süt üretir. Bebeğin açlık işaretleri olan ağzını arayış hareketleri, elini ağzına götürme ve dudak şapırdatma, ağlamadan önce fark edilirse emzirmeye başlamak daha kolay olur.

Emzik ve biberon

WHO, emzirme döneminde biberon, yapay meme ucu ve emzik kullanılmamasını önerir. Bunun nedeni, emzirmenin henüz oturmadığı dönemde bebeğin memeyi kavrama biçimini etkileyebilmeleri ve memenin uyarılmasını azaltabilmeleridir. Emzik kullanımı konusunda kararı, güvenli uyku önerilerini de göz önünde bulundurarak çocuğunuzun hekimiyle birlikte verebilirsiniz.

Sık karşılaşılan emzirme sorunları

• Meme ucunda ağrı ve çatlaklar: Çoğunlukla bebeğin memeyi yüzeysel kavramasından kaynaklanır. Tutturmanın düzeltilmesi en önemli adımdır.
• Memelerde aşırı dolgunluk (angorjman): Süt gelişinin ilk günlerinde memeler sertleşip ağrıyabilir. Sık emzirmek ve gerekirse bir miktar süt sağmak rahatlatabilir.
• Süt kanalı tıkanıklığı ve mastit: Memede ağrılı, kızarık, sert bir bölge ve ateş, meme iltihabının (mastit) belirtisi olabilir. Bu durumda hekime başvurmak gerekir.
• Düşük süt hissi: Çoğu zaman bebeğin sık emmesi ya da huzursuzluk dönemleri süt yetersizliği sanılır. Kilo alımı ve bez sayısı yeterliyse süt de genellikle yeterlidir. Endişe varsa, takviye mama başlamadan önce bir sağlık profesyonelinden destek almak önemlidir.
• Dil bağı: Bazı bebeklerde dilin altındaki zarın kısa olması memeyi kavramayı zorlaştırabilir. Bu durumun emzirmeyi etkileyip etkilemediğini çocuk hekimi değerlendirir.