Rahim sarkması (prolapsus) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Rahim sarkması nedir?

Rahim, pelvis içinde kaslar, bağlar ve diğer destek dokular sayesinde yerinde durur. Bu destek sistemine "pelvik taban" denir. MedlinePlus rahim sarkmasını, rahmin aşağı inerek vajina bölgesine baskı yapması olarak tanımlar.

NHS'e göre rahim sarkması, pelvik organ sarkması adı verilen grubun bir parçasıdır; bu grupta rahim, mesane ya da bağırsak vajinanın içine doğru kabarabilir. MedlinePlus'a göre muayenede rahim sarkmasının yanında mesanenin ve vajina ön duvarının vajinaya doğru kabarması (sistosel) ya da kalın bağırsağın son bölümünün ve vajina arka duvarının kabarması (rektosel) da görülebilir. Mesane sarkması hakkında ayrıntı için Mesane sarkması (sistosel) yazımıza bakabilirsiniz.

NHS, pelvik organ sarkmasının özellikle 50 yaşın üzerindeki kadınlarda sık görüldüğünü belirtir.

Pelvik taban ne işe yarar?

MedlinePlus'a göre rahim, pelviste kaslar, bağlar ve diğer destek yapılar sayesinde yerinde durur. Bu dokular zayıflar ya da gerilirse rahim vajina kanalına doğru iner; buna sarkma (prolapsus) denir. NHS de pelvik organ sarkmasının pelvik taban kasları zayıfladığında ortaya çıkabildiğini, yaş ilerledikçe ve özellikle menopozdan sonra daha sık görüldüğünü belirtir. Gebelik ve doğum, fazla kilo, uzun süren kabızlık ve ıkınma ile sürekli öksürük gibi pelvik kaslara baskı yapan durumlar bu desteği zayıflatabilir.

Evreleri

MedlinePlus'a göre muayenede rahim ağzının (serviks) ne kadar aşağı indiğine bakılır:

• Hafif sarkma: Rahim ağzı vajinanın alt kısmına iner.
• Orta derecede sarkma: Rahim ağzı vajina girişinin dışına çıkar.

NHS'e göre sarkmanın derecesi 1'den 4'e kadar evrelendirilir; 4. evre en ağır durumu gösterir. Tedavi kararında evrenin yanı sıra belirtilerin günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği de dikkate alınır.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre sarkma her zaman belirti vermeyebilir; bazen başka bir nedenle yapılan tetkiklerde, örneğin rahim ağzı taramasında fark edilir. NHS ve MedlinePlus'ın saydığı belirtiler şunlardır:

• Alt karında, pelviste ya da vajinada ağırlık, rahatsızlık ya da baskı hissi
• Vajinanın içinde ya da dışarı doğru çıkan bir şişlik, kabarıklık hissetmek veya görmek; rahmin ve rahim ağzının vajina girişine doğru kabarması
• Cinsel ilişki sırasında ağrı, rahatsızlık ya da his kaybı
• Öksürme, hapşırma ya da egzersiz sırasında idrar kaçırma
• Mesaneyi tam boşaltamama hissi, sık idrara çıkma ya da ani idrar sıkışması, tekrarlayan mesane enfeksiyonları
• Kabızlık ve bağırsakları boşaltmakta güçlük
• Bel ağrısı
• Vajinal kanama ya da akıntı artışı

MedlinePlus'a göre belirtiler uzun süre ayakta kalınca ya da oturunca artabilir; egzersiz ya da ağır kaldırma da belirtileri kötüleştirebilir.

Bu yakınmalar idrar ve bağırsak alışkanlıklarını ve cinsel yaşamı etkileyebilir. NHS, vajinada ya da çevresinde bir şişlik fark eden ya da sarkma belirtileri olan herkesin hekime başvurmasını önerir; bu yakınmaları hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin.

Neden olur, risk etkenleri nelerdir?

MedlinePlus ve NHS'e göre rahim sarkmasının temel nedeni pelvik taban kaslarının ve bağların zayıflamasıdır. Bu zayıflığa katkıda bulunan etkenler şunlardır:

• Vajinal doğum ve gebelik: MedlinePlus'a göre sarkma bir ya da daha fazla vajinal doğum yapmış kadınlarda daha sıktır; iri bebek doğurmuş olmak da risk etkenleri arasındadır.
• Yaşlanma ve menopoz: MedlinePlus'a göre menopoz sonrasında östrojen hormonunun azalması dokuların gevşemesine katkıda bulunur.
• Fazla kilo
• Süregen kabızlık: MedlinePlus'a göre uzun süren kabızlık nedeniyle tekrar tekrar ıkınmak sorunu kötüleştirebilir.
• Uzun süren öksürük
• Sık ve tekrarlayan ağır kaldırma
• Ailede sarkma öyküsü
• Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar (NHS'e göre örneğin rahim alınması)
• NHS'e göre eklem hipermobilite sendromu, Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromları gibi bazı durumlar
• MedlinePlus'a göre nadiren pelviste bir tümör

Nasıl teşhis edilir?

Tanı pelvik muayeneyle konur. NHS'e göre hekim önce belirtilerinizi sorar, ardından belden aşağısını soyunmanızı isteyerek muayene eder. Yan yatıp dizlerinizi göğsünüze doğru çekmeniz istenebilir ya da ayakta muayene edilebilirsiniz. Hekim pelvis bölgesinde ve vajinanın içinde şişlik olup olmadığını eliyle yoklar; sarkmayı görebilmek için spekulum adı verilen, düz yüzeyli, tüp biçiminde bir aleti vajinaya nazikçe yerleştirebilir. MedlinePlus'a göre muayene sırasında, rahmin ne kadar aşağı indiğini görmek için bebek doğururken olduğu gibi ıkınmanız istenir.

NHS, muayene sırasında odada bir refakatçi (tanıdığınız biri, bir hemşire ya da eğitimli bir personel) bulunmasını isteyebileceğinizi ve muayenenin kadın bir hekim tarafından yapılmasını talep edebileceğinizi belirtir.

MedlinePlus'a göre muayenede mesane ya da kalın bağırsağın son bölümünün de vajinaya doğru kabarıp kabarmadığına, idrar kanalı ve mesanenin olağandan aşağıda olup olmadığına bakılır. NHS'e göre mesaneyle ilgili yakınmalarınız varsa hekim sizi ileri tetkikler için hastaneye yönlendirebilir.

Tedavi seçenekleri

MedlinePlus'a göre belirtiler sizi rahatsız etmiyorsa tedavi gerekmez. NHS'e göre tedavi; hangi organların ve ne ölçüde sarktığına, yaşa, genel sağlık durumuna ve kişinin ileride çocuk sahibi olmayı planlayıp planlamadığına göre seçilir. NHS, bu kararın hekimle birlikte verilmesi gerektiğini vurgular.

Yaşam tarzı değişiklikleri

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri:

• Fazla kilo varsa kilo vermek
• Daha fazla lifli besin tüketerek, bol su içerek ve yürüyüş gibi hafif egzersizleri düzenli yaparak kabızlığı önlemek
• Ağır kaldırma, koşu ve trambolin gibi pelvik tabana fazla yük bindiren etkinliklerden ve ıkınmaktan kaçınmak
• Uzun süren öksürüğü tedavi ettirmek ve sigarayı bırakmak

Pelvik taban egzersizleri ve fizyoterapi

NHS, fizyoterapi ve pelvik taban kas eğitimini tedavi seçenekleri arasında sayar; bu eğitim genellikle kadın sağlığı alanında uzmanlaşmış bir fizyoterapist eşliğinde yapılır. NHS ayrıca düzenli pelvik taban egzersizlerini kişinin kendi yapabileceği şeyler arasında belirtir. MedlinePlus'a göre pelvik taban kaslarını Kegel egzersizleriyle sıkıp çalıştırmak bu kasları güçlendirir ve sarkma gelişme riskini azaltır.

Pesser

Pesser, vajinaya yerleştirilen, kauçuk, plastik ya da silikondan yapılmış, çoğu zaman simit biçiminde bir destek aracıdır ve rahmi yerinde tutmaya yardımcı olur. MedlinePlus'a göre pesser kısa ya da uzun süreli kullanılabilir ve kişinin vajinasına uygun ölçüde seçilir. Düzenli olarak temizlenmesi gerekir; bazen temizliği hekim yapar, ancak birçok kadına pesseri takmak, temizlemek ve çıkarmak öğretilebilir.

MedlinePlus'ın saydığı yan etkiler şunlardır: kötü kokulu vajinal akıntı, vajina iç yüzeyinde tahriş, vajinada yara (ülser) ve cinsel ilişkide sorunlar.

Hormon tedavisi

NHS'e göre sarkma daha belirginse ya da belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa, vajinaya uygulanan krem ya da vajinaya yerleştirilen tablet veya hormon salan halka biçimindeki hormon tedavileri seçenekler arasındadır. MedlinePlus da menopoz sonrasında östrojen tedavisinin vajina kas tonusuna yardımcı olabileceğini belirtir.

Ameliyat

NHS'e göre sarkma ağırsa pelvik organları kaldırıp destekleyen ameliyat bir seçenek olabilir. MedlinePlus, ameliyatın sarkma belirtileri ameliyatın risklerinden daha ağır hâle gelmeden yapılmaması gerektiğini belirtir. Ameliyatın türü; sarkmanın ağırlığına, ileride gebelik planına, kadının yaşına, sağlık durumuna ve vajinal işlevin korunması isteğine göre seçilir.

MedlinePlus'a göre rahmi almadan, yakındaki bağlardan yararlanarak rahmi destekleyen ameliyatlar (örneğin sakrospinöz fiksasyon) yapılabilir. Çoğu zaman sarkmayı düzelten işlemle aynı anda rahmin vajina yoluyla alınması (vajinal histerektomi) da yapılabilir; vajina duvarlarındaki, idrar kanalındaki, mesanedeki ya da kalın bağırsağın son bölümündeki sarkmalar da aynı ameliyatta düzeltilebilir. Rahim alınması ameliyatı hakkında bilgi için Histerektomi yazımıza bakabilirsiniz. NHS, vajinaya destekleyici file (mesh) yerleştirilen ameliyatların İngiltere'de NHS bünyesinde artık başka seçenek olmadıkça yapılmadığını belirtir.

MedlinePlus'a göre pesser birçok kadında etkili olabilir; ameliyat geçiren bazı kadınlarda ise ileride tedavinin yinelenmesi gerekebilir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre şu sorunlar görülebilir:

• Ağır rahim sarkmasında rahim ağzında ve vajina duvarlarında yara (ülser) ve enfeksiyon
• Eşlik eden mesane sarkması (sistosel) nedeniyle idrar yolu enfeksiyonları ve diğer idrar yakınmaları
• Eşlik eden rektosel nedeniyle kabızlık ve hemoroit

Korunma

MedlinePlus'a göre Kegel egzersizleri pelvik taban kaslarını güçlendirir ve sarkma gelişme riskini azaltır. NHS de sağlıklı kiloyu korumayı, kabızlığı önlemeyi, ağır kaldırmaktan kaçınmayı ve sigara içmemeyi önerir; sigarayı bırakmak, pelvik tabana baskı yapabilen sürekli öksürük olasılığını azaltır. Menopoz dönemindeki değişiklikler için Menopoz belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.