Guatr (tiroid büyümesi) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Guatr nedir?

Tiroid, boynun ön kısmında bulunan, kelebek biçimli bir hormon bezidir. Ürettiği hormonlar vücudun enerji kullanımını, kalp hızını ve vücut ısısını düzenler. NHS guatrı, tiroid bezinin şişmesiyle boynun ön kısmında oluşan şişlik ya da kabarıklık olarak tanımlar.

Amerikan Tiroid Derneği guatrı tiroid bezinin anormal büyümesi olarak tanımlar ve önemli bir noktaya dikkat çeker: Guatr olan bir kişide tiroid;

• normal miktarda hormon üretebilir (ötiroid guatr),
• fazla hormon üretebilir (hipertiroidi),
• ya da yeterince hormon üretemeyebilir (hipotiroidi).

Bu nedenle guatr fark edildiğinde, hem büyümenin nedeni hem de tiroidin nasıl çalıştığı araştırılır.

Guatr türleri

• Yaygın (diffüz) guatr: Tiroidin bütününün düzgün biçimde büyümesi.
• Nodüler guatr: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre tiroidin içinde bir ya da birden fazla nodül (yumru) gelişmesi. Birden fazla nodül olduğunda "multinodüler guatr" denir. Bkz. Tiroid nodülü nedir?
• Endemik guatr: MedlinePlus'a göre iyot eksikliğinin yaygın olduğu bölgelerde görülen guatr.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre guatrın ana belirtisi boynun ön kısmında, genellikle ağrı yapmayan bir şişliktir. Küçük guatrlar fark edilmeyebilir ve çoğu zaman muayene sırasında tesadüfen bulunur. Guatr büyüdükçe soluk borusuna ya da yemek borusuna baskı yapabilir. NHS ve MedlinePlus'ın saydığı belirtiler şunlardır:

• Boyunda görülen ya da hissedilen şişlik
• Geçmeyen öksürük
• Ses kısıklığı
• Boğazda bir şey takılmış gibi his
• Hırıltılı solunum
• Yutma güçlüğü
• Nefes almada güçlük

Guatra tiroid fazla ya da az çalışması da eşlik ediyorsa, buna ait belirtiler görülebilir. Tiroid fazla çalışmasında çarpıntı, kilo kaybı ve titreme; az çalışmasında ise yorgunluk, kilo artışı ve üşüme sık belirtilerdir. Bkz. Hipertiroidi belirtileri ve Hipotiroidi belirtileri

Neden olur?

NHS, Amerikan Tiroid Derneği ve MedlinePlus'ın saydığı başlıca nedenler şunlardır:

İyot eksikliği

Tiroid, hormon üretmek için iyoda ihtiyaç duyar. MedlinePlus'a göre beslenmeyle yeterli iyot alınamadığında tiroid, ihtiyacı karşılamak için büyür. Amerikan Tiroid Derneği iyot eksikliğini dünyada guatrın en sık nedenlerinden biri olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre iyotlu sofra tuzu kullanmak basit guatrların çoğunu önler.

Otoimmün tiroid hastalıkları

• Hashimoto tiroiditi: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre tiroidin bağışıklık sistemi tarafından hasarlandığı bu hastalık guatra yol açabilir. Bkz. Hashimoto tiroiditi
• Graves hastalığı: Bağışıklık sisteminin ürettiği antikorlar tiroidi uyararak hem büyümeye hem de fazla hormon üretimine yol açar. Bkz. Graves hastalığı

Nodüller

Tiroidde bir ya da birden fazla nodül gelişmesi guatra yol açabilir. Amerikan Tiroid Derneği'ne göre multinodüler guatrın nedeni tam olarak anlaşılamamıştır.

Hormon değişiklikleri

NHS'e göre ergenlik, gebelik ve menopoz dönemlerindeki hormon değişiklikleri tiroidin büyümesine katkıda bulunabilir.

Diğer nedenler

• Tiroid iltihabı (tiroidit)
• MedlinePlus'a göre lityum ve amiodaron gibi bazı ilaçlar
• MedlinePlus'a göre sigara ve soya, lahana grubu sebzeler gibi bazı besinlerin çok yüksek miktarda tüketilmesi
• Amerikan Tiroid Derneği'ne göre seyrek olarak genetik bozukluklar, yaralanma, enfeksiyonlar ve iyi ya da kötü huylu tümörler
• NHS'e göre nadiren tiroid kanseri

Risk etkenleri

MedlinePlus'a göre basit guatr 40 yaş üzerindeki kişilerde, kadınlarda, ailesinde guatr olanlarda ve iyot eksikliği olan bölgelerde yaşayanlarda daha sık görülür.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim önce boynunuzu muayene eder; bu sırada sizden yutkunmanızı isteyerek tiroid bezini elle yoklar. Ardından şu testler istenebilir:

• Kan testleri: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre ilk adım TSH başta olmak üzere tiroid hormonlarının ölçülmesidir. Gerekirse tiroid antikorlarına da bakılır. Bkz. Tiroid fonksiyon testleri
• Tiroid ultrasonu: Tiroidin boyutunu ve içinde nodül olup olmadığını gösterir. Bkz. Ultrason nedir?
• Tiroid sintigrafisi (radyoaktif iyot taraması): Tiroidin ve nodüllerin çalışma durumunu gösterir.
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi: NHS ve Amerikan Tiroid Derneği'ne göre şüpheli nodüllerden ince bir iğneyle hücre örneği alınarak incelenebilir.

Muayeneye hazırlanırken

Muayeneye gitmeden önce şu bilgileri not etmeniz hekiminizin değerlendirmesini kolaylaştırabilir:

• Şişliği ne zaman fark ettiğiniz ve büyüyüp büyümediği
• Öksürük, ses kısıklığı, yutma ya da nefes alma güçlüğü gibi yakınmalarınız
• Çarpıntı, kilo değişikliği, titreme, yorgunluk gibi belirtileriniz
• Ailenizde tiroid hastalığı olup olmadığı
• Kullandığınız ilaçlar ve takviyeler; özellikle iyot içeren ürünler
• Gebelik durumunuz ya da gebelik planınız
• Daha önce yapılmış tiroid testleri ve ultrason raporlarınız

Tedavi

NHS'e göre küçük guatrların birçoğu tedavi gerektirmez. Tedavi, guatrın nedenine, büyüklüğüne, belirti yapıp yapmadığına ve tiroidin çalışma durumuna göre planlanır.

• İzlem: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre hormon düzeyleri normal olan multinodüler guatrlarda çoğu zaman izlem yeterlidir. Dernek, nedeni ne olursa olsun guatrın düzenli (yıllık) olarak izlenmesini önerir.
• İyot eksikliğine bağlı guatr: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre iyot takviyesiyle tedavi edilir. Takviyeyi kendi başınıza başlamak yerine hekiminize danışın.
• Hashimoto tiroiditine bağlı guatr: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre tiroid hormonu tedavisi guatrın büyümesini engellemeye yardımcı olabilir.
• Graves hastalığına bağlı guatr: Amerikan Tiroid Derneği'ne göre tedavi değişkendir; radyoaktif iyot tedavisi çoğu zaman guatrı küçültür.
• İlaçlar: NHS'e göre altta yatan tiroid sorununu düzenleyen ilaçlar kullanılabilir.
• Ameliyat: NHS'e göre nefes alma ya da yutma güçlüğüne yol açan guatrlarda tiroidin bir kısmı ya da tamamı ameliyatla çıkarılabilir. Amerikan Tiroid Derneği de soluk borusuna baskı yapan durumlarda ameliyatı seçenekler arasında sayar.

Seyri ve izlem

MedlinePlus'a göre basit guatr kendiliğinden küçülebilir; bazı kişilerde ise zamanla tiroid az ya da fazla çalışması gelişebilir. Bu nedenle tanı konduktan sonra tiroid testlerinin ve gerekirse ultrasonun belirli aralıklarla tekrarlanması önemlidir. Kontrollerinizde boyundaki şişliğin büyüyüp büyümediği, yeni belirtiler ortaya çıkıp çıkmadığı ve hormon düzeyleri değerlendirilir.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Yemeklerde iyotlu tuz kullanın; MedlinePlus'a göre iyotlu tuz basit guatrların çoğunu önler. Ancak tuzu fazla tüketmek de sağlığa zararlıdır; ölçülü olun.
• Guatr tanınız varsa iyot ya da deniz yosunu içeren takviyeleri hekiminize danışmadan kullanmayın. NIDDK'ye göre yüksek miktarda iyot, tiroid fazla çalışmasını kötüleştirebilir.
• Sigara içiyorsanız bırakın; MedlinePlus sigarayı guatrla ilişkili etkenler arasında sayar.
• Önerilen kontrol testlerini ve ultrason randevularını aksatmayın.