Boğaz kültürü ve hızlı strep testi

A grubu streptokok ve strep boğaz

MedlinePlus, A grubu streptokoku sıklıkla burun ve boğazda yaşayan ve strep boğaz enfeksiyonu ile başka enfeksiyonlara yol açan bir bakteri türü olarak tanımlar. Halk arasında bu enfeksiyon için "beta mikrobu" ifadesi de kullanılır.

CDC'ye göre strep boğaz enfeksiyonu boğazın ve bademciklerin bakteriyel bir enfeksiyonudur ve bulaşıcıdır. Bakteri çoğunlukla hasta kişiyle yakın temas yoluyla, özellikle aynı evde yaşayanlar arasında ve okul, kreş gibi kalabalık ortamlarda yayılır. Hasta kişinin öksürmesi, hapşırması ya da konuşması sırasında saçılan damlacıklar ve ortak kullanılan bardak, çatal gibi eşyalar bulaşmada rol oynayabilir.

A grubu streptokok yalnızca boğaz enfeksiyonuna yol açmaz. Aynı bakteri kızıl adı verilen döküntülü hastalığa ve ciltte kabuklu yaralarla seyreden impetigo gibi deri enfeksiyonlarına da neden olabilir. Bu yazı, boğaz enfeksiyonunun tanısında kullanılan testlere odaklanmaktadır.

CDC, strep boğaz enfeksiyonunun çocuklarda erişkinlerden daha sık görüldüğünü, en çok 5–15 yaş arasındaki çocukları etkilediğini ve 3 yaşından küçük çocuklarda nadir olduğunu belirtir.

Belirtiler: bakteri mi, virüs mü?

CDC'nin sıraladığı strep boğaz belirtileri şunlardır:

• Hızla başlayan boğaz ağrısı
• Yutkunurken ağrı
• Ateş
• Kızarık ve şişmiş bademcikler; bazen bademciklerde beyaz lekeler veya iltihap çizgileri
• Damakta küçük kırmızı noktalar
• Boyundaki lenf bezlerinde şişlik

MedlinePlus da ani ve şiddetli boğaz ağrısı, 38 derece veya üzerinde ateş, şişmiş lenf bezleri ve bademciklerde beyaz lekeler ya da iltihap çizgilerini sayar. CDC'ye göre daha az görülen belirtiler arasında baş ağrısı, bulantı, kusma, karın ağrısı ve döküntü bulunur; döküntüyle seyreden tablo kızıl olarak adlandırılır.

CDC, şu belirtilerin ise enfeksiyonun bakteriden çok virüsten kaynaklandığını düşündürdüğünü belirtir:

• Öksürük
• Burun akıntısı
• Ses kısıklığı
• Göz iltihabı (konjonktivit)

Yine de belirtiler tek başına her zaman güvenilir bir ayrım sağlamaz. Bu nedenle hekim, şikâyetler ve muayene bulguları bakteriyel enfeksiyonu düşündürdüğünde test ister.

Neden test gerekir?

MedlinePlus, boğaz ağrılarının çoğunun virüslerden kaynaklandığını ve antibiyotiklerin virüs enfeksiyonlarına etki etmediğini vurgular. Gereksiz kullanılan antibiyotikler yan etkilere ve bakterilerin antibiyotiklere direnç kazanmasına yol açabilir. Öte yandan strep boğaz enfeksiyonu antibiyotikle tedavi edilmezse, CDC'nin sıraladığı ciddi sorunlara yol açabilir:

• Romatizmal ateş (kalp kapaklarını etkileyebilen bir hastalık)
• Böbrek iltihabı
• Bademcik çevresinde apse
• Kulak ve sinüs enfeksiyonları

Test, bu iki riski dengelemeye yardımcı olur: Antibiyotiği gerçekten ihtiyacı olana vermek, ihtiyacı olmayanı gereksiz ilaçtan korumak.

Hızlı strep testi

MedlinePlus'a göre hızlı strep testi, A grubu streptokoka ait antijenleri, yani bakterinin yapısındaki belirli maddeleri arar ve 10–20 dakika içinde sonuç verebilir. Test çoğu zaman muayene odasında yapılır ve hekimin aynı vizitte tedavi kararı vermesini sağlar.

Hızlı testin sonucu pozitifse, MedlinePlus'a göre bu strep boğaz enfeksiyonu olduğunu gösterir ve hekim uygun gördüğü tedaviyi başlatır. Hızlı test negatifse bu durum çoğu zaman enfeksiyonun virüsten kaynaklandığını düşündürür; ancak hızlı test bazı enfeksiyonları kaçırabilir.

Boğaz kültürü

MedlinePlus'a göre boğaz kültürü A grubu streptokok bakterisinin kendisini arar ve sonuçlanması 24–48 saat sürebilir. Alınan sürüntü örneği laboratuvarda bakterilerin üreyebileceği özel ortamlara ekilir ve üreyen bakteri tanımlanır.

MedlinePlus, boğaz kültürünün hızlı testin kaçırdığı enfeksiyonları bazen bulabildiğini belirtir. Bu nedenle özellikle çocuklarda ve ergenlerde, hızlı test negatif çıktığında doğrulamak için boğaz kültürü istenebilir. Kültür, gerektiğinde bakterinin hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu gösteren antibiyogram testine de olanak tanır.

Bazı merkezlerde, bakterinin genetik materyalini saptayan moleküler (PCR tabanlı) hızlı testler de kullanılabilir.

Sonuçları yorumlarken bilinmesi gerekenler

Test sonuçları her zaman hasta kişinin şikâyetleri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir. Yorumda dikkat edilen bazı noktalar şunlardır:

Taşıyıcılık

Bazı kişiler, özellikle okul çağındaki çocuklar, A grubu streptokoku boğazlarında herhangi bir hastalık belirtisi olmadan taşıyabilir. Bu kişilere "taşıyıcı" denir. Taşıyıcı bir çocuk virüs kaynaklı bir boğaz enfeksiyonu geçirirken test yapılırsa, sonuç pozitif çıkabilir; oysa şikâyetlerin nedeni bakteri değil virüstür. Bu yüzden öksürük, burun akıntısı ve ses kısıklığı gibi belirgin virüs enfeksiyonu belirtileri olan kişilerde hekimler çoğu zaman test istemez.

Örneğin kalitesi

Sürüntünün bademciklerden ve boğazın arka duvarından yeterli şekilde alınması, sonucun güvenilirliğini etkiler. Çubuk yalnızca dile veya yanağa değerse bakteri saptanamayabilir.

Yaş

CDC'ye göre strep boğaz enfeksiyonu 3 yaşından küçük çocuklarda nadirdir. Bu yaş grubunda boğaz ağrısı ve ateşin nedeni çoğunlukla virüslerdir; hekim test gerekip gerekmediğine çocuğun durumuna göre karar verir.

Örnek nasıl alınır?

MedlinePlus'a göre işlem şöyle yapılır:

1. Başınızı hafifçe geriye yatırmanız ve ağzınızı genişçe açmanız istenir.
2. Hekim veya sağlık çalışanı dilinizi bir dil basacağıyla hafifçe bastırır.
3. Özel bir eküvyon (uzun saplı pamuklu çubuk) ile boğazın arka kısmı ve bademciklerden sürüntü alınır.

İşlem birkaç saniye sürer. Çubuk boğaza değdiğinde öğürme hissi olabilir; bu kısa sürer ve zararsızdır. Küçük çocukların başının bir yakını tarafından nazikçe sabitlenmesi, işlemin hızlı ve güvenli yapılmasına yardımcı olur.

Hazırlık

MedlinePlus, hızlı strep testi veya boğaz kültürü için özel bir hazırlık gerekmediğini belirtir. Bununla birlikte şu noktaları hekiminize söylemeniz yararlıdır:

• Son günlerde antibiyotik kullanıp kullanmadığınız; antibiyotik sonucun negatif çıkmasına yol açabilir.
• Ağız gargarası veya boğaz spreyi kullandıysanız; bazı merkezler test öncesinde kısa bir süre bunlardan kaçınılmasını önerebilir.

Tedavi ve okula dönüş

Test pozitif çıkarsa hekim antibiyotik tedavisi planlar. Antibiyotiğin türünü ve süresini hekim belirler. Belirtiler düzelse bile ilacın önerilen süre boyunca tam kullanılması, tedavinin başarısı ve romatizmal ateş gibi sorunların önlenmesi açısından önemlidir.

Bulaşıcılık antibiyotik başlandıktan sonra azalır. Okula, kreşe veya işe dönüş zamanını hekiminize sorun; ateşi düşmemiş bir çocuğun okula gönderilmemesi genel olarak önerilir.

Antibiyotiğin yanı sıra iyileşme sürecinde bol sıvı almak, dinlenmek, yutmayı kolaylaştıran ılık ya da soğuk yumuşak besinler tüketmek rahatlatıcı olabilir. Ateş ve ağrı için hangi ilacın kullanılabileceğini hekiminize veya eczacınıza danışın; çocuklarda ilaç seçimi ve miktarı mutlaka çocuğun yaşına ve kilosuna göre belirlenmelidir. Tedaviye başladıktan sonraki iki üç gün içinde belirgin düzelme olmazsa hekiminize yeniden başvurun.

CDC'nin önerdiği korunma yolları şunlardır:

• Elleri sık sık yıkamak
• Bardak, çatal, kaşık gibi eşyaları paylaşmamak
• Öksürürken ve hapşırırken ağzı ve burnu kapatmak