Metabolik cerrahi nedir? Tip 2 diyabet ve obezitede ameliyat

Metabolik cerrahi nedir?

Metabolik cerrahi; tüp mide (sleeve gastrektomi), gastrik bypass gibi ameliyatlarla midenin hacminin küçültülmesini ve bazı yöntemlerde besinlerin bağırsağın bir bölümünü atlayarak ilerlemesini sağlar. NIDDK, bu ameliyatları "kilo verme (metabolik ve bariatrik) cerrahisi" başlığı altında ele alır.

StatPearls'a göre bu ameliyatlar, mide-bağırsak kanalından salgılanan ve kan şekeri ile iştahı düzenleyen hormonlarda (örneğin GLP-1 gibi inkretin hormonlarında) değişikliklere yol açar. Bu nedenle bazı kişilerde kan şekeri, belirgin kilo kaybı gerçekleşmeden önce bile düzelmeye başlayabilir. Tip 2 diyabet hakkında genel bilgi için bkz. Tip 2 diyabet nedir?

Kimler aday olabilir?

NIDDK'ye göre yetişkinlerde ameliyat şu durumlarda düşünülebilir:

• BKİ 40 ve üzerindeyse
• BKİ 35 ve üzerinde olup tip 2 diyabet, kalp hastalığı ya da uyku apnesi gibi obeziteyle ilişkili ciddi bir sağlık sorunu varsa
• BKİ 30 ve üzerinde olup kontrol altına alınması güç tip 2 diyabet varsa

StatPearls, Asya kökenli kişilerde metabolik risk daha düşük kiloda arttığı için daha düşük BKİ eşiklerinin kullanıldığını belirtir. NHS de bazı etnik kökenlerde ameliyatın daha düşük BKİ değerlerinde değerlendirilebileceğini belirtir. Beden kitle indeksi hakkında bilgi için bkz. Beden kitle indeksi nedir?

NIDDK, ameliyatı düşünen kişilerin kendilerine şu soruları sormasını önerir:

• Ameliyat dışı yöntemlerle kilo veremediniz ya da verdiğiniz kiloyu koruyamadınız mı?
• Ameliyatın nasıl yapıldığını, olası yararlarını ve risklerini anlıyor musunuz?
• Ameliyattan sonra beslenme ve hareket alışkanlıklarınızın nasıl değişmesi gerektiğini biliyor musunuz?
• Ömür boyu sağlıklı beslenme, hareket, düzenli hekim kontrolü ve ek vitamin-mineral kullanımına hazır mısınız?

NHS'e göre ameliyat olacak kişilerin sağlıklı yaşam değişiklikleri yapmayı ve ameliyattan sonra düzenli kontrollere gelmeyi kabul etmesi beklenir.

Ameliyat seçenekleri

NIDDK'nin tanımladığı başlıca ameliyatlar şunlardır:

• Tüp mide (sleeve gastrektomi): Midenin yaklaşık %80'i çıkarılır ve geriye muz biçiminde, zımbalarla kapatılmış ince bir mide kalır. NIDDK'ye göre bu ameliyat geri döndürülemez. Bkz. Tüp mide ameliyatı
• Gastrik bypass: Midenin üst kısmında küçük bir cep oluşturulur ve ince bağırsak bu cebe bağlanır; böylece besinler midenin büyük bölümünü ve ince bağırsağın ilk kısmını atlar. NIDDK'ye göre bu ameliyatın geri döndürülmesi zordur. StatPearls, diyabet açısından gastrik bypassın tüp mideye göre daha belirgin etkiler gösterdiğini aktarır.
• Ayarlanabilir mide bandı: Midenin üst kısmına şişirilebilir bir halka yerleştirilir. NIDDK'ye göre ayarlanabilir ve geri alınabilir; ancak diğer yöntemlere göre daha az kilo kaybı sağlar.
• Biliopankreatik diversiyon ve duodenal switch: Tüp mide ile bağırsakların daha kapsamlı yeniden düzenlenmesini birleştirir. NIDDK'ye göre daha fazla kilo kaybı sağlayabilir, ancak komplikasyon ve besin eksikliği riski daha yüksektir ve daha seyrek uygulanır.

Ameliyatların çoğu kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır. Hangi ameliyatın uygun olduğuna; BKİ, diyabetin süresi ve şiddeti, reflü gibi eşlik eden durumlar ve kişinin tercihleri değerlendirilerek cerrah ve endokrinoloji uzmanıyla birlikte karar verilir. Bkz. Laparoskopi nedir?

Diyabet ve diğer sağlık sorunlarına etkisi

NIDDK'ye göre kilo verme cerrahisi tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, kolesterol yüksekliği, uyku apnesi, idrar kaçırma ve eklem ağrıları gibi obeziteyle ilişkili birçok sağlık sorununda iyileşme sağlayabilir. NIDDK, ağır obezitesi olan kişilerde bu ameliyatların yaşam süresini uzatabileceğini ve bazı kişilerin daha az ilaç kullanmasına olanak tanıyabileceğini belirtir.

StatPearls'a göre bazı kişilerde ameliyattan sonra diyabet, ilaç gerektirmeyecek ölçüde gerileyebilir (remisyon). Ancak bu herkes için geçerli değildir ve StatPearls, başlangıçta gerileyen diyabetin bazı kişilerde zamanla geri dönebileceğini vurgular. Bu nedenle ameliyattan sonra da kan şekeri ve HbA1c düzenli izlenmelidir. Bkz. HbA1c testi nedir?

Ameliyat öncesi hazırlık

Ameliyat öncesinde genellikle cerrah, endokrinoloji uzmanı, diyetisyen ve gerektiğinde psikolog gibi farklı uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından değerlendirme yapılır. Bu süreçte kan testleri, gerekirse üst sindirim sistemi endoskopisi ve anestezi değerlendirmesi yapılabilir. Diyabet ilaçlarınızın ameliyat öncesinde ve sonrasında nasıl düzenleneceğini hekiminiz belirler; ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin. StatPearls, ameliyattan sonra kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) riskine karşı ilaçların dikkatle düzenlenmesi gerektiğini belirtir. Bkz. Hipoglisemi

Sigarayı bırakmak, ameliyattan önce sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmeye başlamak ve hareketi artırmak sürece hazırlanmanın parçalarıdır.

Olası riskler ve yan etkiler

NIDDK'nin sıraladığı kısa dönem riskler şunlardır:

• Kanama ve enfeksiyon
• Zımba ya da dikiş hatlarından kaçak
• İshal
• Bacakta oluşup akciğere ya da kalbe gidebilen pıhtılar

Uzun dönemde NIDDK şu sorunlara dikkat çeker:

• Besin eksiklikleri: Özellikle önerilen vitamin ve mineraller kullanılmazsa kansızlık ve kemik erimesi gelişebilir.
• Safra taşı: Hızlı kilo kaybından sonra oluşabilir.
• Daralma ve fıtık: Yeni oluşturulan bağlantılarda daralma; kesi yerlerinde ya da karın içinde fıtık.
• Ek girişim gereksinimi: NIDDK'ye göre ameliyattan sonraki 5 yıl içinde ek girişim, ameliyat ya da hastaneye yatış görece sıktır ve hastaların yaklaşık üçte birini etkiler. Bkz. Revizyon bariatrik cerrahi
• Alkol: NIDDK'ye göre özellikle gastrik bypass, vücudun alkolü emme ve yıkma biçimini değiştirebilir ve alkolle ilişkili sorunları artırabilir.

Nadiren bu ameliyatların komplikasyonları ölümcül olabilir. Riskleri ve size uygun seçeneği cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir.

Ameliyattan sonra yaşam

Ameliyattan sonra beslenme, önce sıvı, ardından püre ve yumuşak gıdalar olmak üzere aşamalı olarak normale döner. NIDDK'ye göre ömür boyu sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, düzenli hekim kontrolü ve ek vitamin-mineral kullanımı gerekir. Diyabet ilaçlarının dozu, kan şekeri değerlerine göre hekim tarafından yeniden düzenlenir. Diyetisyen desteği, yeni beslenme düzenine uyumu kolaylaştırır.

Ameliyat olmak istemeyen ya da aday olmayan kişiler için mide balonu gibi endoskopik yöntemler de seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bkz. Mide balonu