Orta kulak iltihabı (otit) nedir? Çocuklarda belirtileri ve tedavisi

Orta kulak iltihabı nedir?

Kulak üç bölümden oluşur: dış kulak (kulak kepçesi ve kulak yolu), orta kulak (kulak zarının arkasındaki hava dolu boşluk) ve iç kulak. Orta kulak, NHS'in anlattığı gibi "östaki borusu" adı verilen ince bir kanalla burnun arka kısmına bağlıdır. Bu kanal orta kulağın havalanmasını ve buradaki sıvının boşalmasını sağlar.

NIDCD'ye göre orta kulak iltihabı, kulak zarının arkasında sıvı biriktiğinde ortaya çıkan ve çoğunlukla bakterilerin yol açtığı bir iltihaptır. MedlinePlus'a göre östaki borusu tıkandığında orta kulaktaki sıvı boşalamaz ve enfeksiyon gelişir. NHS, orta kulak iltihabının çoğunlukla soğuk algınlığı ve grip gibi virüs enfeksiyonlarının ardından geliştiğini belirtir. NIDCD'ye göre kulak iltihapları, ailelerin çocuklarını hekime götürmesinin en sık nedenidir.

Türleri

NIDCD orta kulak iltihabını üç türde inceler:

• Akut orta kulak iltihabı: En sık görülen türdür; kulak ağrısı ve bazen ateşle seyreder.
• Sıvılı (seröz) orta kulak iltihabı: Enfeksiyon geçtikten sonra kulak zarının arkasında sıvının kalmaya devam etmesidir; belirti vermeyebilir. Bkz. Kulakta sıvı birikmesi (seröz otit)
• Kronik sıvılı orta kulak iltihabı: Sıvının uzun süre kalması ya da sık tekrarlamasıdır; işitmeyi ve enfeksiyonlarla mücadeleyi olumsuz etkileyebilir.

Orta kulak iltihabı, kulak yolunu etkileyen dış kulak iltihabından farklıdır. NHS'e göre dış kulak iltihabı daha çok su, egzama ya da kulak tıkacı gibi tahriş edici etkenlerle ilişkilidir.

Çocuklarda neden daha sık görülür?

NIDCD, çocukların erişkinlere göre daha sık kulak iltihabı geçirmesini üç nedene bağlar:

1. Östaki borusu: Çocuklarda bu kanal daha küçük ve daha yataydır; bu nedenle sıvı normal koşullarda bile daha zor boşalır.
2. Bağışıklık sistemi: Çocukların bağışıklık sistemi henüz gelişmekte olduğundan enfeksiyonlarla mücadelesi erişkinler kadar etkili değildir.
3. Geniz eti: Burnun arkasındaki bu lenf dokusu bazen bakterileri tutarak orta kulağa yayılan tekrarlayan enfeksiyonlara katkıda bulunabilir. Bkz. Geniz eti büyümesi

Risk etkenleri

MedlinePlus'a göre şu durumlar orta kulak iltihabı riskini artırır:

• Altıdan fazla çocuğun bulunduğu kreşlere gitmek
• Bebeği yatar pozisyonda biberonla beslemek
• Emzik kullanımı
• Sigara dumanına maruz kalmak. Bkz. Pasif içicilik
• Soğuk mevsim ve yakın zamanda geçirilmiş bir hastalık
• Ailede sık kulak iltihabı öyküsü
• Anne sütüyle beslenmemek
• Alerji, soğuk algınlığı, sinüs enfeksiyonu ve büyük geniz eti
• Diş çıkarma döneminde artan mukus (MedlinePlus)
• Yükseklik değişiklikleri (MedlinePlus)

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre kulak enfeksiyonu belirtileri genellikle hızla başlar:

• Kulak ağrısı
• Yüksek ateş
• Duymada güçlük
• Kulakta dolgunluk ya da basınç hissi
• Kulaktan akıntı

Bebeklerde ve küçük çocuklarda

Küçük çocuklar kulak ağrısını anlatamayabilir. NHS ve NIDCD'ye göre şu işaretlere dikkat edilmelidir:

• Kulağı ovuşturma ya da çekiştirme
• Huzursuzluk, ağlama ve uyku bozukluğu
• Seslere tepki vermeme ya da sessiz seslere yanıt vermekte zorlanma
• İştahsızlık
• Denge sorunları
• Ateş

MedlinePlus, bebeklerde en belirgin işaretin huzursuzluk ve yatıştırılamayan ağlama olduğunu, kulak çekiştirmenin ise her zaman kulak iltihabı anlamına gelmediğini vurgular.

Kulaktan ani akıntı

MedlinePlus'a göre kulaktan aniden sarı ya da yeşil akıntı gelmesi kulak zarının yırtıldığını gösterebilir. Bu durumda ağrı bir anda azalabilir; ancak çocuğun hekime gösterilmesi gerekir.

Tanı nasıl konur?

NIDCD'ye göre hekim tanıyı şu yöntemlerle koyar:

• Otoskop muayenesi: Işıklı bir aletle kulak zarına bakılır. İltihapta kulak zarı kırmızı ve dışa doğru kabarık görünür.
• Pnömatik otoskop: Kulak zarına hafif bir hava üflenerek zarın hareketi değerlendirilir. Arkasında sıvı varsa zar daha az hareket eder.
• Timpanometri: Ses ve basınç kullanılarak kulak zarının esnekliği ölçülür.

MedlinePlus'a göre sık tekrarlayan kulak iltihaplarında işitme testi yapılması önerilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Ağrının giderilmesi

NHS ve MedlinePlus'a göre ağrı ve ateş için yaşa uygun ağrı kesici-ateş düşürücüler kullanılabilir. MedlinePlus ılık kompresin de rahatlatabileceğini belirtir. İlacın türü ve miktarı için hekim ya da eczacınıza danışın.

Bekle-gör yaklaşımı

Orta kulak iltihaplarının bir bölümü antibiyotik olmadan iyileşir. MedlinePlus'a göre altı aydan büyük, ateşi çok yüksek olmayan ve belirtileri ağır olmayan çocuklar evde izlenebilir. NIDCD'ye göre 6 ay–2 yaş arasında tanısı kesinleşmemiş çocuklarda antibiyotik başlamadan önce belirtilerin başlangıcından itibaren 48–72 saat beklenmesi önerilebilir. Bu kararı hekim verir.

Antibiyotik

MedlinePlus'a göre belirtiler 24–48 saat içinde düzelmezse ya da çocuk iki yaşından küçükse antibiyotik verilebilir; altı aydan küçük bebeklerin tümüne antibiyotik başlanır. NIDCD, antibiyotik kürünün tamamlanmasının direnç gelişimini önlemek için önemli olduğunu vurgular. Bkz. Antibiyotik doğru kullanımı

Kulak tüpü

NIDCD'ye göre sık tekrarlayan enfeksiyonlarda kulak zarına küçük havalandırma tüpleri yerleştirilebilir; bu tüpler genellikle altı ila dokuz ay yerinde kalır. MedlinePlus, altı aydan büyük çocuklarda altı ay içinde üç ya da daha fazla, veya 12 ay içinde dörtten fazla kulak iltihabı geçirilmesini tüp için ölçütler arasında sayar. MedlinePlus ve NIDCD'ye göre tüplerin yeterli olmadığı ya da geniz etinin büyük kaldığı durumlarda geniz eti ameliyatı da düşünülebilir. Tüp takılması ve geniz eti ameliyatı kararları kulak burun boğaz uzmanı tarafından verilir.

Evde bakım

NHS'e göre kulaktan gelen akıntı pamukla nazikçe silinebilir. Kulağın içine kulak çubuğu sokulmamalı, kulağa su kaçırılmamalı ve iyileşene kadar yüzülmemelidir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre ciddi komplikasyonlar nadirdir. Bunlar arasında kulak zarının yırtılması, kulak arkasındaki kemiğin iltihabı (mastoidit), menenjit, kronikleşen kulak iltihabı ve çok seyrek olarak beyin apsesi sayılır. NIDCD, kulak iltihaplarının çocuğun konuşma ve dil gelişimi üzerindeki etkilerinin önemli bir araştırma konusu olduğunu belirtir. NIDCD'ye göre çocuklar genellikle birkaç gün içinde iyileşir; ancak kulaktaki sıvı 3–6 hafta kadar kalabilir.

Orta kulak iltihabından korunma

NIDCD, NHS ve MedlinePlus'ın önerileri:

• Çocukluk dönemi aşılarını zamanında yaptırın; NIDCD pnömokok aşısının ve her yıl grip aşısının önemine dikkat çeker. Bkz. Bebek aşı takvimi
• Elleri sık sık yıkayın.
• Çocuğu sigara dumanından uzak tutun.
• Bebeği yatağa biberonla yatırmayın.
• NHS, emzik kullanımının altıncı aydan sonra bırakılmasını önerir.
• Mümkünse bebeği anne sütüyle besleyin (MedlinePlus).
• Hasta çocuklarla teması azaltın; MedlinePlus daha küçük kreş gruplarının tercih edilebileceğini belirtir.