Kısaca
Kızamıkçık (rubella), rubella virüsünün yol açtığı, döküntü ve boyunda ya da kulak arkasında lenf bezi şişliğiyle seyreden bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Çocuklarda ve erişkinlerde çoğunlukla hafif geçer ve NHS'e göre genellikle bir hafta içinde düzelir; bazı kişilerde hiç döküntü olmayabilir. Kızamıkçığın asıl önemi gebelikte ortaya çıkar: Gebeliğin ilk döneminde geçirilen kızamıkçık düşüğe ya da bebekte işitme, görme, kalp ve beyin gelişimiyle ilgili ciddi sorunlara yol açabilir. Korunmanın en etkili yolu, Türkiye'de rutin aşı takviminde yer alan kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK) aşısıdır.
Kızamıkçık nedir?
Kızamıkçık, halk arasında bazen "Alman kızamığı" olarak da anılan, solunum yoluyla bulaşan bir virüs enfeksiyonudur. Adı kızamığa benzese de farklı bir virüsün neden olduğu, genellikle çok daha hafif seyreden ayrı bir hastalıktır. Bkz. Kızamık nedir?
WHO, kızamıkçığın çoğunlukla hafif seyrettiğini; ancak gebelikte geçirildiğinde bebekte "konjenital rubella sendromu" adı verilen ve ömür boyu süren sorunlara yol açabildiğini vurgular. WHO'ya göre aşı yaygınlaşmadan önce her 1.000 canlı doğumdan 4'üne kadarında bu sendrom görülüyordu; günümüzde dünyada her yıl yaklaşık 100 bin bebeğin konjenital rubella sendromuyla doğduğu tahmin edilmektedir.
Belirtileri nelerdir?
NHS ve WHO'ya göre belirtiler genellikle virüsle karşılaştıktan 2–3 hafta sonra ortaya çıkar.
Döküntü
NHS'e göre kızamıkçığın başlıca belirtisi, yüzde ya da kulak arkasında başlayıp boyna ve gövdeye yayılan küçük lekeli bir döküntüdür. Döküntü genellikle birkaç gün sürer. WHO'ya göre döküntü hastaların yaklaşık yüzde 50–80'inde görülür; yani bazı kişilerde döküntü hiç olmaz. NHS de bazı kişilerin döküntü olmadan hastalığı geçirebildiğini belirtir. CDC'ye göre kızamıkçık geçiren kişilerin yüzde 25–50'sinde hiçbir belirti görülmez; ancak bu kişiler de virüsü başkalarına bulaştırabilir. CDC, belirti gösteren çocuklarda ilk işaretin çoğunlukla yüzde beliren kırmızı döküntü olduğunu belirtir.
Diğer belirtiler
NHS'in sıraladığı diğer belirtiler:
- Boyunda ya da kulak arkasında şişmiş lenf bezleri
- Hafif ateş
- Öksürük, burun akıntısı ya da tıkanıklığı
- Baş ağrısı ve boğaz ağrısı
- Gözlerde kızarıklık ve iltihap (konjonktivit). Bkz. Konjonktivit
- Eklem ağrısı: NHS'e göre özellikle erişkinlerde parmaklarda, el bileklerinde ve dizlerde görülür.
WHO'ya göre erişkinlerde, özellikle kadınlarda, eklem iltihabı ve eklem ağrısı 3–10 gün sürebilir. CDC'ye göre kızamıkçık geçiren kadınların yüzde 70'ine kadarında eklem iltihabı gelişebilir; bu durum çocuklarda ve erkeklerde nadirdir.
Nasıl bulaşır?
NHS ve WHO'ya göre kızamıkçık, hasta kişinin öksürmesi ve hapşırmasıyla havaya saçılan damlacıklarla kolayca bulaşır.
NHS'e göre kişi, belirtiler başlamadan bir hafta öncesinden itibaren, döküntü çıktıktan sonraki en az 5 gün boyunca bulaştırıcıdır. WHO'ya göre en bulaşıcı dönem döküntü çıktıktan sonraki 1–5. günlerdir. CDC de kişinin döküntüden bir hafta öncesinden döküntüden sonraki 7 güne kadar bulaştırıcı olabileceğini belirtir. Belirti göstermeyen kişiler de virüsü yayabildiği için kızamıkçık, fark edilmeden toplum içinde dolaşabilir. Bu nedenle NHS, döküntü çıktıktan sonra en az 5 gün boyunca kreşe, okula ve işe gidilmemesini önerir.
Hasta kişinin özellikle gebelerle temastan kaçınması çok önemlidir. Kızamıkçık geçirdiğinizi düşünüyorsanız sağlık kuruluşuna gitmeden önce telefonla haber vermeniz, bekleme salonundaki gebelerin korunmasına yardımcı olur.
Bu konuda
Kızamıkçık konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Kızamıkçık ve gebelik
Kızamıkçığın en önemli tehlikesi, gebe bir kadının hastalığı geçirmesi durumunda bebeğin etkilenmesidir.
- Bulaşma olasılığı: WHO'ya göre gebeliğin erken döneminde kızamıkçık geçiren bir kadının virüsü bebeğine aktarma olasılığı yüzde 90'dır. Risk en çok gebeliğin ilk üç ayındadır.
- Gebelik haftasına göre risk: NHS'e göre risk gebeliğin erken döneminde en yüksektir; 20. haftadan sonra geçirilen kızamıkçığın bebek için risk oluşturmadığı belirtilir.
- Olası sonuçlar: NHS'e göre düşük ve bebekte görme, işitme, kalp ya da beyin hasarı gelişebilir. CDC, gebelikte kızamıkçığın düşüğe ya da ölü doğuma yol açabildiğini ve en ağır hasarın özellikle ilk 12 haftada görüldüğünü belirtir.
Konjenital rubella sendromu
Anne karnındaki bebeğin kızamıkçık virüsünden etkilenmesiyle ortaya çıkan tabloya "konjenital rubella sendromu" denir. CDC'ye göre bu sendrom bebeğin vücudunun hemen her sistemini etkileyebilir. CDC'nin sıraladığı sık görülen sorunlar:
- Sağırlık
- Katarakt (göz merceğinin bulanıklaşması)
- Kalp kusurları
- Zihinsel yetersizlik
- Karaciğer ve dalak hasarı
- Düşük doğum ağırlığı
- Doğumda görülen deri döküntüsü
CDC'ye göre daha seyrek olarak göz tansiyonu (glokom), beyin hasarı, tiroid ve diğer hormon sorunları ile akciğer iltihabı da görülebilir. CDC, konjenital rubella sendromunun bir tedavisi olmadığını, bu nedenle korunmanın çok önemli olduğunu vurgular.
Gebeyseniz ne yapmalısınız? NHS, gebelikte yeni bir döküntü fark eden ya da kızamıkçıklı biriyle temas eden kişilerin hemen ebelerini, doğum ünitelerini ya da hekimlerini aramalarını önerir. Hekim, gebelikten önceki bağışıklık durumunuzu değerlendirerek gerekli testleri planlar.
Gebelik planlıyorsanız: NHS'e göre KKK aşısı zayıflatılmış canlı virüsler içerdiği için gebelikte yapılmaz. Bu nedenle gebelik öncesinde kızamıkçık aşı durumunuzu ya da bağışıklığınızı hekiminizle gözden geçirmeniz önemlidir. CDC, aşısız kadınların gebe kalmayı denemeden en az dört hafta önce KKK aşısı olmasını, gebelik sırasında ise aşının doğumdan sonraya bırakılmasını önerir. Bkz. Gebelik öncesi hazırlık ve Gebelik takibi
Tanı ve tedavi
Hekim tanıyı belirtiler ve muayeneyle değerlendirir; özellikle gebelikle ilişkili durumlarda laboratuvar testleri isteyebilir.
NHS'e göre kızamıkçık genellikle yaklaşık bir hafta içinde düzelir; bakım, belirtileri hafifletmeye yöneliktir. NHS'in evde bakım önerileri:
- Bol dinlenin.
- Bol sıvı için.
- Ateş ve ağrı için yaşa uygun ağrı kesici-ateş düşürücüler kullanılabilir; ilacın türü ve miktarı için hekiminize ya da eczacınıza danışın. NHS'e göre 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemelidir.
Hastalık süresince evde kalmak, bulaşmayı önlemenin en önemli adımıdır. El yıkama ve öksürük-hapşırık hijyeni de yayılmayı azaltır. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
Kızamıkçıktan korunma: KKK aşısı
T.C. Sağlık Bakanlığı'na göre kızamıkçık, Türkiye'de çocukluk dönemi aşı takviminde rutin olarak aşılanan 13 hastalıktan biridir. Kızamıkçık aşısı, kızamık ve kabakulak aşılarıyla birlikte KKK karma aşısı olarak uygulanır. Doz zamanları için bkz. Bebek aşı takvimi
WHO'ya göre kızamıkçık aşısı zayıflatılmış canlı bir aşıdır ve yüzde 95'ten fazla oranda uzun süreli bağışıklık sağlar. NHS'e göre iki doz KKK aşısından sonra kızamıkçığa karşı koruma yaklaşık yüzde 99 düzeyindedir. CDC de iki doz aşı önerir ve aşının kızamıkçığı önlemede yaklaşık yüzde 97 oranında etkili olduğunu belirtir. CDC'ye göre kızamıkçık ABD'de artık sürekli dolaşan bir hastalık değildir, ancak dünyanın başka bölgelerinde sorun olmaya devam etmektedir; bu da özellikle seyahat öncesinde aşı durumunun gözden geçirilmesini önemli kılar.
NHS'e göre aşıdan sonra hafif döküntü, ateş ve halsizlik gibi yan etkiler görülebilir; ciddi alerjik tepkiler nadirdir. NHS, aşının gebelere, bağışıklık sistemi zayıf olanlara ve aşı bileşenlerine karşı ciddi alerjisi olanlara yapılmadığını belirtir.
Çocuklukta aşılanmamış ya da aşı durumunu bilmeyen erişkinler, özellikle gebelik planlayan kadınlar, aşı durumlarını aile hekimleriyle konuşabilir. Bkz. Erişkin aşılama
Ne zaman doktora başvurmalı?
Kızamıkçık çoğunlukla hafif seyreder. Ancak şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı, havale ya da nefes almada güçlük gibi ağır belirtiler varsa 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
Hemen hekime başvurun (NHS):
- Gebeyseniz ve yeni bir döküntünüz varsa
- Gebeyseniz ve kızamıkçık geçiren biriyle temas ettiyseniz
Aile hekiminize ya da çocuk doktorunuza başvurun:
- NHS'in önerdiği gibi kızamıkçıktan şüpheleniyorsanız (gitmeden önce telefonla haber verin)
- Eklem ağrıları uzun sürüyorsa ya da günlük işlerinizi engelliyorsa
- Çocuğunuzun aşı dozları eksikse
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Kızamıkçık ne kadar süre bulaştırır?
NHS'e göre belirtiler başlamadan bir hafta öncesinden, döküntü çıktıktan sonraki en az 5 güne kadar bulaştırıcıdır. Döküntüden sonra en az 5 gün okul, kreş ve işten uzak durulmalıdır.
Gebelikte kızamıkçık geçirmek tehlikeli mi?
Evet. NHS ve WHO'ya göre özellikle gebeliğin ilk döneminde geçirilen kızamıkçık düşüğe ve bebekte işitme, görme, kalp ve beyin sorunlarına yol açabilir. NHS'e göre 20. haftadan sonra risk bulunmaz. Gebeyseniz ve temas ettiyseniz hemen hekiminize başvurun.
Kızamıkçık aşısı gebelikte yapılır mı?
Hayır. NHS'e göre KKK aşısı canlı aşı olduğu için gebelikte yapılmaz. Aşı durumunuzu gebelik öncesinde gözden geçirmeniz önerilir.
Kızamıkçık kaç günde geçer?
NHS'e göre hastalık genellikle yaklaşık bir hafta içinde düzelir; döküntü birkaç gün sürer.
Kızamıkçık ile kızamık aynı hastalık mı?
Hayır. İkisi farklı virüslerin yol açtığı farklı hastalıklardır. Kızamıkçık genellikle daha hafif geçer, ancak gebelikte bebek için ciddi riskler taşır. Her ikisi de KKK aşısıyla önlenir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Doğuştan kalp hastalıkları
- Eklem ağrısı
- İşitme kaybı
- Kabakulak
- Kızamık
- Kızamıkçık
- Lenf bezi büyümesi (lenfadenopati)
- Riskli gebelik
- Çocuk aşı takibi
- Erişkin aşılama danışmanlığı
- Gebelik öncesi danışmanlık
- Gebelik takibi
- Aile Hekimliği
- Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
- Kadın Hastalıkları ve Doğum
- Perinatoloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
