Mitral kapak prolapsusu nedir? Belirtileri ve tedavisi

Mitral kapak nedir, prolapsus ne demektir?

Kalbin dört odacığı arasında kanın tek yönde akmasını sağlayan dört kapak vardır. Mitral kapak, sol kulakçık (sol atriyum) ile sol karıncık (sol ventrikül) arasında yer alır. Sol karıncık kasıldığında mitral kapak kapanır ve kanın geriye, kulakçığa kaçmasını engeller; kan böylece aort yoluyla vücuda pompalanır.

Prolapsus, bir yapının olması gereken yerden sarkması ya da kabarması anlamına gelir. MedlinePlus'a göre mitral kapak prolapsusunda kapak olağan şekilde kapanmaz. MSD Manual bunu, kapak yapraklarının (kapakçıkların) sol karıncık kasıldığında sol kulakçığa doğru şişkinlik yapması olarak tarif eder. Bu sırada kapak bazen tam sızdırmaz kapanamaz ve bir miktar kan geriye, kulakçığa kaçar. Buna mitral yetersizlik (mitral regürjitasyon) denir.

Ne kadar yaygındır, kimlerde görülür?

MSD Manual'a göre insanların yaklaşık yüzde 2–3'ünde mitral kapak prolapsusu bulunur. MedlinePlus, durumun çoğu zaman zararsız olduğunu ve belirli bir neden saptanamadığını belirtir.

MedlinePlus'a göre mitral kapak prolapsusu şu özelliklere sahip kişilerde daha sık görülebilir:

• İnce yapılı olmak
• Omurga eğriliği (skolyoz) ya da göğüs duvarındaki bazı şekil farklılıkları
• Marfan sendromu gibi bağ dokusunu etkileyen kalıtsal hastalıklar

MSD Manual buna Ehlers-Danlos sendromunu ve romatizmal kalp hastalığını ekler. Bazı ailelerde birden fazla kişide görülebilir; yani kalıtsal bir yönü olabilir.

Neden olur?

MSD Manual'a göre en sık neden, kapak dokusundaki zayıflık nedeniyle kapak yapraklarının olması gerekenden fazla uzaması ve gevşemesidir. Tıpta bu duruma miksomatöz dejenerasyon denir ve genetik kökenlidir. Kapak dokusu fazla esnek olduğu için kalp kasıldığında yapraklar kulakçığa doğru kabarır.

Bağ dokusu hastalıkları kapak dokusunun yapısını etkilediğinden, Marfan ve Ehlers-Danlos sendromu gibi durumlarda mitral kapak prolapsusu daha sık görülebilir.

Belirtileri nelerdir?

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin çoğunda hiçbir belirti yoktur ve durum çoğu zaman başka bir nedenle yapılan muayenede ya da ekokardiyografide fark edilir. Belirti olan kişilerde MedlinePlus ve MSD Manual'ın sıraladığı yakınmalar şunlardır:

• Çarpıntı, kalbin hızlı ya da düzensiz attığı hissi
• Göğüs ağrısı (genellikle kalp krizindeki ağrıdan farklı niteliktedir)
• Yorgunluk
• Baş dönmesi; MSD Manual'a göre bazı kişilerde ayağa kalkınca tansiyon düşebilir
• Nefes darlığı
• Migren tipi baş ağrıları
• Panik ataklar

MedlinePlus, bu belirtilerin bir kısmının kapaktaki soruna mı bağlı olduğunun, yoksa yalnızca birlikte mi görüldüğünün tam olarak bilinmediğini belirtir. Bu belirti grubuna bazen "mitral kapak prolapsusu sendromu" adı verilir.

Çarpıntının diğer olası nedenleri için bkz. Çarpıntı neden olur?

Nasıl teşhis edilir?

Hekim kalbi steteskopla dinlerken mitral kapak prolapsusuna özgü bir klik sesi duyabilir. Kapaktan geriye kaçak varsa buna bir üfürüm (kan akımının yarattığı ek ses) eşlik edebilir.

Tanının doğrulanmasında temel test ekokardiyografidir (kalp ultrasonu). Bu inceleme kapak yapraklarının hareketini, kaçağın olup olmadığını ve derecesini, sol karıncığın büyüklüğünü ve kasılma gücünü gösterir. MedlinePlus'a göre gerektiğinde şu testlerden de yararlanılabilir:

• EKG (elektrokardiyografi) ve ritim holteri: ritim bozukluklarını araştırmak için. Bkz. EKG nedir?
• Göğüs röntgeni
• Kalp MR'ı veya bilgisayarlı tomografi
• Kalp kateterizasyonu (seçilmiş durumlarda)

Kapağın daha ayrıntılı görülmesi gerektiğinde, ultrason probunun yemek borusundan ilerletildiği transözofageal ekokardiyografi de kullanılabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

MedlinePlus ve MSD Manual'a göre mitral kapak prolapsusu olan kişilerin çoğu herhangi bir tedaviye ihtiyaç duymaz. Belirti yoksa ve kapaktan önemli bir kaçak yoksa genellikle belirli aralıklarla kontrol yeterlidir. Kontrollerin sıklığını hekim, ekokardiyografi bulgularına göre belirler.

Belirtilere yönelik tedavi

MSD Manual'a göre hızlı kalp atışı ve çarpıntı yakınması olan kişilerde beta bloker grubu ilaçlar kullanılabilir. İlaç tedavisine ve ilacın türüne hekim karar verir.

Cerrahi onarım ya da kapak değişimi

MedlinePlus'a göre ameliyat şu durumlarda gündeme gelir:

• Kapaktan geriye kaçak ağır hâle gelmişse ve belirtiler kötüleşiyorsa
• Sol karıncık büyümeye başlamışsa
• Kalbin pompalama gücü azalıyorsa

Ameliyatta kapak onarılabilir ya da yeni bir kapakla değiştirilebilir. MSD Manual, erkeklerde ağır kaçağa ve kapak değişimi gerektiren aşamaya ilerlemenin daha sık görüldüğünü belirtir.

Diş tedavisi öncesi antibiyotik gerekir mi?

Geçmişte mitral kapak prolapsusu olan kişilere diş ve bazı tıbbi işlemler öncesinde koruyucu antibiyotik verilirdi. MedlinePlus'a göre bu uygulama artık çok daha seyrek kullanılmaktadır. Sizin için gerekli olup olmadığını kardiyoloğunuza sorun ve diş hekiminize kapak durumunuzu bildirin.

Olası komplikasyonlar

MSD Manual'a göre mitral kapak prolapsusu yalnızca şu durumlarda ciddi kalp sorunlarına yol açar:

• Ağır mitral yetersizlik: Geriye kaçan kan miktarı arttıkça kalp zorlanır ve büyüyebilir.
• Kapak enfeksiyonu (enfektif endokardit): Kapak yüzeyine yerleşen mikroplarla gelişen ciddi bir iltihaptır.
• Zayıf kapak dokusunun yırtılması.

Bunların sonucunda düzensiz kalp ritimleri, inme ve nadiren ölüm görülebilir. MedlinePlus da bazı ritim bozukluklarının hayatı tehdit edebileceğini hatırlatır. Bununla birlikte her iki kaynak da durumun çoğu kişide zararsız seyrettiğini vurgular.

Kaçak ilerlerse neler olur?

Kapak hastalıklarında asıl belirleyici olan, kapaktan geriye kaçan kanın miktarıdır. NHLBI kalp kapağı hastalıklarını genel olarak kapağın sızdırması (yetersizlik), daralması (darlık) ya da hiç açılmaması olarak sınıflandırır. Mitral kapak prolapsusunda görülen sorun sızdırmadır.

Kaçak az olduğunda kalp bunu uzun süre tolere edebilir ve kişi hiçbir şey hissetmeyebilir. Kaçak arttıkça sol kulakçık ve sol karıncık daha fazla kanla baş etmek zorunda kalır, zamanla büyüyebilir. NHLBI'a göre kalp kapağı hastalıklarında aşırı yorgunluk çoğu zaman ilk belirtidir; bunu nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı ve bayılma izleyebilir.

NHLBI, kapak hastalıkları zamanında tanınıp tedavi edilmediğinde ritim bozukluğu, enfeksiyon, akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon), kalp yetmezliği ve kalp durması gibi sorunlar gelişebileceğini belirtir. Bu nedenle kaçağı olan kişilerde düzenli ekokardiyografi kontrolleri, ameliyat için en uygun zamanın kaçırılmamasına yardımcı olur.

Mitral kapak prolapsusuyla günlük yaşam

Tanıyı öğrenmek kaygı verici olabilir; ancak kişilerin çoğu herhangi bir kısıtlama olmadan yaşamını sürdürür. Şu adımlar takibinizi kolaylaştırabilir:

• Hekiminizin önerdiği aralıklarla kontrollere gidin; ekokardiyografi raporlarınızı saklayın.
• Çarpıntı, baş dönmesi ya da göğüs ağrısı ataklarınızı tarih ve süreleriyle not edin; kontrolde hekiminizle paylaşın.
• Diş hekimi dahil başvurduğunuz tüm hekimlere kapak durumunuzu söyleyin.
• Kullandığınız ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın.
• Kalp sağlığını destekleyen genel yaşam alışkanlıklarını sürdürün. Bkz. Kalp sağlığı için yaşam tarzı önerileri