Kısaca
Kızamık, kızamık virüsünün yol açtığı ve WHO'ya göre dünyanın en bulaşıcı hastalıklarından biri olan bir enfeksiyondur. Yüksek ateş, burun akıntısı, öksürük ve kızarık, sulanan gözlerle başlar; birkaç gün sonra yüzden ve kulak arkasından başlayıp tüm vücuda yayılan kırmızı lekeli bir döküntü ortaya çıkar. Çoğu kişi yaklaşık bir hafta içinde iyileşmeye başlar; ancak kızamık zatürre, beyin iltihabı ve görme kaybı gibi ağır komplikasyonlara yol açabilir. Hastalığa özgü bir ilaç yoktur. Korunmanın en etkili yolu, Türkiye'de rutin aşı takviminde yer alan kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK) aşısıdır.
Kızamık nedir?
Kızamık, solunum yollarından bulaşan bir virüs hastalığıdır. WHO, kızamığın aşıyla önlenebilmesine rağmen dünyada önemli bir çocuk ölümü nedeni olmaya devam ettiğini belirtir. WHO'ya göre 2024 yılında kızamık nedeniyle yaklaşık 95 bin kişi hayatını kaybetmiştir; aynı kaynak aşılamanın 2000–2024 yılları arasında yaklaşık 59 milyon ölümü önlediğini tahmin eder.
Kızamık, adı benzese de kızamıkçıktan farklı bir hastalıktır. Ayrıntılar için bkz. Kızamıkçık
Belirtileri nelerdir?
WHO ve CDC'ye göre belirtiler virüsle karşılaştıktan 7–14 gün sonra başlar. Hastalık aşamalar hâlinde ilerler:
İlk belirtiler
NHS'in sıraladığı ilk belirtiler:
- Yüksek ateş
- Burun akıntısı ya da tıkanıklığı, hapşırma
- Öksürük
- Kızarık, ağrılı ve sulanan gözler
WHO'ya göre bu ilk belirtiler 4–7 gün sürebilir. CDC'ye göre ateş çok yükselebilir.
Ağız içinde beyaz noktalar
NHS'e göre birkaç gün sonra yanakların iç yüzünde küçük beyaz noktalar görülebilir. CDC'ye göre bu noktalar ("Koplik lekeleri") belirtiler başladıktan 2–3 gün sonra ortaya çıkabilir.
Döküntü
CDC'ye göre döküntü, belirtiler başladıktan 3–5 gün sonra çıkar. NHS'e göre döküntü:
- Yüzde ve kulak arkasında başlar, ardından vücudun geri kalanına yayılır.
- Soluk kırmızı, lekeli alanlar şeklindedir; kabarık olabilir ve lekeler birleşebilir.
WHO'ya göre döküntü yaklaşık üç gün içinde aşağı doğru yayılır ve 4–8 gün sonra solmaya başlar. CDC, döküntü çıktığında ateşin yeniden yükselebileceğini belirtir. NHS'e göre hastalık genellikle yaklaşık bir hafta içinde düzelmeye başlar.
Kızamık nasıl bulaşır?
NHS'e göre kızamık, hasta kişinin nefes alıp vermesi, öksürmesi ve hapşırmasıyla yayılır. WHO'ya göre virüs, havada ya da yüzeylerde iki saate kadar bulaşıcı kalabilir; bu nedenle hasta kişi odadan çıktıktan sonra bile bulaşma olabilir. WHO, tek bir hastanın bağışık olmayan 18 kadar kişiye hastalığı bulaştırabildiğini belirtir.
NHS'e göre kişi, belirtilerin başladığı andan (döküntüden yaklaşık 4 gün önce) döküntü çıktıktan sonraki 4 güne kadar bulaştırıcıdır. Bu nedenle NHS, döküntünün ilk çıktığı günden itibaren en az 4 gün boyunca kreşe, okula ve işe gidilmemesini önerir.
NHS'in bulaşmayı azaltmaya yönelik önerileri:
- Pencereleri açarak odayı havalandırmak
- Elleri sık sık sabun ve suyla yıkamak. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
- Öksürürken ve hapşırırken mendil kullanmak, mendili hemen atmak
- Çatal-kaşık, bardak ve havlu gibi eşyaları ortak kullanmamak
Kimler daha fazla risk altında?
NHS'e göre bebekler, gebeler ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler kızamığı daha ağır geçirme riski taşır. WHO'ya göre ağır kızamık en sık aşısız beş yaş altı çocuklarda ve 30 yaş üzeri erişkinlerde görülür; yetersiz beslenen ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde risk daha da artar. CDC de beş yaşından küçük çocukları, 20 yaşından büyük erişkinleri, gebeleri ve bağışıklık sistemi zayıf kişileri yüksek risk grubu olarak sayar.
Gebelikte kızamık
NHS'e göre gebelikte geçirilen kızamık; düşük, erken doğum ve bebeğin düşük doğum ağırlığıyla doğması gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle gebeyseniz ve kızamıklı biriyle temas ettiyseniz ya da kızamık belirtileriniz varsa, NHS'in önerdiği gibi vakit kaybetmeden hekiminize başvurun. NHS'e göre KKK aşısı zayıflatılmış canlı virüsler içerir ve gebelikte yapılmaz; aşı durumunuzu gebelik öncesinde gözden geçirmek önemlidir. Bkz. Gebelik öncesi hazırlık
Bu konuda
Kızamık konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Olası komplikasyonlar
Kızamık her zaman "hafif bir çocukluk hastalığı" değildir. CDC'nin bildirdiği sık ve ağır komplikasyonlar şunlardır:
- Orta kulak iltihabı: CDC'ye göre kızamıklı yaklaşık her 10 çocuktan birinde görülür. Bkz. Orta kulak iltihabı
- İshal: CDC'ye göre kızamıklı kişilerin 10'da birinden azında görülür.
- Hastaneye yatış: CDC'ye göre ABD'de kızamığa yakalanan aşısız kişilerin yaklaşık beşte biri hastaneye yatırılır.
- Zatürre: CDC'ye göre kızamıklı her 20 çocuktan birine kadarında görülür ve küçük çocuklarda kızamığa bağlı ölümlerin en sık nedenidir. Bkz. Zatürre belirtileri
- Beyin iltihabı (ensefalit): CDC'ye göre kabaca her 1.000 çocuktan birinde görülür; sağırlığa veya zihinsel yetersizliğe yol açabilir.
- Ölüm: CDC'ye göre kızamığa yakalanan her 1.000 çocuktan yaklaşık 1–3'ü hayatını kaybeder.
- Subakut sklerozan panensefalit (SSPE): CDC'ye göre kızamıktan yıllar sonra, genellikle 7–10 yıl sonra gelişen, çok nadir ama ölümcül bir sinir sistemi hastalığıdır.
NHS ve WHO ayrıca görme kaybı (körlük), menenjit ve havaleyi ağır komplikasyonlar arasında sayar. NHS'e göre gebelikte geçirilen kızamık düşük, erken doğum ve düşük doğum ağırlığına yol açabilir.
Tanı ve tedavi
Hekim tanıyı belirtiler ve muayene bulgularıyla değerlendirir; gerekli gördüğünde laboratuvar testleri isteyebilir. Kızamıktan şüpheleniyorsanız sağlık kuruluşuna gitmeden önce telefonla haber vermeniz, bekleme salonundaki bebek ve gebe gibi riskli kişilere bulaşmayı önlemeye yardımcı olur.
WHO'ya göre kızamığa özgü bir antiviral tedavi yoktur. Bakım, belirtilerin hafifletilmesine, yeterli sıvı ve beslenmeye dayanır. NHS'in evde bakım önerileri:
- Bol dinlenin.
- Sıvı kaybını önlemek için bol sıvı için.
- Ateş ve ağrı için hekiminizin ya da eczacınızın önereceği yaşa uygun ateş düşürücüleri kullanın.
WHO, A vitamini takviyesinin özellikle beş yaş altı çocuklarda kızamığa bağlı ölümleri azaltabildiğini belirtir. A vitamini kullanımına hekim karar verir; kendi başınıza takviye başlamayın. Komplikasyon gelişen hastalarda hekim ek tedaviler planlayabilir.
Kızamıktan korunma: KKK aşısı
Kızamıktan korunmanın en etkili yolu aşıdır. T.C. Sağlık Bakanlığı'na göre kızamık, Türkiye'de çocukluk dönemi aşı takviminde rutin olarak aşılanan 13 hastalıktan biridir. Kızamık aşısı, kızamıkçık ve kabakulak aşılarıyla birlikte KKK karma aşısı olarak uygulanır. Doz zamanları için bkz. Bebek aşı takvimi
WHO'ya göre bağışıklık için iki doz aşı gerekir. NHS'e göre iki dozdan sonra kızamığa karşı koruma yaklaşık yüzde 99 düzeyindedir. NHS, aşıdan yaklaşık 7–11 gün sonra hafif döküntü, ateş ve halsizlik görülebildiğini; ciddi alerjik tepkilerin ise nadir olduğunu belirtir. WHO, 2025 yılında dünya genelinde çocukların yüzde 77'sinin iki dozu da aldığını bildirir.
Aşı durumunu bilmeyen ergen ve erişkinler, özellikle yurt dışına seyahat edecek kişiler ve sağlık çalışanları, aşı durumlarını aile hekimleriyle konuşabilir. Bkz. Erişkin aşılama
Kızamıklı biriyle temas ettiyseniz
NHS, kızamıklı biriyle temas eden kişiler arasında bir yaşından küçük bebekler, gebeler ya da bağışıklık sistemi zayıf kişiler varsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmasını önerir. Bu kişilerde hekim koruyucu önlemleri değerlendirebilir. Temas eden diğer kişilerin de aşı durumlarını kontrol ettirmesi yararlıdır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın (NHS):
- Havale (nöbet) geçiriliyorsa
- Nefes almada belirgin güçlük varsa
- Bilinç bulanıklığı, uyandırmakta zorluk ya da tepkisizlik varsa
Aynı gün hekime başvurun (NHS):
- Kızamıktan şüpheleniyorsanız
- Kızamıklı biriyle temas eden kişi bir yaşından küçük bir bebek, gebe ya da bağışıklık sistemi zayıf biriyse
- Ateşle birlikte kulak ağrısı, sık nefes alma, öksürükte artış ya da göğüs ağrısı başladıysa
- Çocuk sıvı alamıyor, idrar miktarı azaldıysa veya ishal ağırlaştıysa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Kızamık ne kadar süre bulaştırır?
NHS'e göre belirtiler başladığından (döküntüden yaklaşık 4 gün önce) döküntü çıktıktan sonraki 4 güne kadar bulaştırıcıdır. Döküntü çıktıktan sonra en az 4 gün okul, kreş ve işten uzak durulmalıdır.
Kızamık döküntüsü nereden başlar?
NHS'e göre döküntü yüzde ve kulak arkasında başlar, ardından vücudun geri kalanına yayılır. WHO'ya göre yaklaşık üç gün içinde aşağı doğru yayılır.
Kızamık kaç günde geçer?
NHS'e göre hastalık genellikle yaklaşık bir hafta içinde düzelmeye başlar. WHO'ya göre döküntü 4–8 gün sonra solar.
Aşılı kişi kızamık olur mu?
WHO'ya göre iki doz aşı bağışıklık sağlar. Aşı dozlarının eksiksiz tamamlanması, hem çocuğun kendisini hem de henüz aşılanamayacak kadar küçük bebekleri korur.
Kızamık ile kızamıkçık aynı hastalık mı?
Hayır. İkisi farklı virüslerin yol açtığı farklı hastalıklardır; her ikisi de döküntüyle seyreder ve KKK aşısıyla önlenir. Kızamık genellikle daha ağır seyreder ve WHO'ya göre ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Kızamık için hangi doktora gidilir?
Çocuklarda çocuk doktoruna veya aile hekimine, erişkinlerde aile hekimine başvurabilirsiniz. Gitmeden önce telefonla haber vermek, başkalarına bulaşmayı önlemeye yardımcı olur. Ağır belirtilerde 112'yi arayın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
