Tüp mide ameliyatı (obezite cerrahisi) nedir, kimlere yapılır?

Obezite cerrahisi nedir?

NIDDK, metabolik ve bariatrik cerrahi olarak da adlandırılan kilo verme ameliyatlarını sindirim sisteminde değişiklik yapan operasyonlar olarak tanımlar. Bu ameliyatlar, başka yöntemlerle yeterli kilo kaybı sağlayamamış obezitesi olan kişiler için düşünülür. NIDDK'ye göre obezite cerrahisi kilo vermeye ve obeziteyle ilişkili pek çok sağlık sorununun düzelmesine yardımcı olabilir.

NHS, kilo verme ameliyatlarının yüksek tansiyon, diyabet, eklem sorunları (artrit), solunum sorunları ve astım gibi durumlarda iyileşmeye katkıda bulunabileceğini belirtir.

Obezite ameliyatı türleri

NIDDK, dört temel ameliyat türünü tanımlar:

Tüp mide (sleeve gastrektomi)

Midenin yaklaşık yüzde 80'i çıkarılır ve geriye muz biçiminde, uzun ve dar bir mide bırakılır. NIDDK'ye göre bu ameliyat midenin hacmini küçültür ve iştahı düzenleyen hormonları da etkileyebilir. Çıkarılan mide kısmı geri getirilemediği için ameliyat geri döndürülemez. NHS'nin anlatımıyla ameliyat genellikle yaklaşık beş küçük kesiden yapılır ve 1 ile 3 saat sürer.

Gastrik bypass

NIDDK ve NHS'ye göre bu ameliyatta mide zımbalarla bölünerek küçük bir cep oluşturulur ve bu cep ince bağırsağın daha alt bir bölümüne bağlanır. Böylece yiyecekler midenin büyük kısmını ve ince bağırsağın üst bölümünü atlayarak ilerler. NHS ameliyatın yaklaşık 2 saat sürdüğünü belirtir. NIDDK, bu ameliyatın geri döndürülmesinin zor olduğunu, ancak tıbbi olarak gerekirse yapılabileceğini aktarır.

Ayarlanabilir mide bandı

Midenin üst kısmına şişirilebilir bir bant yerleştirilir ve bant, deri altındaki bir hazneden verilen sıvıyla ayarlanır. NIDDK, bu yöntemin geri döndürülebilir olduğunu ancak komplikasyonların daha sık görülmesi nedeniyle günümüzde daha az uygulandığını belirtir.

Biliyopankreatik diversiyon ve duodenal switch

Tüp mide ile ince bağırsağın büyük bölümünün devre dışı bırakılmasını birleştiren bir yöntemdir. NIDDK'ye göre en fazla kilo kaybı bu yöntemle sağlanır; ancak komplikasyon ve besin eksikliği olasılığı da en yüksektir. Bu nedenle seyrek ve genellikle çok ağır obezitede uygulanır.

NIDDK, hangi ameliyatın kişi için en uygun olduğunun birçok etkene bağlı olduğunu vurgular. Bu karar; vücut kitle indeksi, eşlik eden hastalıklar, reflü gibi sindirim sorunları, beslenme alışkanlıkları ve kişinin tercihleri birlikte değerlendirilerek multidisipliner bir ekiple verilir.

Kimler obezite cerrahisine uygun olabilir?

NIDDK'ye göre beden kitle indeksi (BKİ) 40 ve üzerinde olan ya da BKİ'si 35 ve üzerinde olup obeziteyle ilişkili ciddi bir sağlık sorunu bulunan yetişkinler obezite cerrahisi için aday olabilir. NHS de BKİ'nin 40 ve üzerinde olması ya da 35 ile 40 arasında olup kilo kaybıyla iyileşebilecek bir sağlık sorunu bulunması ölçütünü kullanır. NHS ayrıca Güney Asya, Çin, Orta Doğu, Siyah Afrika veya Afrika-Karayip kökenli kişilerin daha düşük BKİ değerlerinde de değerlendirilebileceğini belirtir.

Yalnızca BKİ değeri yeterli değildir. NHS, adayların sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerini benimsemeyi ve ameliyattan sonra düzenli kontrollere gelmeyi kabul etmesi gerektiğini vurgular. Değerlendirme sürecinde genellikle şunlara bakılır:

• Daha önce denenen kilo verme yöntemleri ve sonuçları
• Diyabet, yüksek tansiyon, uyku apnesi gibi eşlik eden hastalıklar
• Anesteziye ve ameliyata uygunluk
• Beslenme alışkanlıkları ve psikolojik hazırlık
• Ameliyattan sonra takip programına katılma kararlılığı

Bu değerlendirme genellikle genel cerrahi, endokrinoloji, beslenme, anestezi ve gerektiğinde ruh sağlığı alanlarından uzmanların birlikte çalıştığı bir ekip tarafından yapılır.

Ameliyat öncesi hazırlık

Obezite cerrahisine hazırlık çoğu zaman birkaç hafta ile birkaç ay süren bir süreçtir. Bu süreçte genellikle:

• Kan testleri, üst sindirim sistemi endoskopisi, karın ultrasonu, akciğer ve kalp değerlendirmeleri gibi tetkikler yapılır.
• Diyetisyenle beslenme alışkanlıkları gözden geçirilir; bazı merkezlerde ameliyattan önceki haftalarda karaciğerin küçülmesine yardımcı olmak amacıyla özel bir beslenme programı uygulanır.
• Uyku apnesi şüphesi varsa uyku testi istenebilir.
• Sigara kullananlardan, ameliyat sonrası komplikasyon riskini azaltmak için sigarayı bırakmaları istenir.
• Ameliyat sonrası yaşamla ilgili beklentiler, olası zorluklar ve destek kaynakları konuşulur.

Bu hazırlık süreci, ameliyatın güvenliğini artırmanın yanı sıra kişinin ameliyat sonrası değişikliklere uyumunu kolaylaştırmayı da amaçlar.

Ameliyat nasıl yapılır?

NHS'ye göre kilo verme ameliyatlarının çoğu genel anestezi altında, kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır. NIDDK de çoğu ameliyatın küçük kesilerden kamera yardımıyla yapıldığını ve bu yöntemin açık cerrahiye göre daha hızlı iyileşme sağladığını belirtir.

Tüp mide ameliyatında cerrah, karına açılan küçük kesilerden kamera ve özel aletlerle girer. Midenin dış kenarı boyunca, cerrahi zımbalar kullanılarak mide uzunlamasına kesilir ve büyük bölümü çıkarılır. Geriye kalan dar tüp biçimindeki mide, yemek borusundan bağırsağa doğru uzanır.

NHS, ağızdan ilerletilen esnek bir tüple (endoskopla) yapılan endoskopik tüp mide plastisi adlı farklı bir yöntemden de söz eder. Bu yöntemde mide dokusu çıkarılmaz ve NHS'ye göre gerektiğinde işlem geri alınabilir.

Ameliyat sonrası yaşam

Obezite ameliyatından sonra yaşamın birçok alanında kalıcı değişiklikler gerekir. Ameliyatı yapan ekip, size özel bir program verecektir. Genel olarak:

Beslenme aşamaları

Ameliyattan sonraki haftalarda beslenme kademeli olarak ilerler: önce sıvılar, ardından püre kıvamında yiyecekler, sonra yumuşak besinler ve en son normal kıvamda yiyecekler. Bu aşamaların süresi ekipten ekibe değişebilir.

Kalıcı beslenme alışkanlıkları

• Küçük porsiyonlar, yavaş yeme ve iyi çiğneme
• Protein ağırlıklı beslenme
• Yemekle birlikte değil, öğün aralarında sıvı alma
• Şekerli ve gazlı içeceklerden, yüksek kalorili atıştırmalıklardan kaçınma

Vitamin ve mineral desteği

Midenin küçülmesi ve bazı yöntemlerde bağırsağın bir kısmının devre dışı kalması, vitamin ve mineral emilimini etkileyebilir. NIDDK, en fazla kilo kaybı sağlayan yöntemlerde besin eksikliği olasılığının da arttığını belirtir. Bu nedenle çoğu hastada ömür boyu vitamin ve mineral desteği ve düzenli kan testleri gerekir. Hangi takviyelerin ne miktarda kullanılacağını ekibiniz belirler.

Fiziksel aktivite ve takip

Düzenli fiziksel aktivite, kilo kaybının korunmasında önemli bir rol oynar. Ameliyattan sonra yıllarca sürecek kontrol muayeneleri, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Gebelik planlama

Ameliyattan sonraki hızlı kilo kaybı döneminde gebelik genellikle önerilmez; zamanlamanın ekiple birlikte planlanması gerekir. Gebelik planlayan kadınların bu konuyu ameliyat öncesinde ve sonrasında ekipleriyle konuşmaları önemlidir.

Riskler ve olası komplikasyonlar

NIDDK, kilo verme ameliyatlarının hem erken hem de geç dönemde ortaya çıkabilecek yan etkileri olabileceğini ve bazen ek işlemler gerektirebileceğini belirtir. NHS'nin sıraladığı olası komplikasyonlar şunlardır:

• Kan pıhtıları: Bacak toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu) ve pıhtının akciğere gitmesi (pulmoner emboli)
• Mide kaçağı: Tüp mide veya bypass ameliyatlarından sonra zımba hattından sızıntı olması; ciddi enfeksiyona yol açabilir
• Mide bandının kayması: Mide yanması, bulantı ve kusmaya neden olabilir
• Yara enfeksiyonu
• Mide veya ince bağırsakta darlık ya da tıkanıklık: Yiyeceklerin takılmasına yol açabilir
• Safra taşları: Hızlı kilo kaybı döneminde oluşabilir
• Sarkık deri: Kilo verildikçe fazla deri oluşabilir

Bunlara ek olarak tüp mide ameliyatından sonra bazı kişilerde reflü yakınmaları ortaya çıkabilir ya da artabilir. Bu nedenle ameliyat öncesi reflü değerlendirmesi önemlidir.

NIDDK, bir yıl sonunda ortalama kilo kaybının ameliyat türüne göre farklılık gösterdiğini ve gastrik bypass ile daha fazla kilo kaybı sağlandığını belirtir. Ancak kişinin ne kadar kilo vereceği; başlangıç kilosuna, ameliyat türüne ve ameliyat sonrası yaşam tarzına bağlıdır. Kilo kaybını tek başına bir ameliyatın sonucu olarak görmek yerine uzun soluklu bir sürecin parçası olarak düşünmek gerçekçi bir yaklaşımdır.