Tiroid kanseri nedir? Belirtileri, türleri ve tedavisi

Tiroid bezi ve tiroid kanseri

NCI'ye göre tiroid, boğazın alt kısmında, soluk borusunun yakınında bulunan kelebek biçimli bir bezdir. Sağ ve sol iki lobdan ve bunları birleştiren ince bir dokudan (istmus) oluşur. Ürettiği hormonlar kalp hızını, vücut ısısını, metabolizmayı ve kandaki kalsiyum düzeyini düzenlemeye yardımcı olur.

Tiroid kanseri, bu bezin hücrelerinin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla oluşur. Tiroidde gelişen yumruların (nodüllerin) çoğu iyi huyludur. MedlinePlus'a göre tiroid nodüllerinin yaklaşık yüzde 90'ı kanser değildir. Tiroid nodülleri hakkında bilgi için bkz. Tiroid nodülü nedir?

Türleri

NCI'ye göre tiroid kanserleri hücre yapısına göre sınıflandırılır:

• İyi farklılaşmış (diferansiye) tiroid kanserleri: Papiller ve foliküler tiroid kanserlerini kapsar. NCI'ye göre iyi farklılaşmış tümörler tedavi edilebilir. MedlinePlus'a göre papiller tür, ABD'de tanı konan tiroid kanserlerinin yaklaşık yüzde 85'ini oluşturur; kadınlarda erkeklerden daha sık görülür ve çocuklukta da ortaya çıkabilse de en çok 20–60 yaş arasındaki yetişkinlerde görülür.
• Medüller tiroid kanseri: NCI'ye göre tiroidde, kandaki kalsiyum düzeyinin korunmasına yardımcı olan kalsitonin hormonunu üreten C hücrelerinden gelişen nöroendokrin bir tümördür. Bazı durumlarda aileden aktarılan genetik bir değişiklikle ilişkilidir.
• Az farklılaşmış ve farklılaşmamış (anaplastik) kanserler: NCI'ye göre daha seyrek görülür; hızlı büyür ve yayılır, iyileşme şansı daha düşüktür.

NCI'ye göre tedavi seçenekleri ve hastalığın seyri; kişinin tanı anındaki yaşına, kanserin türüne ve evresine, ameliyatla tamamen çıkarılıp çıkarılamadığına, genel sağlık durumuna ve kanserin yeni mi tanı aldığına yoksa tekrarlamış mı olduğuna bağlıdır.

Belirtileri nelerdir?

NCI'ye göre tiroid kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir ve bazen rutin bir muayenede fark edilir; tümör büyüdükçe belirtiler ortaya çıkabilir. MedlinePlus da tiroid nodüllerinin çoğu zaman belirti vermediğini belirtir. NHS'in saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Boynun ön ve alt kısmında, genellikle sert, yavaş büyüyen ve ağrısı olmayan bir yumru
• Ses kısıklığı
• Boğaz ağrısı
• Yutma ya da nefes almada güçlük
• Boynun ön kısmında ağrı ya da boynu bir şey bastırıyormuş gibi bir his

NCI yutarken ağrıyı da belirtiler arasında sayar. NHS'e göre bazı kişilerde yüzde kızarma, dışkının yumuşaması ya da ishal, kilo kaybı ve öksürük gibi belirtiler de görülebilir. NHS, bu belirtilerin sık görüldüğünü ve tiroid kanseri olduğunuz anlamına gelmediğini vurgular; ancak değerlendirilmeleri gerekir.

Risk etkenleri

NCI'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Bebeklikte ya da çocuklukta baş ve boyun bölgesine ışın (radyasyon) almak ya da radyoaktif serpintiye maruz kalmak; NCI'ye göre kanser maruziyetten 5 yıl sonra bile ortaya çıkabilir. MedlinePlus da boyna yüksek dozda dış ışın tedavisinin (özellikle çocuklukta) ve nükleer santral kazalarının riski artırdığını; tıbbi testlerde damardan verilen radyasyonun ise riski artırmadığını belirtir
• Kadın olmak
• 25–65 yaş arasında olmak
• Ailede tiroid hastalığı ya da tiroid kanseri öyküsü
• Tiroid bezinin büyük olması (guatr) (Bkz. Guatr)
• Asya kökenli olmak
• Ailesel medüller tiroid kanseri ve çoklu endokrin neoplazi tip 2 (MEN2) gibi kalıtsal sendromlar; NCI'ye göre RET adlı gendeki ve ebeveynden çocuğa geçebilen bir değişiklik medüller tiroid kanserine yol açabilir

Risk etkenlerinin bulunması kanser gelişeceği anlamına gelmez; risk etkeni olmayan kişilerde de tiroid kanseri görülebilir.

Tanı nasıl konur?

NCI ve MedlinePlus'ın saydığı tanı yöntemleri şunlardır:

• Muayene ve öykü: Boyunda, gırtlakta ve lenf bezlerinde yumru ya da şişlik olup olmadığına bakılır; geçirilmiş hastalıklar ve tedaviler sorulur.
• Kan testleri: NCI'ye göre kanda TSH, kalsitonin ve tiroide karşı antikorlar ile kalsiyum gibi maddelerin düzeyine bakılabilir. MedlinePlus, tiroid kanseri olan kişilerde tiroid fonksiyon testlerinin çoğu zaman normal çıktığını belirtir. Bkz. Tiroid fonksiyon testleri
• Ultrason: NCI'ye göre nodülün boyutunu ve katı mı yoksa sıvı dolu bir kist mi olduğunu gösterir; biyopsiye kılavuzluk etmek için de kullanılabilir. MedlinePlus'a göre tiroid bezi ve boyun bölgesi incelenir. Bkz. Ultrason nedir?
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi: MedlinePlus'a göre yumrunun kanser olup olmadığını belirlemek için yapılır. NCI'ye göre deriden tiroide ince bir iğne sokularak bezin farklı bölgelerinden birkaç doku örneği alınır ve patolog tarafından mikroskop altında incelenir. Tiroid kanserinin türünü belirlemek zor olabildiği için NCI, örneklerin tiroid kanseri tanısında deneyimli bir patoloğa incelettirilmesini önerir.
• Cerrahi biyopsi: NCI'ye göre nodül ya da tiroidin bir lobu ameliyatla çıkarılarak incelenebilir.
• Bilgisayarlı tomografi ya da MR: MedlinePlus'a göre tümörün boyutunu belirlemek için boyun tomografisi ya da MR çekilebilir; NCI'ye göre tomografi, kanserin yayılıp yayılmadığını belirlemede (evreleme) de kullanılır. Bkz. Tomografi nedir?
• Laringoskopi: NCI'ye göre ses tellerinin hareketini değerlendirmek için gırtlak incelenir.
• Genetik testler: MedlinePlus'a göre bazı durumlarda tümördeki genetik değişiklikleri belirlemek ve tedaviye yön vermek için kullanılabilir.

Tedavi

Tedavi; kanserin türüne, evresine, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre uzman bir ekip tarafından planlanır. NHS'e göre uzman ekip, tedavileri, olası yararlarını ve yan etkilerini açıklayarak kişiye özel bir plan oluşturur.

Ameliyat

NCI'ye göre ameliyat, tiroid kanserinde en sık kullanılan tedavidir. Seçenekler şunlardır:

• Lobektomi: Tiroidin kanserin bulunduğu lobunun çıkarılması
• Neredeyse tam tiroidektomi: Tiroidin çok küçük bir bölümü dışında tamamının çıkarılması
• Total tiroidektomi: Tiroidin tamamının çıkarılması

NHS'e göre kanser boyundaki lenf bezlerine yayılmışsa ya da yayılmış olabileceği düşünülüyorsa bu lenf bezleri de çıkarılabilir; NCI'ye göre çıkarılan lenf bezleri mikroskop altında incelenir. MedlinePlus'a göre yumru ne kadar büyükse tiroidin o kadar büyük bölümünün çıkarılması gerekir ve çoğu zaman bezin tamamı alınır. NCI, nefes almaya yardımcı olmak için soluk borusuna bir açıklık oluşturulan ameliyatı (trakeostomi) da cerrahi seçenekler arasında sayar. MedlinePlus, olası sorunlar arasında kandaki kalsiyumu düzenleyen paratiroid bezlerinin yanlışlıkla çıkarılmasını ve ses tellerini kontrol eden sinirin zarar görmesini sayar.

Radyoaktif iyot tedavisi

NHS'e göre radyoaktif iyot, tablet ya da içecek biçiminde verilen küçük bir radyasyon dozudur. Ameliyattan sonra geride kalmış olabilecek kanser hücrelerini yok etmek ve kanserin geri dönmesini önlemeye yardımcı olmak için ya da kanser geri dönmüş veya vücudun başka bir bölümüne yayılmışsa kullanılır. NCI'ye göre iyotu yalnızca tiroid dokusu tuttuğu için radyoaktif iyot, diğer dokulara zarar vermeden kalan tiroid dokusunu ve tiroid kanseri hücrelerini yok eder; tam tedavi dozundan önce tümörün iyotu tutup tutmadığını görmek için küçük bir deneme dozu verilir. MedlinePlus'a göre bu tedavi, kalan kanser olup olmadığını ya da kanserin geri dönüp dönmediğini görüntülemede de yardımcı olur. Tedavi öncesinde ve sonrasında uymanız gereken kurallar tedavi ekibiniz tarafından ayrıca anlatılır.

Tiroid hormonu tedavisi

NHS'e göre tiroidi alınan kişilerin genellikle tiroidin ürettiği hormonların yerine geçen hormon tabletleri kullanması gerekir; bu tabletler kanserin geri dönmesini önlemeye de yardımcı olabilir. Tiroidin bir kısmı alınanlarda da hormon tableti gerekebilir. MedlinePlus'a göre ameliyat ya da radyoaktif iyot tedavisinden sonra bu ilaç ömür boyu kullanılır. NCI'ye göre tiroid kanserinin büyümesi ya da tekrarlaması olasılığını artırabilen TSH hormonunun üretimini önleyen ilaçlar da verilebilir. Hipotiroidi hakkında bilgi için bkz. Hipotiroidi belirtileri

Diğer tedaviler

• Dış ışın tedavisi (radyoterapi): NHS'e göre ameliyat yapılamadığında ya da kanser yayıldığında kullanılabilir.
• Hedefe yönelik ilaçlar: NHS ve NCI'ye göre diğer tedavilerin yeterli olmadığı ya da kanserin yayıldığı durumlarda, tümörün büyümesini sağlayan sinyalleri engelleyen ilaçlar kullanılabilir.
• Kemoterapi: NHS'e göre tiroid kanserinde genellikle kullanılmaz; kanser geri döndüyse ya da vücudun başka bir bölümüne yayıldıysa uygulanabilir. Bkz. Kemoterapi nedir?
• Yakın izlem: NCI'ye göre bazı durumlarda hemen tedavi yapmadan hastalık yakından izlenebilir.

Tedavi sonrası izlem

NCI'ye göre tedavinin etkisini değerlendirmek ve hastalığın geri dönüp dönmediğini anlamak için düzenli testler yapılır; bazı testler tedavi bittikten sonra da sürer. NHS'e göre düzenli kontrollere çağrılırsınız ve aradaki dönemde endişeleriniz için uzman ekibinizle iletişim kurabilirsiniz.

MedlinePlus'a göre tiroid hormon düzeylerini kontrol etmek için genellikle birkaç ayda bir kan testi yapılır. Tedaviden sonraki izlemde tiroid ultrasonu, radyoaktif iyot tutulum taraması ve gerekirse ince iğne biyopsisinin tekrarlanması gibi testler de kullanılabilir. NCI'ye göre kanser tiroidde ya da vücudun başka bölümlerinde tekrarlayabilir.

İzlem sürecinde:

• Hormon tabletlerinizi hekiminizin önerdiği gibi kullanın ve kan testlerinizi aksatmayın.
• NHS'e göre sizi endişelendiren bir belirti ya da yan etki olursa bir sonraki kontrolü beklemeden uzman ekibinizle konuşun.

Tanı sonrası sorabileceğiniz sorular

Tiroid kanseri tanısı almak kaygı verici olabilir. Tedavi ekibinizle görüşürken şu soruları sormanız, süreci daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir:

• Kanserimin türü ve evresi nedir?
• Ameliyatta tiroidin bir kısmı mı, tamamı mı alınacak; lenf bezleri de alınacak mı?
• Radyoaktif iyot tedavisine ihtiyacım olacak mı?
• Ameliyattan sonra hormon tableti kullanmam gerekecek mi, ne kadar süreyle?
• Tedavinin olası yan etkileri neler ve bunlarla nasıl başa çıkabilirim?
• Kontrollerim hangi aralıklarla ve hangi testlerle yapılacak?
• Ailemdeki kişilerin de değerlendirilmesi gerekiyor mu?

Sorularınızı önceden yazmak ve görüşmeye bir yakınınızla gitmek, aldığınız bilgileri hatırlamanızı kolaylaştırabilir.