Miyokardit (kalp kası iltihabı) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Miyokardit nedir?

Kalp, büyük ölçüde kas dokusundan oluşan bir pompadır. Bu kas dokusuna miyokard denir. MedlinePlus'a göre miyokarditte vücudun hastalıklarla savaşan bağışıklık hücreleri kalp kasına yönelir ve bu sırada kas dokusu zarar görür; kalp kası kalınlaşabilir, şişebilir ve zayıflayabilir.

Zayıflayan kalp kası kanı vücuda yeterli güçle pompalayamayabilir. Bu da nefes darlığı, yorgunluk ve vücutta sıvı birikmesi gibi kalp yetmezliğine benzer belirtilere yol açabilir. İltihap kalbin elektriksel sistemini de etkileyebildiği için ritim bozuklukları görülebilir.

British Heart Foundation, miyokarditin ani başlayabildiğini (akut), tekrarlayabildiğini ya da uzun süreli (kronik) seyredebildiğini belirtir. Kalbi saran zarın iltihabı olan perikardit ile birlikte de görülebilir; bu duruma bazen miyoperikardit denir. Bkz. Perikardit (kalp zarı iltihabı)

Miyokardit neden olur?

Her iki kaynağa göre en sık neden viral enfeksiyonlardır. MedlinePlus ve British Heart Foundation'ın sıraladığı nedenler şunlardır:

Enfeksiyonlar

• Virüsler: COVID-19'a yol açan SARS-CoV-2, grip (influenza) virüsü, koksaki virüsü ve parvovirüs gibi virüsler
• Bakteriler: MedlinePlus, Lyme hastalığını ve streptokok enfeksiyonlarını örnek verir
• Mantar ve parazit enfeksiyonları (daha seyrek)

Diğer nedenler

• Otoimmün hastalıklar: Bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırdığı hastalıklar
• Bazı ilaçlar: MedlinePlus özellikle bazı kemoterapi ilaçlarını sayar
• Kimyasal ve madde maruziyeti: British Heart Foundation karbonmonoksit ve kokaini örnek verir
• Işın tedavisi (radyasyon)
• Aşılar: MedlinePlus, COVID-19 aşısı sonrasında miyokardit bildirildiğini, ancak bunun çok nadir olduğunu belirtir

Çoğu kişide miyokardit tek bir enfeksiyonun ardından gelişir. Tedavinin planlanması için olası nedenin araştırılması önemlidir; örneğin bakteriyel bir enfeksiyon saptanırsa ona yönelik tedavi verilir, otoimmün bir hastalık düşünülürse ilgili uzmanlarla birlikte değerlendirme yapılır. Yine de bazı kişilerde belirli bir neden bulunamayabilir.

Belirtileri nelerdir?

Miyokardit hiçbir belirti vermeyebilir ya da grip benzeri hafif yakınmalarla seyredebilir. MedlinePlus ve British Heart Foundation'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Göğüs ağrısı ya da göğüste sıkışma, baskı hissi
• Nefes darlığı; hızlı nefes alıp verme
• Olağan dışı ve açıklanamayan yorgunluk
• Çarpıntı, hızlı ya da düzensiz kalp atışı
• Baş dönmesi, sersemlik, bayılma
• Ateş, eklem ağrısı gibi grip benzeri belirtiler
• Bacaklarda şişlik
• İdrar miktarında azalma

Bu belirtilerin çoğu kalp krizi gibi başka acil durumlarda da görülebilir. Bu nedenle göğüs ağrısını "nasılsa virüsten" diye geçiştirmemek gerekir. Göğüs ağrısının olası nedenleri için bkz. Göğüs ağrısı neden olur?

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı, yakın zamanda geçirdiğiniz enfeksiyonları ve kullandığınız ilaçları sorar, ardından sizi muayene eder. MedlinePlus ve British Heart Foundation'a göre şu testlerden yararlanılabilir:

• EKG (elektrokardiyografi): Kalbin ritmini ve iltihaba bağlı elektriksel değişiklikleri gösterebilir. Bkz. EKG nedir?
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalp kasının kasılma gücünü, kalbin büyüklüğünü ve kalp zarında sıvı olup olmadığını gösterir.
• Göğüs röntgeni: MedlinePlus'a göre kalbin büyüyüp büyümediğini gösterebilir.
• Kan testleri: Enfeksiyon, iltihap ve kalp kası hasarıyla ilgili göstergeler ile bazı antikorlar araştırılır.
• Kalp MR'ı: Kalp kasındaki iltihabı ve hasarı ayrıntılı biçimde gösterebilir.
• Koroner anjiyografi: British Heart Foundation'a göre benzer belirtilere yol açan kalp damarı tıkanıklığını dışlamak için gerekebilir. Bkz. Anjiyo nedir?
• Kalp kası biyopsisi: MedlinePlus'a göre tanıyı doğrulamanın en doğru yoludur; ancak her zaman gerekmez ve yalnız seçilmiş durumlarda yapılır.

Miyokardit ile kalp krizi nasıl ayırt edilir?

Miyokardit ve kalp krizi göğüs ağrısı, nefes darlığı ve terleme gibi benzer belirtilerle ortaya çıkabilir. Kan testlerinde kalp kası hasarını gösteren değerler her iki durumda da yükselebilir ve EKG'de benzer değişiklikler görülebilir. Bu nedenle belirtilere bakarak evde ayrım yapmak mümkün değildir.

Kalp krizinde sorun, kalbi besleyen damarlardan birinin tıkanmasıdır. Miyokarditte ise damarlar açıktır; hasar, kas dokusundaki iltihaptan kaynaklanır. British Heart Foundation'ın belirttiği gibi hekimler bu ayrımı yapmak için kalp MR'ı ya da koroner anjiyografi gibi ileri testlere başvurabilir. Ayrımın doğru yapılması önemlidir; çünkü iki durumun tedavisi birbirinden farklıdır.

Kalp krizinin uyarı işaretleri için bkz. Kalp krizi belirtileri

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, miyokarditin nedenine ve kalbin ne kadar etkilendiğine göre hekim tarafından planlanır. Tedavinin amacı kalp kasındaki iltihabı ve yükü azaltmak, belirtileri hafifletmek ve olası komplikasyonları önlemektir.

Genel önlemler

• Dinlenme ve aktivitenin kısıtlanması: Her iki kaynak da iyileşme döneminde kalbin zorlanmamasının önemini vurgular.
• Tuzun azaltılması: MedlinePlus, vücutta sıvı birikmesini azaltmak için az tuzlu beslenmeyi sayar.

İlaç tedavileri

Kaynaklarda sayılan tedavi seçenekleri şunlardır (ilaç seçimine ve süresine hekim karar verir):

• Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar
• Bakteriyel bir enfeksiyon varsa antibiyotikler
• Bazı durumlarda iltihabı baskılamak için kortizon (steroid) grubu ilaçlar
• Vücuttaki fazla sıvıyı atmak için idrar söktürücüler
• Kalbin pompalama gücü azalmışsa kalp yetmezliği tedavisinde kullanılan ilaçlar

İleri tedaviler

MedlinePlus'a göre kalp kası ağır hasar gördüğünde ve diğer tedaviler yetersiz kaldığında nadiren kalp nakli gündeme gelebilir.

İyileşme süreci ve spora dönüş

British Heart Foundation'a göre kişilerin çoğu miyokarditten kalıcı bir sorun yaşamadan tamamen iyileşir. İyileşme süresi kişiden kişiye değişir.

Bu süreçte en önemli konulardan biri egzersizdir. British Heart Foundation, tanıdan sonra genellikle 3–6 ay boyunca ağır egzersizden kaçınılmasını önerir. Bunun nedeni, iltihaplı kalp kasının yoğun efor sırasında ritim bozukluklarına daha yatkın olabilmesidir. Aktiviteye dönüş, kişinin durumuna ve kontrol testlerinin sonuçlarına göre hekimle birlikte aşamalı olarak planlanır.

İyileşme döneminde şu noktalar yararlı olabilir:

• Kontrol randevularını ve istenen testleri aksatmayın.
• Hekiminizin onayı olmadan spor salonuna, koşuya ya da yarışma sporlarına dönmeyin.
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da çarpıntı yeniden başlarsa hekiminize haber verin.
• Önerilen ilaçları kendi kararınızla bırakmayın.

Genel egzersiz bilgileri için bkz. Egzersize nasıl başlanır?

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre miyokarditin seyri kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler tamamen iyileşirken bazılarında şu sorunlar gelişebilir:

• Kalıcı kalp yetmezliği
• Kalp kasının uzun süreli hastalığı (kardiyomiyopati). Bkz. Kardiyomiyopati nedir?
• Ritim bozuklukları
• Kalp zarının iltihabı (perikardit)

Bu nedenle miyokardit geçiren kişiler, belirtiler geçtikten sonra da bir süre kardiyoloji kontrolünde izlenir. Kontrollerde EKG, ekokardiyografi ya da gerekirse kalp MR'ı tekrarlanarak kalp kasının toparlanıp toparlanmadığı değerlendirilebilir ve egzersize dönüş kararı bu bulgulara göre verilir.