İmpetigo nedir? Belirtileri, bulaşması ve tedavisi

İmpetigo nedir, neden olur?

İmpetigo, derinin yüzeysel katmanlarında gelişen bakteriyel bir enfeksiyondur. CDC'ye göre etken, A grubu streptokok ya da Staphylococcus aureus (stafilokok) bakterileri veya her ikisidir. MedlinePlus, son yıllarda bazı antibiyotiklere dirençli stafilokok türlerinin (MRSA) de daha sık görüldüğünü belirtir.

MedlinePlus'a göre deride bir kesik, sıyrık ya da böcek ısırığı gibi bir açıklık olduğunda bakteriler deriye girip enfeksiyona yol açabilir.

Kimlerde daha sık görülür?

NHS'e göre impetigo herkeste görülebilir, ancak küçük çocuklarda daha sıktır. CDC'nin sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Yaş: En sık 2–5 yaş arasındaki çocuklarda görülür.
• Deri bütünlüğünün bozulması: Kesikler, sıyrıklar ya da uyuz gibi kaşıntılı deri hastalıkları. Bkz. Uyuz nedir?
• Kalabalık ortamlar: Kreş, okul ve yurt gibi yakın temasın olduğu yerler.
• Sıcak ve nemli iklim
• Yetersiz hijyen

MedlinePlus, erişkinlerde impetigonun başka bir deri sorunundan ya da soğuk algınlığı gibi bir virüs enfeksiyonundan sonra gelişebileceğini belirtir. NHS de egzama gibi altta yatan deri hastalıklarının tedavi edilmesinin korunmaya yardımcı olduğunu belirtir. Bkz. Atopik dermatit (egzama)

Belirtileri nelerdir?

CDC'ye göre belirtiler bakteriyle karşılaştıktan yaklaşık 10 gün sonra ortaya çıkar. Tipik seyir şöyledir:

1. Deride kızarık, kaşıntılı yaralar ya da küçük su kabarcıkları belirir.
2. NHS'e göre kabarcıklar hızla patlar; içlerinden sıvı ya da iltihap sızar.
3. Yaraların üzeri bal rengi ya da altın sarısı-kahverengi kabuklarla kaplanır. Bu kabuklu görünüm impetigonun en tipik özelliğidir.
4. CDC'ye göre yaralar çoğunlukla iz bırakmadan iyileşir.

NHS'e göre yaralar en sık yüzde ve ellerde görülür ve kaşıntılı ya da ağrılı olabilir. MedlinePlus, yaraların yakınındaki lenf bezlerinin şişebileceğini belirtir.

İmpetigonun türleri

Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD) impetigoyu üç türde inceler:

• Büllöz olmayan impetigo: En sık görülen türdür. Kaşıntılı yaralar hızla patlar, geride kırmızı ve nemli bir deri ile bal rengi kabuklar kalır. Yakındaki lenf bezleri şişebilir. AAD'ye göre derin kaşıma olmadıkça iz bırakmadan iyileşir.
• Büllöz impetigo: Çevresinde kızarıklık olmayan, genellikle ağrı vermeyen, içi sıvı dolu kabarcıklarla seyreder. Kabarcıklar önce saydamlaşır, sonra patlayarak kabuklu yaralara dönüşür. MedlinePlus da bu türde kabarcıkların kolayca patladığını belirtir.
• Ektima: AAD'ye göre tedavi edilmeyen impetigonun deriye daha derin ilerlemiş, daha ciddi biçimidir. Ağrılı kabarcıklar kalın kabuklu, derin ve açık yaralara dönüşür ve kalıcı iz bırakabilir.

İmpetigo, dudak çevresinde çıktığında uçukla karıştırılabilir. Uçuk bir virüs enfeksiyonudur ve tedavisi farklıdır; ayırımı hekim yapar. Bkz. Uçuk nedir?

Nasıl bulaşır?

NHS'e göre impetigo deri teması yoluyla ya da hasta kişinin kullandığı havlu, çarşaf gibi eşyalara dokunarak bulaşır. CDC de yakın temasın en önemli bulaşma yolu olduğunu belirtir. MedlinePlus, enfeksiyonun vücudun başka bölgelerine yayılmasının sık görülen bir sorun olduğunu belirtir ve yaralara dokunmaktan kaçınılmasını önerir.

NHS'e göre tedavi edilmeyen impetigo 7–21 gün boyunca bulaştırıcı olabilir. Tedaviye başlandıktan 48 saat sonra ise artık bulaştırıcı değildir. AAD de tedaviyle bulaştırıcılığın genellikle 24–48 saat içinde sona erdiğini; tedavi edilmeyen impetigonun ise iki ila dört haftada geçebildiğini, ancak bu durumda komplikasyon riskinin daha yüksek olduğunu belirtir.

Tanı nasıl konur?

AAD, impetigo belirtileri fark edildiğinde dermatoloji uzmanına, çocuk doktoruna veya aile hekimine başvurulmasını önerir; çünkü erken tedavi hem yayılmayı önler hem de enfeksiyonun daha çabuk temizlenmesine yardımcı olur. MedlinePlus'a göre hekim tanıyı çoğunlukla derinin görünümüne bakarak koyar. Bazı durumlarda, özellikle tedaviye yanıt alınamadığında ya da dirençli bakteri düşünüldüğünde, yaradan örnek alınarak bakteri kültürü yapılabilir. Bu test, uygun antibiyotiğin seçilmesine yardımcı olur.

Tedavisi nasıl yapılır?

İmpetigonun tedavisini hekim ya da eczacı belirler. NHS'e göre tedavi seçenekleri şunlardır:

• Hidrojen peroksit içeren krem: NHS'in saydığı seçeneklerden biridir.
• Antibiyotikli krem: Yaralar sınırlı ve yaygın değilse kullanılır. MedlinePlus, hekimin antibakteriyel bir krem yazacağını ve derinin nazikçe yıkanmasını önerir.
• Ağızdan alınan antibiyotik: NHS ve MedlinePlus'a göre yaygın ya da ağır enfeksiyonlarda kullanılır. NHS, bebeklerde ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde genellikle tablet ya da şurup şeklinde antibiyotik gerektiğini belirtir.

AAD, evde deri bakımı için üç adım önerir: İmpetigolu bölgeyi ılık su ve sabunla ıslatarak kir ve kabukları nazikçe temizlemek, ardından hekimin önerdiği ilacı sürmek ve bölgeyi bir pansumanla örtmek. Bu bakım hem iyileşmeye yardımcı olur hem de bulaşmayı azaltır.

Tedavi sırasında dikkat edilecekler:

• İlacı hekimin önerdiği süre boyunca kullanın; yaralar iyileşmiş görünse bile kendi başınıza bırakmayın. Bkz. Antibiyotik doğru kullanımı
• Kremi sürmeden önce ve sonra ellerinizi yıkayın.
• Kabukları zorla koparmayın; hekiminiz önerirse ılık suyla nazikçe yumuşatarak temizleyin.
• Çocuğun tırnaklarını kısa tutun ve yaraları kaşımasını önlemeye çalışın.

MedlinePlus'a göre impetigo küçük çocuklarda sık tekrarlayabilir; yaralar ise nadiren iz bırakır.

Olası komplikasyonlar

İmpetigo genellikle ciddi bir hastalık değildir. Ancak MedlinePlus ve CDC'ye göre seyrek de olsa şu sorunlar gelişebilir:

• Enfeksiyonun yayılması: MedlinePlus'a göre vücudun başka bölgelerine yayılma sık görülür.
• Böbrek iltihabı: CDC'ye göre streptokok kaynaklı impetigodan sonra nadiren "streptokok sonrası glomerülonefrit" adı verilen bir böbrek hastalığı gelişebilir. MedlinePlus da böbrek iltihabını ve böbrek yetmezliğini nadir komplikasyonlar arasında sayar.
• Akut romatizmal ateş: CDC'ye göre nadiren kalbi, eklemleri, beyni ve deriyi etkileyen bu hastalık gelişebilir.

Okul, kreş ve korunma

NHS'e göre çocuk, bulaştırıcılığı sona erene kadar, yani tedaviye başladıktan 48 saat sonrasına kadar okul ve kreşe gitmemelidir. CDC de antibiyotik tedavisine başlandıktan ve açıkta kalan yaralar kapatıldıktan sonra okula ya da işe dönülebileceğini belirtir. Okulun ya da kreşin kendi kuralları için kurumla görüşmek yararlıdır.

Yayılmayı önlemek için NHS, MedlinePlus ve CDC'nin önerileri:

• Elleri sabun ve suyla sık sık yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
• Havlu, yüz bezi, çarşaf ve giysileri ortak kullanmayın; hasta kişinin eşyalarını ayrı yıkayın.
• Yaralara dokunmaktan ve kaşımaktan kaçının; mümkünse yaraları gevşek bir pansumanla örtün.
• Kesik ve sıyrıkları temiz tutun.
• Egzama gibi deri hastalıklarını tedavi ettirin.
• Çocuğun tırnaklarını kısa ve temiz tutun.