Hashimoto tiroiditi nedir? Belirtileri ve takibi

Hashimoto tiroiditi nedir?

Bağışıklık sistemi normalde vücudu mikroplara karşı korur. Otoimmün hastalıklarda ise bu sistem vücudun kendi dokularını yabancı gibi algılayarak onlara saldırır. Hashimoto tiroiditinde hedef tiroid bezidir. Bağışıklık hücreleri ve antikorlar tiroid dokusunda uzun süreli bir iltihaba (kronik tiroidit) yol açar. Bu nedenle hastalık "kronik lenfositik tiroidit" olarak da adlandırılır.

İltihap yıllar içinde tiroid hücrelerine zarar verir. Bezin hormon üretme kapasitesi azaldıkça hipotiroidi gelişir. Hashimoto tiroiditi, hipotiroidinin en sık nedenidir. Seyrek olarak hastalığın başlangıcında, hasar gören hücrelerden hormon salınmasına bağlı geçici bir tiroid fazlalığı (hipertiroidi) dönemi görülebilir.

Hastalık çoğu zaman yavaş ilerler ve uzun süre sabit kalabilir. Hashimoto tanısı alan herkeste hipotiroidi gelişmez; bazı kişilerde hormon düzeyleri yıllarca normal kalır.

Kimlerde daha sık görülür?

• Kadınlar: NIDDK'ye göre Hashimoto hastalığı kadınlarda erkeklere göre 4 ila 10 kat daha sık görülür.
• Orta yaş: Çoğunlukla 30–50 yaş arasındaki kadınlarda ortaya çıkar; ancak ergenlerde ve genç kadınlarda da görülebilir.
• Aile öyküsü: Ailede tiroid hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir.
• Diğer otoimmün hastalıklar: Çölyak hastalığı, lupus, romatoid artrit, Sjögren sendromu, tip 1 diyabet gibi hastalıkları olan kişilerde daha sık görülür. Bazı kişilerde böbrek üstü bezi sorunları da eşlik edebilir.

Hashimoto tiroiditinin belirtileri nelerdir?

Hastalığın başında çoğu kişide hiçbir belirti olmaz. Bazı kişilerde ilk bulgu, boyunda tiroid bezinin büyümesi (guatr) olabilir.

Guatr

Tiroid bezi iltihaba bağlı olarak büyüyebilir. Bu durum boynun ön tarafında şişlik veya boğazda dolgunluk hissi yaratabilir. Genellikle ağrıya yol açmaz. Yıllar içinde bez hasar gördükçe küçülebilir.

Hipotiroidi belirtileri

Tiroid hormonları azaldığında şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Yorgunluk ve halsizlik
• Kilo alma
• Soğuğa dayanıksızlık
• Eklem ve kas ağrıları
• Kabızlık
• Cilt ve saçlarda kuruluk, saç dökülmesi
• Adet düzensizlikleri veya yoğun adet kanamaları
• Kalp atışlarında yavaşlama
• Konsantrasyon güçlüğü ve ruh hâli değişiklikleri

Bu belirtiler yavaş geliştiği için kolayca gözden kaçabilir.

Hashimoto tiroiditi nasıl teşhis edilir?

Hekim belirtilerinizi, aile öykünüzü ve diğer hastalıklarınızı sorar; boynunuzu muayene ederek tiroid bezinin büyüklüğünü ve kıvamını değerlendirir. Tanıda kullanılan kan testleri şunlardır:

• TSH: Hipotiroidi geliştiğinde yükselir.
• Serbest T4 (gerekirse T3): Tiroid hormonlarının düzeyini gösterir.
• Tiroid antikorları: Özellikle tiroid peroksidaz antikoru (anti-TPO); yüksek bulunması otoimmün bir sürecin varlığını destekler.

Hashimoto tiroiditinin tanısı için görüntüleme veya biyopsi genellikle gerekli değildir. Ancak muayenede düzensiz bir bez ya da nodül fark edilirse, tiroid ultrasonu istenebilir ve nodülün özelliklerine göre ince iğne biyopsisi gündeme gelebilir.

Antikor yüksekliği tek başına hastalık anlamına mı gelir? Tiroid antikorları yüksek olan ancak hormon düzeyleri normal olan kişilerde genellikle tedavi gerekmez. Bu kişilerde ileride hipotiroidi gelişme olasılığı daha yüksek olduğundan düzenli aralıklarla tiroid testleri yapılması önerilir.

Hashimoto tiroiditi nasıl tedavi edilir?

Hashimoto tiroiditinin tedavisi, tiroid hormon düzeylerine göre belirlenir:

• Hormon düzeyleri normalse: İlaç gerekmeyebilir; hekim belirli aralıklarla kan testleriyle takip önerir.
• Hipotiroidi gelişmişse: Eksik hormon, sentetik tiroid hormonu (levotiroksin) ile yerine konur. İlaç çoğunlukla uzun süre, sıklıkla yaşam boyu kullanılır.

Tedaviyle ilgili önemli noktalar:

• İlaç genellikle aç karnına ve kahvaltıdan bir süre önce alınır; nasıl kullanılacağını hekiminiz ve eczacınız size anlatacaktır.
• İlaca başladıktan sonra birkaç hafta içinde kan testleri tekrarlanır ve doz gerekirse ayarlanır. Değerler dengelendikten sonra kontroller seyrekleşir.
• Bazı ilaçlar, takviyeler ve besinler tiroid ilacının emilimini etkileyebilir. Yeni bir ilaç veya takviyeye başlarken bunu hekiminize söyleyin.
• İlacı hekime danışmadan bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin.

Bağışıklık sistemindeki süreci ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır; tedavinin amacı hormon dengesini sağlamaktır.

Hashimoto'da iyot ve beslenme

İyot, tiroid hormonlarının yapımı için gerekli bir mineraldir. Ancak NIDDK, Hashimoto hastalığı olan kişilerin iyota karşı duyarlı olabileceğini belirtir. Deniz yosunu (kelp) içeren takviyeler ve bazı ilaçlar gibi yüksek miktarda iyot içeren ürünler hipotiroidiyi kötüleştirebilir. Bu nedenle:

• Hekiminize danışmadan yüksek iyot içeren takviyeler kullanmayın.
• Dengeli bir beslenme düzeni sürdürün; iyotlu tuz ve iyot içeren ürünlerle ilgili sorularınızı hekiminize iletin.
• Gebelikte iyot ihtiyacı artar; bebeğin gelişimi için yeterli iyot gereklidir, ancak fazlası da zararlı olabilir. Gebelikte takviye kullanımını hekiminizle planlayın.

İnternette Hashimoto'yu "iyileştirdiği" iddia edilen özel diyetler sıkça önerilir. Bu diyetlerin çoğunun etkisi bilimsel olarak gösterilmemiştir. Çölyak hastalığı tanısı olan kişilerin glutensiz beslenmesi gerekir; bunun dışında kısıtlayıcı bir diyete başlamadan önce hekiminizle veya bir diyetisyenle görüşmeniz önerilir.

Olası komplikasyonlar

Hashimoto tiroiditi genellikle yavaş ilerleyen ve tedaviyle iyi kontrol edilebilen bir hastalıktır. Tedavi edilmeyen hipotiroidi ise şu sorunlara yol açabilir:

• Kolesterol yüksekliği
• Kalp hastalığı, kalp yetmezliği ve yüksek tansiyon
• Gebelikte komplikasyonlar
• Çok seyrek olarak miksödem denen ağır tablo

Hashimoto tiroiditi olan kişilerde çok seyrek olarak tiroid kanseri veya tiroid lenfoması gelişebilir. Bu nedenle boyunda hızla büyüyen bir şişlik fark edilirse beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.

Hashimoto ile yaşamak

Hashimoto tiroiditi tanısı alan pek çok kişi, düzenli takip ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle olağan yaşamını sürdürür. Günlük hayatta şu noktalar yardımcı olabilir:

• Takip randevularını aksatmayın: Hormon düzeyleri zaman içinde değişebilir. İlaç kullanmıyor olsanız bile hekiminizin önerdiği aralıklarla kan testi yaptırmanız, hipotiroidinin erken fark edilmesini sağlar.
• Belirtilerinizi not edin: Yorgunluk, kilo değişimi, çarpıntı, uyku sorunları gibi değişiklikleri kaydetmek, kontrol sırasında doz ayarlamasının daha sağlıklı yapılmasına katkı sağlar.
• İlaç ve takviye listenizi güncel tutun: Demir, kalsiyum ve bazı mide ilaçları gibi ürünler tiroid hormonunun emilimini etkileyebilir. Yeni bir ürüne başlarken hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Diğer otoimmün hastalıklara karşı dikkatli olun: Hashimoto'su olan kişilerde çölyak hastalığı, tip 1 diyabet veya pernisiyöz anemi gibi otoimmün hastalıklar daha sık görülebilir. Açıklanamayan ishal, kilo kaybı, aşırı susama veya uyuşma gibi yeni belirtileri hekiminizle paylaşın.
• Ruh hâlinizi önemseyin: Tiroid hormonlarındaki dengesizlikler ruh hâlini etkileyebilir. Uzun süren çökkünlük veya kaygı yaşıyorsanız bunu da konuşun.
• Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürün: Dengeli beslenme, düzenli hareket ve yeterli uyku, tiroid hastalığından bağımsız olarak genel sağlığınızı destekler.