Lohusalık dönemi: doğum sonrası ilk haftalar

Lohusalık kaç gün sürer?

Halk arasında lohusalık genellikle "kırk gün" olarak bilinir. Tıbbi açıdan doğum sonrası dönem, doğumdan sonraki yaklaşık altı haftayı kapsar. WHO'nun doğum sonrası bakım önerileri de bu altı haftalık dönemi temel alır. Bu sürenin sonunda yapılan kontrolle anne genel olarak yeniden değerlendirilir; ancak bazı değişikliklerin (örneğin kas gücünün geri kazanılması, enerjinin toparlanması) daha uzun sürmesi olağandır.

Doğum sonrası dönemde anne bir yandan kendi iyileşmesiyle, bir yandan da yenidoğanın bakımıyla ilgilenir. Uykusuzluk, yorgunluk ve duygusal dalgalanmalar bu dönemin sık görülen parçalarıdır. Destek istemek ve kabul etmek iyileşmeyi kolaylaştırır. Bebek uyurken dinlenmeye çalışmak, ev işlerinde yakınlardan somut yardım istemek, düzenli yemek ve su içmek ve gerekirse ziyaretleri sınırlamak bu dönemi daha yönetilebilir kılabilir.

Doğum sonrası kanama (lohia) ne kadar sürer?

Doğumdan sonra rahim iç yüzeyinin iyileşmesiyle birlikte vajinal kanama olur. MedlinePlus'a göre:

• Kanama 6 haftaya kadar sürebilir ve en belirgin azalma ilk haftada olur.
• Renk zamanla kırmızıdan pembeye, sonra sarımsı ya da beyaz bir akıntıya döner.
• İlk günlerde küçük pıhtılar gelebilir.
• Doğumdan yaklaşık 7–14 gün sonra, plasentanın ayrıldığı yerdeki kabuk düşerken kırmızı kanamada kısa süreli bir artış olabilir.

NHS, bu dönemde enfeksiyon riskini artırabileceği için altı haftalık doğum sonrası kontrolden önce tampon kullanılmamasını önerir; bunun yerine ped kullanılır.

Kanama ne zaman endişe vericidir?

MedlinePlus'a göre şu durumlarda sağlık kuruluşunuza başvurmalısınız:

• Bir saatte bir pedi dolduran kanama ya da golf topundan büyük pıhtılar
• Doğumdan 4 günden fazla süre geçmesine rağmen adet kanaması kadar yoğun süren kanama (7–14. günlerdeki kısa süreli artış dışında)
• Kesildikten birkaç gün sonra yeniden başlayan kanama veya lekelenme
• Kötü kokulu akıntı

Rahim, dikişler ve tuvalet sorunları

Rahim ve sancılar: MedlinePlus'a göre doğumdan hemen sonra rahim göbek hizasında sert ve yuvarlak olarak hissedilebilir ve bir hafta içinde ele gelmeyecek kadar küçülür. Rahmin küçülmesi sırasında, özellikle emzirirken, adet sancısına benzer kasılmalar birkaç gün sürebilir.

Dikiş bakımı: NHS, epizyotomi (doğumda yapılan kesi) veya yırtık dikişlerinin enfeksiyonu önlemek için her gün yalnız ılık suyla yıkanmasını ve hafifçe bastırarak kurulanmasını önerir. Dikişler genellikle yara iyileşirken kendiliğinden erir; bazen alınması gerekebilir. Ağrı artarsa veya kötü koku olursa ebeye ya da hekime başvurulmalıdır. Emziren anneler eczaneden ağrı kesici almadan önce eczacıya danışmalıdır.

İdrar: NHS, bol su içmenin idrarı seyrelterek yanmayı azalttığını belirtir. İdrar yapmada güçlük, belirgin yanma veya kötü koku varsa sağlık ekibinize söyleyin.

Kabızlık ve hemoroid: Lifli besinler ve yeterli sıvı kabızlığı önlemeye yardımcı olur. NHS'ye göre doğumdan sonra hemoroid (basur) sık görülür ve genellikle birkaç gün ya da hafta içinde geçer. Ayrıntı için Hemoroid nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Pelvik taban egzersizleri: Gülme, öksürme veya ani hareketle idrar kaçırma yaşanıyorsa pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizler yardımcı olabilir. NHS, egzersizlere rağmen düzelme olmazsa bunun doğum sonrası kontrolde konuşulmasını önerir.

Sezaryenle doğum yaptıysanız karın yarasının bakımı ve iyileşme süreci için Sezaryen nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Emzirme ve memeler

NHS'ye göre memeler ilk günlerde ağız sütü (kolostrum) üretir; süt genellikle 3–4. günlerde gelmeye başlar ve bu sırada memeler gergin ve hassas olabilir. Destekleyici bir sütyen rahatlatır. WHO, doğum sonrası ilk haftalarda emzirmeye destek verilmesini; bebeğin memeyi doğru kavraması, doğru pozisyon ve yalnız anne sütüyle beslenmenin başlatılması konusunda danışmanlık yapılmasını önerir.

Memede kızarıklık, sıcaklık, ağrılı sertlik ve ateş meme iltihabı (mastit) belirtisi olabilir ve değerlendirilmelidir. Emzirme tekniği için Emzirme teknikleri, bebeğin yeterli süt alıp almadığını anlamak için Anne sütü yeterli mi? yazılarına bakabilirsiniz.

Ruh hâli: hüzün mü, depresyon mu?

Doğumdan sonraki ilk günlerde ağlamaklı olmak, duygusal dalgalanmalar ve yorgunluk sık görülür. MedlinePlus, üzüntü, yorgunluk ve içine kapanma duygularının bu dönemde yaşanabildiğini; ancak bu duygular sürerse veya kötüleşirse sağlık çalışanından yardım istenmesi gerektiğini belirtir. WHO de doğum sonrası bakımda annenin depresyon ve kaygı açısından taranmasını ve gerektiğinde yönlendirilmesini önerir.

NHS'ye göre "annelik hüznü" olarak bilinen bu durum genellikle doğumdan sonraki 2 hafta içinde geçer. İki haftadan uzun süren, günlük yaşamı etkileyen mutsuzluk, umutsuzluk, bebekle bağ kuramama hissi veya kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri doğum sonrası depresyonun işareti olabilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Doğum sonrası depresyon ve annelik hüznü yazısına bakabilirsiniz.

Doğum sonrası kontroller

T.C. Sağlık Bakanlığı'nın Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi'nin sunuşunda, doğum sonrası hastanede 3 ve evde 3 olmak üzere toplam 6 lohusa izlemi yapılması; normal doğum sonrası 24 saat, sezaryen sonrası 48 saat hastanede izlem yapılması hedeflenir. WHO de doğumdan sonra en az 24 saat sağlık kuruluşunda kalınmasını ve ardından doğumdan sonraki 48–72 saat, 7–14. gün ve 6. haftada olmak üzere en az üç ek kontrol yapılmasını önerir.

NHS'nin anlattığı 6–8. hafta kontrolünde genellikle şunlar konuşulur:

• Ruh sağlığı ve genel iyi oluş
• Kanamanın ve akıntının durumu, adetlerin başlayıp başlamadığı
• Dikişlerin veya sezaryen yarasının iyileşmesi
• Gebelikte veya doğumda sorun yaşandıysa tansiyon
• Doğum kontrolü yöntemleri
• Bebeğin ayrıca kendi sağlık kontrolü

Türkiye'de doğum sonrası izlemlerde aile hekiminiz ve aile sağlığı elemanları önemli rol oynar. Kontrol tarihlerinizi aile hekiminizden öğrenebilirsiniz.

Cinsel yaşam, doğum kontrolü ve egzersiz

Gebelik koruması: NHS'ye göre doğumdan yalnızca 3 hafta sonra, emziriyor olsanız ve adetleriniz henüz başlamamış olsa bile yeniden gebe kalabilirsiniz. Bu nedenle doğum kontrolü yöntemini doğumdan sonraki ilk haftalarda hekiminizle konuşmanız önerilir.

Adetlerin dönüşü: MedlinePlus'a göre emzirmeyen kadınlarda adet doğumdan 4–9 hafta sonra, emziren kadınlarda ise 3–12 ay sonra başlayabilir.

Cinsel ilişki ve egzersiz: MedlinePlus, normal doğumdan sonra cinsel ilişki, tampon kullanımı ve koşu, dans, ağırlık kaldırma gibi zorlayıcı egzersizler için yaklaşık 6 hafta beklenmesini; hafif yürüyüşlere ise kendinizi hazır hissettiğinizde, doğumdan birkaç gün sonra başlanabileceğini belirtir. Sezaryen sonrası süreler farklı olabilir.