Kardiyomiyopati nedir? Türleri, belirtileri ve tedavisi

Kardiyomiyopati nedir?

Kalp, kasılıp gevşeyerek kanı vücuda pompalayan güçlü bir kas organıdır. NHLBI kardiyomiyopatiyi kalp kasını zayıflatan ve kalbin kanı etkili biçimde pompalamasını zorlaştıran bir hastalık olarak tanımlar. NHS'e göre bu hastalıklarda kalp odacıklarının duvarları gerilmiş, kalınlaşmış ya da sertleşmiş olabilir.

Kalp kası yeterince güçlü kasılamadığında ya da gevşeyip kanla dolamadığında vücuda giden kan akımı azalır. Zamanla bu durum kalp yetmezliğine, ritim bozukluklarına ve kalp kapaklarında sorunlara yol açabilir. Kardiyomiyopati her yaşta görülebilir; bazı türleri gençlerde ve sporcularda da ortaya çıkabilir.

Kalp yetmezliğinin genel belirtileri ve tedavisi için bkz. Kalp yetmezliği belirtileri ve tedavisi.

Kardiyomiyopati türleri

NHS kardiyomiyopatinin dört ana türünü sıralar:

Dilate (genişlemiş) kardiyomiyopati

Kalp odacıklarının duvarları incelir ve gerilir; kalp büyür. Gerilmiş kas yeterince güçlü kasılamadığı için kalbin pompalama gücü azalır. Halk arasında "kalp büyümesi" olarak da anılır.

Hipertrofik kardiyomiyopati

Kalp kası kalınlaşır ve odacığın iç hacmi küçülür. Kalınlaşan kas bazen kalpten çıkan kanın yolunu da daraltabilir. NHS'e göre Birleşik Krallık'ta yaklaşık her 500 kişiden birinde görülür. NHLBI bu türün genç yetişkinleri ve sporcuları da etkileyebildiğini belirtir.

Restriktif (kısıtlayıcı) kardiyomiyopati

Kalp duvarları sertleşir ve esnekliğini yitirir. Kalp atımlar arasında yeterince gevşeyip kanla dolamaz. NHS bu türün nadir görüldüğünü belirtir.

Aritmojenik kardiyomiyopati

Çoğunlukla kalıtsal olan bu türde, kalp kası hücrelerindeki anormal proteinler nedeniyle kas hücreleri zamanla ölür ve yerini yara dokusu (skar) alır. Bu durum özellikle ritim bozukluklarına zemin hazırlar.

Bunların dışında NHLBI, gebelik çevresinde, yani gebelik sırasında ya da doğumdan kısa süre sonra gelişebilen peripartum kardiyomiyopatiden de söz eder.

Belirtileri nelerdir?

Kardiyomiyopatisi olan bazı kişiler uzun süre hiçbir yakınma yaşamaz. NHLBI'a göre hastalık ilerledikçe belirtiler belirginleşebilir. NHS ve NHLBI'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Nefes darlığı: Özellikle eforla, merdiven çıkarken ya da yatarken ortaya çıkabilir.
• Aşırı yorgunluk: Günlük işlerde bile çabuk yorulma.
• Ayak bileklerinde, bacaklarda şişlik (ödem): Vücutta sıvı birikmesine bağlıdır.
• Göğüs ağrısı: Özellikle eforla ortaya çıkabilir.
• Çarpıntı ve ritim bozuklukları: Kalbin hızlı, düzensiz ya da tekleyerek attığı hissi.
• Baş dönmesi ve bayılma: Kısa süreli bilinç kaybı ciddiye alınması gereken bir belirtidir.

Bu belirtiler başka kalp ve akciğer hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle tek başına belirtilere bakarak tanı konamaz. Çarpıntının olası nedenleri için bkz. Çarpıntı neden olur?

Nedenleri ve risk etkenleri

NHS ve NHLBI'a göre kardiyomiyopatinin nedeni çoğu zaman bilinmez. Bilinen ya da riski artırdığı düşünülen etkenler şunlardır:

• Kalıtım (genetik değişiklikler): Hipertrofik ve aritmojenik kardiyomiyopati başta olmak üzere bazı türler ailede kuşaktan kuşağa geçebilir.
• Yüksek tansiyon: Uzun süre kontrolsüz kalan kan basıncı kalp kasını zorlar. Bkz. Yüksek tansiyon nedir?
• Yaşam tarzı etkenleri: NHS sağlıksız beslenmeyi, fazla alkol kullanımını ve uyuşturucu madde kullanımını sayar.
• Viral enfeksiyonlar: Kalp kasının iltihabı (miyokardit) bazı kişilerde kalıcı kas hasarına yol açabilir.
• Kalp kapağı sorunları ve bazı doku ve damar hastalıkları.
• Gebelikle ilişkili sorunlar.
• NHLBI ayrıca başka bazı hastalıkları ve aşırı stresi de olası etkenler arasında anar.

Kardiyomiyopati nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı, ailenizde kalp hastalığı ya da genç yaşta açıklanamayan ani ölüm olup olmadığını sorar ve sizi muayene eder. NHS'in sıraladığı başlıca testler şunlardır:

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): NHLBI'a göre en sık kullanılan testtir. Kalp duvarlarının kalınlığını, odacıkların büyüklüğünü ve kalbin pompalama gücünü gösterir.
• EKG (elektrokardiyografi): Kalbin elektriksel etkinliğini ve ritmini kaydeder. Bkz. EKG nedir?
• Kardiyak MR: Kalp kasının yapısını ve olası yara dokusunu ayrıntılı gösterir.
• Ritim holteri: NHS'e göre kalp ritmi genellikle 24–48 saat boyunca taşınabilir bir cihazla kaydedilir.
• Efor (egzersiz) testi: Kalbin efor sırasındaki yanıtını değerlendirir.
• Genetik test: NHLBI'a göre hastalığın nedenini bulmaya ve aile bireylerinin riskini değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Aile taraması neden önemli?

Kalıtsal türlerde, tanı konan kişinin anne-babası, kardeşleri ve çocukları da hastalık açısından değerlendirilebilir. NHS aile öyküsünün tanı sürecinin bir parçası olduğunu belirtir. Bu değerlendirmenin kapsamı ve zamanlaması kardiyoloji ve gerektiğinde tıbbi genetik uzmanıyla birlikte planlanır.

Tedavi seçenekleri

NHLBI, tedavinin kalpteki sorunu her zaman ortadan kaldıramayabileceğini, ancak belirtileri azaltmaya ve ani ölüm riskini düşürmeye yardımcı olabileceğini vurgular. Belirtisi olmayan bazı kişilerde tedavi gerekmeyebilir; bu durumda düzenli izlem önerilir. Tedavi seçenekleri kardiyomiyopatinin türüne, belirtilere ve kalp fonksiyonuna göre hekim tarafından belirlenir.

İlaç tedavisi

NHS'e göre kullanılan ilaçlar kan basıncını kontrol etmeye, kalp ritmini düzenlemeye, vücuttaki fazla sıvıyı atmaya (idrar söktürücüler) ve pıhtı oluşumunu önlemeye yönelik olabilir. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Cihazlar ve işlemler

• Kalp pili: Kalbin ritmini düzenlemeye yardımcı olan küçük bir cihazdır.
• ICD (implante edilebilir defibrilatör): Tehlikeli ritim bozukluklarını algılayıp kalbe elektrik uyarısı vererek ritmi düzeltmeye çalışır.
• Ablasyon: Ritim bozukluğuna yol açan bölgeye yönelik kateterle yapılan bir işlemdir.
• Septal miyektomi: Hipertrofik kardiyomiyopatide kalınlaşmış kasın bir bölümünün cerrahiyle çıkarılmasıdır.
• Kalp nakli: NHS'e göre diğer tedaviler yetersiz kaldığında son seçenek olarak değerlendirilir.

Kardiyomiyopatiyle yaşam

NHS, kardiyomiyopatisi olan kişilere şu yaşam tarzı önerilerinde bulunur:

• Dengeli ve sağlıklı beslenmek; tuz tüketimine dikkat etmek
• Hekimin uygun gördüğü ölçüde hafif ve düzenli egzersiz yapmak
• Sigarayı bırakmak ve alkolü azaltmak
• Fazla kiloları vermek
• Yeterli uyumak ve stresi yönetmek
• Yüksek tansiyon ve diyabet gibi eşlik eden hastalıkları kontrol altında tutmak

Düzenli izlem

Kardiyomiyopati çoğu zaman uzun süreli takip gerektiren bir durumdur. Kontrollerde hekim belirtilerinizdeki değişiklikleri sorar, gerekirse ekokardiyografi ve EKG gibi testleri yineler ve tedavinizi buna göre düzenler. Kontrol aralarında şu alışkanlıklar işinizi kolaylaştırabilir:

• Kullandığınız tüm ilaçların ve takviyelerin güncel bir listesini yanınızda taşımak
• Kilonuzdaki ani artışları, artan şişlikleri ve nefes darlığını not etmek
• Yeni başlayan çarpıntı ya da baş dönmesi ataklarını tarih ve süreleriyle kaydetmek
• Başka bir nedenle hekime gittiğinizde kardiyomiyopati tanınızı ve varsa taşıdığınız cihazı belirtmek

Hipertrofik kardiyomiyopati gibi bazı türlerde hangi sporların ve ne yoğunlukta egzersizin uygun olduğu kişiye göre değişir. Spor ya da yoğun egzersiz planlıyorsanız bunu önce kardiyoloğunuzla konuşun. Genel öneriler için bkz. Kalp sağlığı için yaşam tarzı önerileri

Olası komplikasyonlar

NHS ve NHLBI'a göre kardiyomiyopati zamanla şu sorunlara yol açabilir:

• Kalp yetmezliği
• Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları ve buna bağlı pıhtı oluşumu
• Kalp kapağı sorunları
• Ani kalp durması (ani kardiyak ölüm)

Düzenli kontroller, önerilen ilaçların aksatılmaması ve belirtilerdeki değişikliklerin hekime bildirilmesi bu risklerin yönetilmesinde önemlidir. Bkz. Atriyal fibrilasyon nedir?