Kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) belirtileri

Hipoglisemi nedir?

NIDDK hipoglisemiyi, kan şekerinin kişi için sağlıklı olan düzeyin altına düşmesi olarak tanımlar. Beyin, enerji kaynağı olarak büyük ölçüde glukoza bağımlıdır; bu yüzden kan şekeri düştüğünde ilk etkilenen organlardan biri beyindir.

Kan şekeri kaç olunca düşük sayılır?

• NIDDK ve MedlinePlus'a göre diyabetli kişilerin çoğu için kan şekerinin 70'in altına (mg/dL birimiyle) inmesi düşük kabul edilir.
• NHS ise farklı bir birim kullanır ve hipoglisemiyi genellikle 4 mmol/L'nin altı olarak tanımlar. Bu iki değer yaklaşık olarak aynı düzeyi anlatır; yalnız ölçü birimleri farklıdır.

Kişiye göre hedef değerler değişebilir. Hangi değerde önlem almanız gerektiğini hekiminizle birlikte belirleyin.

Hipoglisemi belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye ve kan şekerinin ne kadar hızlı ve ne kadar düştüğüne göre farklılık gösterir.

Erken (hafif-orta) belirtiler

NIDDK ve NHS'in saydığı belirtiler şunlardır:

• Titreme ve terleme
• Açlık hissi
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı
• Baş dönmesi
• Kaygı, sinirlilik veya huzursuzluk
• Dudaklarda karıncalanma
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Baş ağrısı
• Konsantrasyon güçlüğü veya konuşmada zorlanma

Ağır belirtiler

NIDDK'ye göre kan şekeri çok düştüğünde beyin olması gerektiği gibi çalışamaz. Bu durumda bilinç bulanıklığı, anlamsız davranışlar, nöbet (havale) ve bilinç kaybı görülebilir. Bu tablo acil müdahale gerektirir.

Uyku sırasında hipoglisemi

NIDDK'ye göre gece kan şekeri düşen kişilerde şu işaretler görülebilir:

• Uykuda bağırma veya kâbus görme
• Terden ıslanmış pijama ya da çarşaf
• Uyandığında yorgun, sinirli ya da şaşkın olma

Belirtileri fark edememe

NIDDK, sık hipoglisemi yaşayan bazı kişilerde zamanla vücudun uyarı belirtilerinin azaldığını ve kişinin kan şekeri tehlikeli düzeye inene kadar düşüşü fark edemeyebildiğini belirtir. Buna hipoglisemi farkındalığının kaybı denir. Böyle bir durumunuz varsa hekiminize mutlaka bildirin.

Şeker düşünce ne yapılır?

Aşağıdaki adımlar, bilinci açık ve güvenle yutabilen kişiler içindir. Size özel acil planınızı diyabet ekibinizle önceden konuşun.

1. Mümkünse ölçün: Kan şekeri ölçüm cihazınız varsa düşüklüğü doğrulayın. Ölçüm yapamıyorsanız ve belirtileriniz varsa hipoglisemi gibi davranın.
2. Hızlı etkili şeker alın: NHS'e göre küçük bir bardak meyve suyu veya şekerli gazlı içecek ya da glukoz tabletleri gibi hızlı emilen bir şeker kaynağı kullanılabilir. NIDDK de normal (diyet olmayan) meyve suyu, şekerli içecek veya şekeri örnek olarak verir. Çikolata gibi yağlı yiyecekler şekerin emilimini yavaşlatabileceği için ilk tercih değildir.
3. Bekleyip yeniden ölçün: NIDDK, yaklaşık 15 dakika bekledikten sonra kan şekerinin yeniden ölçülmesini, hâlâ düşükse aynı adımın tekrarlanmasını önerir. NHS de 10–15 dakika sonra yeniden ölçmeyi önerir.
4. Kan şekeri düzeldikten sonra: Bir sonraki öğününüz uzaksa, kan şekerinin yeniden düşmemesi için diyabet ekibinizin önerisine göre bir ara öğün yemeniz gerekebilir.

Hipoglisemi yaşayan bir yakınınıza yardım ediyorsanız, kişinin bilinci açık değilse ya da yutamıyorsa ağzına hiçbir şey vermeyin; boğulma riski vardır. Kişiyi yan yatırın ve 112'yi arayın.

Glukagon

NIDDK, ağır hipoglisemide kan şekerini yükselten bir hormon olan glukagonun kullanıldığını ve enjeksiyon ya da burun spreyi şeklinde bulunduğunu belirtir. Ağır hipoglisemi riski taşıyan kişilerin hekimiyle glukagon reçetesi konusunu konuşması ve yakınlarının nasıl kullanılacağını öğrenmesi önerilir. NHS, bilinci kapalı kişide glukagon yoksa, glukagon yapıldıktan sonra 10 dakika içinde düzelme olmazsa veya kişi alkol almışsa acil yardım çağrılmasını önerir.

Hipoglisemi neden olur?

Diyabeti olan kişilerde

NIDDK ve NHS'e göre hipogliseminin başlıca nedenleri şunlardır:

• Gereğinden fazla insülin ya da kan şekerini düşüren bazı ilaçların kullanılması
• İnsülin enjeksiyon tekniğiyle ilgili sorunlar
• Öğün atlamak, geciktirmek veya yeterli karbonhidrat almamak
• Oruç tutmak
• Her zamankinden fazla fiziksel aktivite yapmak ve bunu beslenme ya da ilaçla dengelememek
• Özellikle aç karnına alkol almak
• Hastalık dönemleri

Diyabeti olmayan kişilerde

NHS'e göre diyabeti olmayan kişilerde hipoglisemi nadirdir. NHS ve MedlinePlus'ın saydığı olası nedenler şunlardır:

• Aşırı alkol tüketimi
• Yetersiz beslenme
• Böbrek üstü bezi yetmezliği (Addison hastalığı) ya da büyüme hormonu veya tiroid hormonu eksikliği gibi hormonal sorunlar
• Ağır karaciğer, böbrek veya kalp yetmezliği ve ağır enfeksiyonlar
• Kilo verme ameliyatları (MedlinePlus'a göre bu durumda düşüşler çoğunlukla ameliyattan yıllar sonra görülür)
• Pankreasta aşırı insülin üreten nadir bir tümör (insülinoma)
• Diyabet dışında kullanılan bazı ilaçlar

Diyabeti olmayan bir kişide ölçümle doğrulanmış hipoglisemi, nedeninin araştırılması gereken bir durumdur.

Reaktif hipoglisemi nedir?

Pediatrik Endokrin Derneği'ne (Pediatric Endocrine Society) göre reaktif hipoglisemi (fonksiyonel hipoglisemi olarak da adlandırılır), yemekten sonra kan şekeri önce yükselip ardından düştüğünde ortaya çıkan ve tipik olarak yemekten 2–4 saat sonra hissedilen belirtilerle seyreden bir durumdur. Açlık, sinirlilik, terleme, bulantı, titreme, çarpıntı ve baş dönmesi görülebilir. Aynı kaynak, bu kişilerde belirtiler olduğu sırada ölçülen kan şekerinin çoğu zaman normal aralıkta bulunabildiğini belirtir.

Dernek, özellikle saf şeker içeren yiyecek ve içeceklerin kan şekerini hızla yükselttiğini, çünkü bunlarda emilimi yavaşlatacak yağ ve protein bulunmadığını belirtir. Önerilen yaklaşım beslenme düzenlemesidir:

• Basit şekerleri azaltmak
• Öğünlere protein ve sağlıklı yağ eklemek
• Daha sık ve daha küçük öğünler tüketmek

Yemekten sonra benzer şikâyetler yaşıyorsanız, belirtilerin başka bir nedene bağlı olup olmadığını anlamak için hekiminize başvurun. İnsülin direnci ve prediyabet hakkında bilgi için insülin direnci nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Hipoglisemiden korunma

Diyabeti olan ve insülin ya da kan şekerini düşüren ilaç kullanan kişiler için NIDDK ve NHS'in önerileri:

• Kan şekerinizi diyabet ekibinizin önerdiği sıklıkta ölçün.
• Öğünleri atlamayın; karbonhidrat miktarını ilacınıza göre dengeleyin.
• Egzersiz öncesinde, sırasında ve sonrasında kan şekerinize dikkat edin; gerekirse ara öğün planlayın.
• Alkolü aç karnına almayın ve sınırlayın.
• Yanınızda her zaman hızlı etkili bir şeker kaynağı bulundurun.
• Diyabetiniz olduğunu belirten bir kart veya bilgi taşıyın.
• Sık hipoglisemi yaşıyorsanız ilacınızı kendi başınıza değiştirmeyin; hekiminizle tedavi planınızı gözden geçirin.

Araç kullanırken

NHS, insülin kullanan kişilerin her yolculuktan önce ve araç kullanırken her 2 saatte bir kan şekerini kontrol etmesini önerir. Kan şekeri düştüğünde güvenli bir yerde durulmalı, şeker alınmalı ve NHS'e göre kan şekeri normale döndükten sonra yola devam etmeden önce 45 dakika beklenmelidir.

Tip 1 diyabet hakkında bilgi için tip 1 diyabet nedir, tip 2 diyabet için tip 2 diyabet nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.