Graves hastalığı nedir? Belirtileri, göz tutulumu ve tedavisi

Graves hastalığı nedir?

Tiroid, boynun ön kısmında, köprücük kemiklerinin birleştiği yerin üstünde bulunan küçük, kelebek biçimli bir bezdir. NIDDK'ye göre tiroid hormonları vücudun enerjiyi nasıl kullandığını denetler; bu nedenle neredeyse tüm organları, hatta kalbin atışını bile etkiler. MedlinePlus'a göre bu hormonların düzenlediği metabolizma; ruh hâli, kilo ve zihinsel ve bedensel enerji düzeyi için önemlidir.

NIDDK'ye göre Graves hastalığında bağışıklık sistemi, tiroid uyarıcı immünoglobulin (TSI) adı verilen bir antikor üretir. Bu antikor tiroid hücrelerine bağlanır ve tiroidin ne kadar hormon üreteceğini belirleyen hipofiz hormonu TSH gibi davranarak tiroidin fazla hormon üretmesine yol açar. Sonuçta vücudun birçok işlevi hızlanır. MedlinePlus da Graves hastalığını, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı dokuya saldırmasıyla tiroid bezinin aşırı çalışmasına yol açan otoimmün bir hastalık olarak tanımlar.

NIDDK'ye göre araştırmacılar bazı kişilerde neden otoimmün hastalıklar geliştiğini tam olarak bilmemektedir; bu hastalıkların büyük olasılıkla genlerle virüs gibi dış bir tetikleyicinin birleşimiyle geliştiği düşünülmektedir. Tiroid fazla çalışmasının genel belirtileri ve diğer nedenleri için bkz. Hipertiroidi belirtileri

Kimlerde görülür?

NIDDK'ye göre Graves hastalığı ABD'de yaklaşık 100 kişiden birini etkiler ve kadınlarda ve 30 yaş üzerindeki kişilerde daha sık görülür. MedlinePlus'a göre en sık 20 yaş üstü kadınlarda görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir ve erkekleri de etkileyebilir. NIDDK'ye göre riski artıran etkenler şunlardır:

• Ailede Graves hastalığı ya da Hashimoto hastalığı öyküsü (Bkz. Hashimoto tiroiditi)
• Vitiligo, otoimmün gastrit, tip 1 diyabet ya da romatoid artrit gibi başka otoimmün hastalıkların bulunması (Bkz. Vitiligo)
• Nikotin içeren ürünlerin kullanımı

Belirtileri nelerdir?

Tiroid fazla çalışmasına bağlı belirtiler

NIDDK'ye göre belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve zaman içinde gelip geçebilir. NIDDK ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• İştah artmasına rağmen kilo kaybı
• Hızlı ya da düzensiz kalp atışı, çarpıntı
• Sinirlilik, kaygı, kolay öfkelenme ve ruh hâlinde dalgalanmalar
• Uyku sorunları ve yorgunluk
• Ellerde titreme
• Kas güçsüzlüğü; MedlinePlus'a göre özellikle kalça ve omuz kaslarında
• Aşırı terleme ve sıcağa dayanamama
• Sık dışkılama
• Boyunda tiroid bezinin büyümesi (guatr); bkz. Guatr
• MedlinePlus'a göre konsantrasyon güçlüğü, saç dökülmesi, kadınlarda adet düzensizliği, efor sırasında nefes darlığı ve erkeklerde göğüs büyümesi

MedlinePlus'a göre ileri yaştaki kişilerde ise hızlı ya da düzensiz kalp atışı, göğüs ağrısı, bellek kaybı ya da konsantrasyonda azalma, güçsüzlük ve yorgunluk görülebilir. Düzensiz kalp ritmi hakkında bilgi için bkz. Atriyal fibrilasyon

Göz tutulumu (Graves oftalmopatisi)

NIDDK'ye göre Graves hastalığı olan her 3 kişiden birinden fazlasında Graves oftalmopatisi adı verilen bir göz hastalığı gelişir. Bu durum, bağışıklık sisteminin göz çevresindeki kaslara ve diğer dokulara saldırmasıyla ortaya çıkar. Belirtiler şunlardır:

• Gözlerin öne doğru çıkması
• Gözlerde batma, tahriş, kaşıntı ya da sulanma
• Göz çevresinde şişlik
• Işığa duyarlılık
• Gözde ağrı ya da baskı hissi
• Bulanık ya da çift görme

NIDDK'ye göre göz belirtileri tiroid fazla çalışmasının belirtilerinden önce ya da onlarla aynı zamanda başlayabilir; seyrek olarak Graves hastalığı tedavi edildikten sonra da gelişebilir. Tiroid işlevi normal olsa bile göz tutulumu görülebilir. Çoğu kişide belirtiler hafiftir. MedlinePlus'a göre ağır durumlarda görme azalabilir ve gözün saydam ön tabakası (kornea) zarar görebilir.

Deri tutulumu

NIDDK'ye göre seyrek olarak derinin kızarık, kalın ve pürüzlü bir hâl aldığı bir durum gelişebilir (Graves dermopatisi). Genellikle bacakların ön yüzünü etkiler, ancak ayak sırtında ve vücudun başka bölgelerinde de görülebilir. Çoğu hafiftir ve ağrı yapmaz.

Tanı nasıl konur?

NIDDK'ye göre hekim önce sağlık geçmişinizi alır ve Graves hastalığının bulgularını aramak için muayene yapar. MedlinePlus'a göre muayenede kalp hızının artmış ve tiroid bezinin büyümüş olduğu görülebilir. Tanıyı doğrulamak için şu testler kullanılabilir:

• Kan testleri: MedlinePlus'a göre TSH, T3 ve serbest T4 düzeyleri ölçülür; bu testler tiroid hormon düzeylerini gösterir. Ayrıntılar için bkz. Tiroid fonksiyon testleri
• Antikor testleri: Kanda TSI ve tiroidle ilgili diğer bağışıklık sistemi sorunlarını gösteren antikorlar araştırılır.
• Radyoaktif iyot tutulum testi: NIDDK'ye göre tiroidin hormon yapmak için kandan ne kadar iyot aldığı ölçülür; tiroid çok fazla iyot alıyorsa Graves hastalığı olabilir.
• Tiroid sintigrafisi: NIDDK'ye göre çoğu zaman tutulum testiyle birlikte yapılır ve iyodun bez içinde nasıl dağıldığını gösterir. Graves hastalığında iyot bezin tamamına yayılır; nodül gibi başka nedenlerde farklı bir dağılım görülür. Bkz. Sintigrafi nedir?
• Doppler ultrason: NIDDK'ye göre ses dalgalarıyla tiroiddeki artmış kan akımını gösterir. Gebelik ya da emzirme gibi radyoaktif iyot testinin uygun olmadığı durumlarda istenebilir.

MedlinePlus'a göre Graves hastalığı, göz çukurunun (orbita) tomografi ya da ultrason görüntülemesinin sonuçlarını da etkileyebilir.

Tedavi seçenekleri

NIDDK'ye göre tiroid fazla çalışması genellikle ilaçlar, radyoaktif iyot tedavisi ya da tiroid ameliyatıyla tedavi edilir. Hekiminiz yaşınıza, sağlık durumunuza, belirtilerinize ve diğer etkenlere göre size uygun seçeneği belirlemenize yardımcı olur.

Antitiroid ilaçlar

NIDDK'ye göre bu ilaçlar tiroidin daha az hormon üretmesini sağlar; en sık metimazol kullanılır. Metimazol nadiren de olsa bebeğe zarar verebildiği için gebeliğin ilk üç ayında genellikle propiltiyourasil tercih edilir. NIDDK'ye göre hormon düzeylerinin normale dönmesi birkaç hafta ya da ay sürebilir; ortalama tedavi süresi toplam 1–2 yıl kadardır, ancak yıllarca sürebilir. Bu ilaçlar belirtileri geçici olarak giderebilir, ancak Graves hastalığını ortadan kaldırmaz.

NIDDK'ye göre antitiroid ilaçlar döküntü ve kaşıntı gibi alerjik tepkilere, enfeksiyonlara karşı direnci azaltabilen beyaz kan hücresi düşüklüğüne ve seyrek olarak karaciğer yetmezliğine yol açabilir. Hekime danışmadan ilacı bırakmayın.

Beta blokerler

NIDDK'ye göre bu ilaçlar titreme, hızlı kalp atışı ve sinirlilik gibi belirtileri diğer tedaviler etkisini gösterene kadar hafifletebilir ve birkaç saat içinde rahatlama sağlayabilir; ancak tiroidin hormon üretimini durdurmaz. MedlinePlus'a göre hızlı kalp atışı, terleme ve kaygıya yardımcı olabilir ve tiroid fazla çalışması kontrol altına alınana kadar verilebilir.

Radyoaktif iyot tedavisi

NIDDK'ye göre kapsül ya da sıvı olarak ağızdan alınan radyoaktif iyot, tiroidin hormon üreten hücrelerini yavaş yavaş yok eder. Hormon düzeylerini normale getirmek için birden fazla uygulama gerekebilir. Gebelerde ve emziren kadınlarda kullanılmaz. Radyoaktif iyot, göz tutulumunun belirtilerini kötüleştirebilir. NIDDK'ye göre bu tedaviden sonra neredeyse herkeste daha sonra tiroid az çalışması (hipotiroidi) gelişir ve her gün tiroid hormonu ilacı kullanmak gerekir. Bkz. Hipotiroidi belirtileri

Ameliyat

NIDDK'ye göre tiroidin bir kısmının ya da büyük bölümünün çıkarılması daha seyrek kullanılır; bazen büyük guatrı olanlarda ya da antitiroid ilaç kullanamayan gebelerde tercih edilir. Ameliyat genel anestezi gerektirir; ameliyattan önce antitiroid ilaçlar alınmazsa belirtilerin ani ve ağır biçimde kötüleştiği tiroid fırtınası gelişebilir. MedlinePlus'a göre radyoaktif iyot ya da ameliyat sonrasında ömür boyu tiroid hormonu yerine koyma tedavisi gerekir.

Göz tutulumunun tedavisi

NIDDK'ye göre göz tutulumunun çoğu hafiftir ve şu öneriler hafif belirtileri kontrol etmeye yardımcı olabilir:

• Kuru, batan ve tahriş olmuş gözler için göz damlaları
• Göz kapakları tam kapanmıyorsa gece kapakları bantlamak ya da göz maskesi takmak
• Göz kapaklarında şişlik varsa başı yüksekte tutarak uyumak
• Işığa duyarlılık için güneş gözlüğü
• Çift görme varsa özel gözlük camları

MedlinePlus soğuk kompresi de önerir. NIDDK'ye göre ağır durumlarda bağışıklık yanıtını azaltan kortizon ya da başka ilaçlar, gözlerdeki öne çıkmayı ya da görme değişikliklerini düzeltmek için ameliyat ve seyrek olarak ışın tedavisi gerekebilir. NIDDK'ye göre göz tutulumu çoğu zaman tedaviyle düzelir ya da kendiliğinden geçer; ancak tekrarlayabilir ya da kötüleşebilir. Stresli yaşam olayları ve sigara tetikleyiciler arasındadır.

Tedavi seçerken konuşulabilecek sorular

Graves hastalığında birden fazla tedavi seçeneği olduğu için karar hekimle birlikte verilir. Görüşmede şu soruları konuşabilirsiniz:

• Benim durumumda hangi tedavi seçenekleri uygun ve her birinin olası yararları ve riskleri neler?
• İlaç tedavisi ne kadar sürebilir, nasıl izleneceğim?
• Radyoaktif iyot ya da ameliyat sonrasında hormon ilacı kullanmam gerekecek mi?
• Göz tutulumum varsa hangi tedavi seçeneği gözlerim için daha uygun?
• Gebelik planım tedavi seçimini nasıl etkiler?

Graves hastalığıyla yaşamak

• Sigarayı bırakın: NIDDK'ye göre sigara göz tutulumunu kötüleştirir; MedlinePlus'a göre göz sorunları, tiroid fazla çalışması tedavi edildikten sonra bile sigara içenlerde daha ağırdır.
• İyot alımına dikkat edin: NIDDK'ye göre deniz yosunu gibi çok iyot içeren besinler ya da iyot takviyeleri tiroid fazla çalışmasına yol açabilir ya da onu kötüleştirebilir. Hangi besinleri sınırlamanız gerektiğini ve kullandığınız takviyeleri, bazıları iyot içerebileceği için öksürük şuruplarını ve multivitaminleri hekiminizle konuşun.
• Gebelik planı: NIDDK'ye göre gebelikte bazı tedaviler kullanılmaz ya da farklı ilaçlar tercih edilir; gebelik planlıyorsanız önceden hekiminizle konuşun.
• Düzenli kontroller: NIDDK'ye göre ameliyattan sonra hekiminiz tiroid hormon düzeylerinizi izlemeyi sürdürür ve ilacınızı gerektiği gibi ayarlar. Ameliyat ya da radyoaktif iyot sonrası hipotiroidi gelişebileceği için kontrolleri aksatmayın.

Olası sorunlar

NIDDK'ye göre tedavi edilmeyen Graves hastalığı ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir:

• Pıhtı, inme, kalp yetmezliği ve diğer kalp sorunlarına yol açabilen hızlı ve düzensiz kalp atışı
• Kemik incelmesi, kemik erimesi (osteoporoz) ve kas sorunları
• Adet döngüsü, doğurganlık ve gebelikle ilgili sorunlar
• Gözde rahatsızlık ve görme değişiklikleri

MedlinePlus'a göre ameliyat ya da radyoaktif iyot sonrasında gelişen hipotiroidi, tiroid hormonu doğru miktarda alınmazsa depresyon, zihinsel ve bedensel yavaşlama, kilo alma, cilt kuruluğu, kabızlık, soğuğa dayanamama ve adet düzensizliğine yol açabilir. Bu nedenle tedavi planına uymak ve kontrolleri aksatmamak önemlidir.