Sezaryen nedir, hangi durumlarda yapılır?

Sezaryen nedir?

Sezaryende cerrah, annenin karnının alt kısmından ve rahimden bir kesi yaparak bebeği ve ardından plasentayı çıkarır. MedlinePlus, sezaryeni bebeğin annenin alt karın bölgesinde açılan bir açıklıktan doğurtulması olarak tanımlar. NHS'ye göre çoğu sezaryende karnın alt kısmında, bikini çizgisine yakın bölgede yaklaşık 10–20 santimetrelik yatay bir kesi yapılır.

Sezaryen iki şekilde planlanabilir:

• Planlı (elektif) sezaryen: Gebelik sırasında belirlenen bir nedenle önceden tarihi belirlenen sezaryendir. NHS, planlı sezaryenlerin genellikle 39. haftadan itibaren yapıldığını belirtir; bu süre bebeğin akciğerlerinin olgunlaşmasına zaman tanır.
• Acil sezaryen: Doğum eylemi sırasında ya da gebelikte ortaya çıkan bir sorun nedeniyle anne veya bebeğin sağlığını korumak için hızla karar verilen sezaryendir. Aciliyetin derecesi duruma göre değişir.

Sezaryen hangi durumlarda yapılır?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

Bebekle ilgili nedenler

• Bebeğin makat (ters) gelişi ya da yan duruşu
• Doğum sırasında bebeğin kalp atımında endişe verici değişiklikler
• Bebeğin çok iri olması ve doğum kanalından geçişinin güç olacağının düşünülmesi
• Bazı çoğul gebelikler

Plasentayla ilgili nedenler

• Plasentanın rahim ağzını kapatması (plasenta önde)
• Plasentanın doğumdan önce rahim duvarından ayrılması (dekolman)

Anneyle ilgili nedenler

• Preeklampsi gibi gebeliğe bağlı ciddi durumlar
• Doğumun son döneminde aktif genital herpes enfeksiyonu
• Tedavi edilmemiş ya da kontrol altında olmayan HIV enfeksiyonu
• Ciddi kalp hastalıkları gibi bazı anne hastalıkları

Doğum eylemiyle ilgili nedenler

• Doğumun ilerlememesi, uzaması
• Rahim ağzının açılmaması ya da bebeğin doğum kanalında ilerleyememesi

Daha önce sezaryen geçirmiş olmak da bir sonraki doğumun şeklini etkileyen önemli bir etkendir; ancak tek başına her zaman yeniden sezaryen gerektirmez.

İsteğe bağlı sezaryen

NHS, bazı kadınların tıbbi olmayan nedenlerle sezaryen isteyebildiğini belirtir. Bu durumda kadına sezaryenin ve normal doğumun riskleri hakkında danışmanlık verilmesi ve doğumla ilgili kaygıları varsa uygun destek sunulması gerektiğini vurgular. Doğum korkusu yaşayan kadınlar için psikolojik destek, bu kararın daha bilgili şekilde verilmesine yardımcı olabilir.

Sezaryen nasıl yapılır?

Anestezi

NHS'ye göre sezaryenlerin çoğu spinal ya da epidural anesteziyle yapılır. Bu yöntemlerde belden yapılan bir iğneyle belden aşağısı uyuşturulur; anne uyanıktır, bebeğin doğumuna tanıklık edebilir ancak ağrı hissetmez. Bazı acil durumlarda ya da tıbbi nedenlerle genel anestezi gerekebilir.

Ameliyatın aşamaları

1. Anestezi yapıldıktan sonra mesaneye idrar sondası takılır ve karın bölgesi temizlenir.
2. Annenin göğüs hizasına bir perde gerilir; ameliyat alanı bu sayede görünmez.
3. Cerrah karnın alt kısmından ve rahimden kesi yapar.
4. Bebek doğurtulur. Bu sırada çekme ya da bastırma hissi olabilir, ancak ağrı olmamalıdır.
5. Göbek kordonu kesilir ve bebek değerlendirilir.
6. Plasenta çıkarılır, rahim ve karın duvarı katman katman dikilir.

NHS'ye göre ameliyatın tamamı genellikle 40–50 dakika sürer. MedlinePlus ise işlemin yaklaşık bir saat sürdüğünü belirtir. Bebeğin doğurtulması ise ameliyatın ilk birkaç dakikası içinde gerçekleşir.

Ten tene temas

NHS, bebeğin acil bir müdahale gerektirmediği durumlarda annenin bebeğini hemen görebileceğini ve kucağına alabileceğini belirtir. Ameliyathanede ten tene temas ve ilk emzirme, uygun koşullarda desteklenebilir.

Sezaryen sonrası iyileşme

Hastanede

NHS'ye göre kadınların çoğu sezaryenden 1–2 gün sonra taburcu olur; MedlinePlus ise hastanede genellikle 2–3 gün kalındığını belirtir. Bu süre içinde:

• Ağrı, düzenli verilen ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.
• Erken dönemde ayağa kalkmak ve yürümek, bacaklarda pıhtı oluşma riskini azaltır ve bağırsakların çalışmasına yardım eder.
• İdrar sondası genellikle kısa süre içinde çıkarılır.
• Emzirme için ebe ve hemşirelerden destek alınabilir; futbol topu tutuşu gibi pozisyonlar karın üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Evde

Sezaryenden tam iyileşme birkaç hafta sürer. MedlinePlus, doğum sonrası vajinal kanamanın (lohusa kanaması) altı haftaya kadar sürebileceğini belirtir. Evde iyileşme döneminde:

• Yara yerini temiz ve kuru tutun, ekibin verdiği bakım önerilerine uyun.
• Bebeğinizden ağır bir şey kaldırmaktan kaçının.
• Yürüyüş gibi hafif etkinlikleri yavaş yavaş artırın; yorucu egzersize başlamadan önce hekiminize danışın.
• NHS, doğum sonrası altıncı hafta kontrolüne kadar araç kullanılmamasını önerir; araç kullanmaya ne zaman başlayabileceğinizi hekiminize sorun.
• Cinsel ilişkiye başlama ve doğum kontrol yöntemleri konusunu doğum sonrası kontrolde konuşun.
• Yardım isteyin: Ev işleri ve diğer çocukların bakımı için yakınlarınızdan destek almak iyileşmenizi kolaylaştırır.

NHS, ameliyat izinin zamanla belirgin şekilde soluklaştığını belirtir.

Sezaryenin riskleri

Sezaryen yaygın ve genellikle güvenli bir ameliyattır; ancak MedlinePlus'ın vurguladığı gibi normal doğuma göre bazı ek riskler taşır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:

Anne için

• Yara yerinde ya da rahimde enfeksiyon
• Mesane enfeksiyonu
• Bacaklarda ve akciğerlerde pıhtı
• Fazla kanama
• Mesane veya bağırsak gibi çevre organlarda yaralanma (seyrek)
• Anesteziye bağlı riskler

Bebek için

• Doğumdan sonraki ilk günlerde geçici solunum güçlüğü
• Ameliyat sırasında bebeğin cildinde küçük kesi yaralanması (seyrek)

Sonraki gebelikler için

MedlinePlus, sezaryen geçirmiş kadınların sonraki gebeliklerinde plasenta önde ve plasentanın rahim duvarına anormal derecede yapışması (plasenta akreta) gibi sorunların görülebileceğini belirtir. Bu nedenle sezaryen sonrası gebeliklerin dikkatli izlenmesi gerekir.

Sezaryenden sonra normal doğum mümkün mü?

NHS, sezaryen geçirmiş kadınların çoğunun bir sonraki gebelikte güvenle normal doğumu deneyebileceğini, ancak ek izlem önerilebileceğini belirtir. MedlinePlus da sezaryen sonrası normal doğumun (VBAC) önceki ameliyatın türüne ve sezaryenin nedenine bağlı olarak mümkün olabileceğini, ancak rahimdeki eski kesi yerinde küçük bir yırtılma riski bulunduğunu aktarır.

Sezaryen sonrası normal doğum kararı; önceki kesinin tipi, iki gebelik arasındaki süre, önceki sezaryenin nedeni, bu gebeliğin seyri ve doğumun yapılacağı merkezin olanakları birlikte değerlendirilerek verilir. Bu konuyu gebeliğin başından itibaren hekiminizle konuşmanız önerilir.

Sezaryen ve duygular

Planlı ya da acil olsun, sezaryenle doğum yapan bazı kadınlar doğum deneyimleriyle ilgili karmaşık duygular yaşayabilir. Özellikle beklenmedik bir acil sezaryen sonrasında hayal kırıklığı, üzüntü ya da kaygı hissetmek anlaşılır bir durumdur. Doğum deneyiminizi ekibinizle konuşmak, neden sezaryen gerektiğini anlamak ve gerektiğinde destek almak yararlı olabilir. Doğum sonrası haftalarda süren belirgin mutsuzluk, ilgi kaybı veya bebeğe bakmakta zorlanma doğum sonrası depresyon belirtisi olabilir ve değerlendirilmelidir.