Hipertiroidi (tiroid fazla çalışması) belirtileri

Hipertiroidi nedir?

Tiroid bezi, vücudun enerji kullanımını, kalp hızını, vücut ısısını ve pek çok organın çalışmasını düzenleyen hormonlar üretir. NIDDK'ye göre hipertiroidide tiroid bezi vücudun ihtiyacından fazla hormon üretir ve bu durum vücuttaki pek çok işlevi hızlandırır; hemen her organ sistemi etkilenebilir.

NIDDK, ABD'de 12 yaş ve üzerindeki her 100 kişiden yaklaşık 1'inde hipertiroidi bulunduğunu belirtir. Tiroidin az çalışması olan hipotiroidi ise bunun tersidir; ayrıntı için Hipotiroidi belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Hipertiroidi belirtileri

NHS ve NIDDK'ye göre hipertiroidinin belirtileri şunlardır:

Ruh hâli ve uyku

• Sinirlilik, kaygı ve huzursuzluk
• Çabuk sinirlenme, duygu durumunda dalgalanmalar
• Aşırı hareketlilik
• Uyumakta güçlük
• Buna rağmen sürekli yorgunluk ve kas güçsüzlüğü

Bedensel belirtiler

• Çarpıntı: Hızlı ya da düzensiz kalp atışı. Bkz. Çarpıntı neden olur?
• İstemsiz kilo kaybı: NIDDK'ye göre iştah artmış olsa bile kilo verilebilir.
• Sıcağa dayanamama ve terleme
• Ellerde titreme ve kaslarda seğirme
• Boyunda şişlik (guatr): Tiroid bezinin büyümesi
• İshal veya sık dışkılama
• Sık idrara çıkma ve susama
• Kaşıntı
• Cinsel istekte azalma

Yaşlılarda farklı belirtiler

NIDDK, ileri yaştaki kişilerde hipertiroidinin tipik belirtiler yerine iştahsızlık, içe kapanma ve sosyal ortamlardan uzaklaşma gibi daha belirsiz yakınmalarla ortaya çıkabildiğini belirtir. Bu nedenle yaşlılarda açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik veya yeni başlayan ritim bozukluğu tiroid açısından da değerlendirilmelidir.

Gözle ilgili belirtiler

Graves hastalığında gözlerde kızarıklık, kuruluk, batma, gözlerin öne doğru çıkması ve çift görme gibi belirtiler görülebilir. NHS, göz sorunlarını hipertiroidinin komplikasyonları arasında sayar.

Hipertiroidi neden olur?

NHS ve NIDDK'ye göre başlıca nedenler şunlardır:

• Graves hastalığı: Bağışıklık sisteminin, tiroid bezini aşırı hormon üretmeye uyaran antikorlar ürettiği otoimmün bir hastalıktır. NHS'e göre hipertiroidisi olan her 5 kişiden yaklaşık 4'ünde neden Graves hastalığıdır. Bkz. Graves hastalığı
• Aşırı çalışan tiroid nodülleri (zehirli guatr): Tiroid bezinde, kendi başına fazla hormon üreten bir ya da birden fazla nodül gelişebilir. Halk arasında "zehirli guatr" olarak bilinen durum budur. Bkz. Tiroid nodülü
• Tiroid iltihabı (tiroidit): NIDDK'ye göre tiroid bezinin iltihabı, depolanmış hormonun kana geçmesine yol açarak geçici hipertiroidi yapabilir. Doğumdan sonraki aylarda görülen tiroidit buna bir örnektir.
• Aşırı iyot alımı: NIDDK, yüksek miktarda iyot içeren besin ve ilaçların hipertiroidiye katkıda bulunabileceğini belirtir.
• Fazla tiroid hormonu ilacı kullanımı: Hipotiroidi tedavisinde kullanılan ilacın dozunun gerekenden yüksek olması.
• Bazı ilaçlar: NHS, bazı kalp ritmi ilaçlarının tiroidi etkileyebileceğini belirtir.
• Hipofiz bezi tümörleri: NIDDK'ye göre seyrek bir nedendir.

Kimlerde daha sık görülür?

NHS ve NIDDK'ye göre şu kişilerde hipertiroidi riski daha yüksektir:

• Kadınlar; NHS'e göre kadınlarda yaklaşık 10 kat daha sık görülür
• 60 yaş üzerindeki kişiler (NIDDK)
• Ailesinde tiroid hastalığı olanlar
• Son altı ay içinde doğum yapmış kadınlar
• Zararlı kansızlık (pernisiyöz anemi), tip 1 veya tip 2 diyabet ya da böbrek üstü bezi yetmezliği olanlar
• Nikotin ürünleri kullananlar ve yüksek miktarda iyot alanlar (NIDDK)

TSH düşüklüğü ne anlama gelir?

Tiroid hastalıklarının tanısında en sık kullanılan test TSH'dir (tiroid uyarıcı hormon). TSH, beyindeki hipofiz bezinden salgılanır ve tiroid bezine "hormon üret" sinyali verir. MedlinePlus'a göre kanda tiroid hormonu düzeyi yüksek olduğunda hipofiz bezi çok az TSH üretir ya da hiç üretmez.

Bu nedenle:

• TSH düşük, serbest T4 ve/veya T3 yüksek: Tipik olarak tiroid bezinin fazla çalıştığını (hipertiroidi) gösterir.
• TSH düşük, tiroid hormonları normal: Hafif (subklinik) bir fazla çalışmaya işaret edebilir; hekim tekrar test ve izlem önerebilir.

MedlinePlus, TSH düşüklüğünün tiroid ilacının fazla kullanılmasından da kaynaklanabileceğini; tiroidle ilgisi olmayan bazı ağır hastalıkların TSH'yi kısa süreli düşürebileceğini ve hipofiz bezi sorunlarının seyrek de olsa TSH'yi etkileyebileceğini belirtir. Gebelik ve bazı ilaçlar da sonuçları etkileyebilir. Bu yüzden tek bir TSH sonucu tek başına tanı koydurmaz; değerlendirmeyi hekiminiz yapar.

TSH, T3 ve T4 testleri hakkında ayrıntılı bilgi için Tiroid fonksiyon testleri yazısına bakabilirsiniz.

Diğer tetkikler

Nedeni bulmak için hekim şu tetkikleri isteyebilir:

• Tiroid antikorları: MedlinePlus'a göre Graves hastalığı gibi otoimmün nedenleri araştırmak için.
• Tiroid sintigrafisi: Bezin hangi bölümlerinin fazla çalıştığını gösterir; Graves hastalığı ile nodüle bağlı hipertiroidiyi ayırt etmeye yardımcı olur. Bkz. Sintigrafi nedir?
• Tiroid ultrasonu: Nodül ve bezin yapısını değerlendirmek için.

Hipertiroidi tedavisi

NHS ve NIDDK'ye göre başlıca tedavi seçenekleri şunlardır:

• Antitiroid ilaçlar: Tiroid bezinin hormon üretimini azaltır. Düzenli kan testleriyle izlem gerektirir.
• Radyoaktif iyot tedavisi: Ağızdan alınan radyoaktif iyot, aşırı çalışan tiroid hücrelerini yok eder. Tedaviden sonra tiroid bezi az çalışabilir ve ömür boyu tiroid hormonu ilacı gerekebilir.
• Cerrahi: Tiroid bezinin bir kısmının ya da tamamının ameliyatla alınması. Büyük guatr veya bazı nodüllerde tercih edilebilir.
• Beta blokerler: NIDDK'ye göre çarpıntı, titreme ve kaygı gibi belirtileri hafifletmek için kullanılabilir; ancak hormon üretimini azaltmaz.

Hangi tedavinin uygun olduğuna; hipertiroidinin nedeni, yaş, gebelik durumu ve kişinin tercihleri dikkate alınarak endokrinoloji uzmanıyla birlikte karar verilir.

Beslenme ve iyot

NIDDK, hipertiroidisi olan kişilerin deniz yosunu gibi iyottan çok zengin besinleri sınırlamasını ve iyot içeren ilaç ve takviyeleri hekimleriyle konuşmasını önerir. Radyoaktif iyot tedavisi öncesinde hekim özel bir beslenme planı önerebilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

NHS ve NIDDK'ye göre tedavi edilmeyen ya da kontrol altına alınamayan hipertiroidi şu sorunlara yol açabilir:

• Kalp ritim bozukluğu (atriyal fibrilasyon) ve buna bağlı inme riski
• Kalp yetmezliği
• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Göz hastalığı: Özellikle Graves hastalığında
• Gebelik sorunları ve doğurganlık güçlükleri
• Tiroid fırtınası: NHS'in ciddi bir acil durum olarak tanımladığı, hormon düzeyinin ani ve aşırı yükseldiği tablo

Hipertiroidi için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi: Belirtilerin ilk değerlendirmesi ve tiroid kan testleri için. NHS de belirtisi olan kişilerin önce bir hekime başvurmasını ve kan testleriyle tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesini önerir.
• Endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları: Tanının doğrulanması ve tedavi planı için ana branştır.
• İç hastalıkları: İlk değerlendirme ve izlem için.
• Nükleer tıp: Sintigrafi ve radyoaktif iyot tedavisi için.
• Genel cerrahi: Tiroid ameliyatı gerektiğinde.
• Göz hastalıkları: Graves hastalığına bağlı göz belirtileri varsa.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları hipertiroidi konu sayfasından veya endokrinoloji branş sayfasından görebilirsiniz; sintigrafi yapılan merkezler için tiroid sintigrafisi sayfasına bakabilirsiniz.