Toksoplazmoz nedir? Bulaşma, gebelikte riskler ve korunma

Toksoplazmoz nedir?

CDC'ye göre toksoplazmoz, dünyanın her yerinde görülen ve vücutta uzun süre, hatta ömür boyu kalabilen bir parazit enfeksiyonudur. CDC'ye göre yalnızca ABD'de 40 milyondan fazla kişi bu parazitle enfektedir. Bağışıklık sistemi sağlıklı olan kişilerin çoğunda enfeksiyon belirti vermez; NHS'e göre de çoğu kişi bu enfeksiyonu geçirdiğini bilmez.

CDC'ye göre kediler toksoplazmozun yayılmasında kilit rol oynar. Parazit kedi dışkısıyla çevreye karışabilir ve kirlenmiş toprak aracılığıyla insanlara ulaşabilir. İnsanlar ayrıca paraziti taşıyan hayvanların iyi pişmemiş etlerini yiyerek de enfekte olabilir. Yani toksoplazmozdan korunmanın anahtarı hem mutfak hijyeni hem de toprak ve kedi dışkısıyla temasta dikkatli olmaktır.

Toksoplazmoz genellikle zararsız seyreden bir enfeksiyon olduğu için çoğu kişi geçirdiğini fark etmez. Asıl önemi, gebelik ve bağışıklık sisteminin zayıf olduğu durumlarda ortaya çıkar. Bu nedenle bu yazıda özellikle bu gruplar için alınması gereken önlemlere ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Nasıl bulaşır?

NHS ve CDC'ye göre toksoplazmoz başlıca şu yollarla bulaşır:

• Az pişmiş ya da çiğ et: NHS, eti, özellikle kuzu, domuz ve geyik etini iyice pişirmeyi önerir; salam gibi kürlenmiş etlerden de kaçınılmasını ister.
• İyi yıkanmamış sebze ve meyveler: Üzerinde parazitle kirlenmiş toprak kalmış olabilir.
• Kedi dışkısı: Kedi kumunu temizlerken ya da kedi dışkısıyla kirlenmiş toprakla, örneğin bahçe işlerinde, temas sonrası eller iyi yıkanmadığında.
• Pastörize edilmemiş keçi sütü ve ürünleri: NHS bunları da olası kaynaklar arasında sayar.
• Çiğ deniz kabukluları: CDC'ye göre risk kaynağı olabilir.
• Anneden bebeğe: Gebelikte ilk kez enfekte olan annenin bebeğine geçebilir.
• Nadiren: CDC'ye göre organ nakli ya da kan nakli yoluyla.

Nasıl bulaşmaz?

NHS'e göre toksoplazmoz kediyi sevmekle, evcil hayvan olarak kedi beslemekle ya da enfekte bir kişiyle temas etmekle bulaşmaz. NHS gebelere ve bağışıklığı zayıf kişilere kediden uzak durmayı değil; kedi kumundaki ve topraktaki kedi dışkısından mümkün olduğunca kaçınmayı, kumu boşaltmak gerekirse eldiven giyip sonrasında elleri yıkamayı önerir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve CDC'ye göre toksoplazmoz geçiren kişilerin çoğunda hiçbir belirti olmaz. Belirti olduğunda genellikle gribe benzer:

• Yüksek ateş
• Baş ağrısı
• Boğaz ağrısı
• Yorgunluk
• Vücutta ve kaslarda ağrı
• Lenf bezlerinde şişlik
• Bulantı ya da kusma

CDC'ye göre belirti olursa bunlar genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde geçer. NHS'e göre bazı kişilerde bilinç bulanıklığı, bulanık görme, konuşmanın peltekleşmesi ve dengesiz yürüme gibi daha ciddi belirtiler görülebilir. NHS, bağışıklık sistemi zayıf kişilerde toksoplazmozun gözlerde, beyinde, kalpte ya da akciğerlerde sorunlara yol açabileceğini belirtir.

Göz toksoplazmozu

CDC'ye göre göz toksoplazmozu gözde hasara yol açabilir; bu tür toksoplazmozu göz hastalıkları uzmanı tedavi eder. NHS de bulanık görmeyi hastalığın daha ciddi belirtileri arasında sayar ve bulanık görmesi olan kişilerin kısa sürede hekime başvurmasını önerir. NHS'e göre gözleri etkileyen belirtileri olan kişilere genellikle antibiyotiklerin de bulunduğu ilaç tedavisi verilir.

Kimler için risklidir?

CDC ve NHS'e göre toksoplazmoz özellikle şu gruplarda ciddi sonuçlara yol açabilir:

• Gebeler: Gebelik sırasında ya da hemen öncesinde ilk kez enfekte olan kadınlar.
• Bu annelerden doğan bebekler
• Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler: HIV ile yaşayanlar, kemoterapi alanlar ve organ nakli yapılmış kişiler. Bkz. HIV enfeksiyonu

CDC'ye göre ağır toksoplazmoz beyne, gözlere ya da diğer organlara zarar verir. NHS, gebelerin ya da bağışıklık sistemi zayıf kişilerin toksoplazmoz belirtilerinden herhangi biri olduğunda kısa sürede hekime başvurmasını önerir. NHS'in korunma önerileri hem gebeler hem de bağışıklığı zayıf kişiler içindir. CDC de ağır enfeksiyon riski taşıyan kişilerin ek önlemleri hekimleriyle konuşmasını önerir.

Gebelikte toksoplazmoz

NHS'e göre gebelikte geçirilen toksoplazmoz düşüğe ve enfeksiyon bebeğe geçerse bebekte ciddi sorunlara yol açabilir. CDC'ye göre anne karnındayken enfekte olan bebeklerde doğumda çoğu zaman belirti olmaz; ancak belirtiler yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkabilir. NHS'e göre toksoplazmozlu yenidoğanlar da antibiyotiklerle ve bazen belirtilere yönelik başka ilaçlarla tedavi edilir.

Gebeyseniz bilmeniz gerekenler:

• Gebelikte ateş, lenf bezi şişliği gibi gribe benzer belirtileriniz olursa ya da toksoplazmoza maruz kaldığınızı düşünüyorsanız, NHS'in önerdiği gibi gebelik takibinizi yapan ebe veya hekiminize hemen haber verin.
• NHS'e göre hekim enfeksiyon geçirip geçirmediğinizi anlamak için kan testi yapabilir. Gebeyseniz ve test pozitif çıkarsa, bebeğin enfekte olup olmadığını anlamak için ileri testlere yönlendirilebilirsiniz; NHS bunun çok seyrek olduğunu belirtir.
• NHS'e göre gebelere genellikle antibiyotiklerin de bulunduğu ilaç tedavisi verilir.
• Korunma önlemleri önemlidir: Aşağıdaki mutfak ve hijyen önlemlerine gebelik boyunca özen gösterin. Ayrıntılar için Gebelikte kaçınılması gereken besinler

Gebelik planlayan kadınlar, gebelik öncesi görüşmede toksoplazmoz ve korunma yollarını hekimleriyle konuşabilir. Bkz. Gebelik öncesi hazırlık

Tanı ve tedavi

NHS ve CDC'ye göre enfekte olup olmadığınızı belirlemek için kan testleri yapılır; CDC'ye göre hekiminiz farklı kan testleri isteyebilir. Toksoplazmoz geçirdiğinizi düşünüyorsanız bunu hekiminizle konuşun.

CDC'ye göre sağlıklı kişilerin çoğu tedavi gerektirmez ve belirtiler kendiliğinden geçer. NHS'e göre ise şu kişilerde antibiyotik tedavisi verilir:

• Gebeler
• Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler
• Göz tutulumu olanlar

NHS'e göre ağır hastalığı olan kişilerin hastanede tedavi edilmesi gerekebilir. Hangi ilacın kullanılacağına ve tedavinin ne kadar süreceğine hekiminiz karar verir.

Toksoplazmozdan korunma

NHS, özellikle gebelerin ve bağışıklığı zayıf kişilerin şu önlemlere uymasını önerir:

Yapılması gerekenler:

• Bahçe işleri yaparken eldiven giyin, sonrasında ellerinizi iyice yıkayın.
• Yemek hazırlamadan ve yemekten önce ellerinizi yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılır?
• Çiğ etle temas ettikten sonra ellerinizi, bıçakları ve kesme tahtalarını iyice temizleyin.
• Meyve ve sebzeleri üzerinde toprak kalmayacak şekilde iyice yıkayın.
• Eti, özellikle kuzu, domuz ve geyik etini, iyice pişirin.
• Kedi kumundaki ve topraktaki kedi dışkısından mümkünse uzak durun; kumu boşaltmanız gerekiyorsa eldiven giyin ve sonrasında ellerinizi yıkayın.

Kaçınılması gerekenler:

• Çiğ, az pişmiş ya da kürlenmiş etler
• Pastörize edilmemiş keçi sütü ve ürünleri
• Gebe koyun ve kuzularla temas
• Kedilere çiğ ya da az pişmiş et vermek

CDC de şu önlemleri önerir: Eti, yemek termometresiyle ölçerek güvenli iç sıcaklığa kadar pişirin; meyve ve sebzeleri akan su altında durulayın ya da pişirin; pastörize edilmemiş keçi sütü içmeyin; çiğ istiridye, midye ve benzeri kabuklu deniz ürünleri yemeyin; her yiyeceği hazırladıktan sonra çalıştığınız yüzeyleri sıcak, sabunlu suyla temizleyin; kediniz varsa kum kabını her gün değiştirin. Mutfakta güvenli gıda hazırlama için Mutfakta gıda güvenliği yazısına bakabilirsiniz.