Tiroid sintigrafisi nedir, neden ve nasıl çekilir?

Tiroid sintigrafisi nedir?

Tiroid bezi, boynun ön tarafında bulunan ve vücudun metabolizmasını düzenleyen hormonları üreten kelebek biçimli bir bezdir. Hormon üretebilmek için kandaki iyodu tutar. Tiroid sintigrafisi bu özellikten yararlanır: Verilen işaretli madde tiroid hücreleri tarafından tutulur ve gama kamera denen cihaz bu maddenin bezdeki dağılımını görüntüler. Bkz. Sintigrafi nedir?

Tiroid ultrasonu bezin yapısını ve nodüllerin özelliklerini ayrıntılı gösterirken sintigrafi, bezin ve nodüllerin ne kadar çalıştığı hakkında bilgi verir. Bu nedenle iki tetkik birbirinin yerine değil, çoğu zaman birbirini tamamlamak üzere kullanılır.

Sintigrafi ve iyot tutulum testi

RadiologyInfo iki ilişkili tetkikten söz eder:

• Tiroid sintigrafisi (tarama): Bezin görüntüsü elde edilir; bezin büyüklüğü, şekli, yeri ve farklı bölgelerinin çalışması değerlendirilir.
• İyot tutulum testi: Tiroid bezinin verilen iyodun ne kadarını tuttuğu ölçülür. Bu test için görüntü yerine boyun hizasına yerleştirilen bir ölçüm cihazı (prob) kullanılır.

Bu iki test tek başına ya da birlikte yapılabilir. Hangisinin gerektiğine hekim karar verir.

Hangi durumlarda istenir?

MedlinePlus'a göre tiroid sintigrafisi şu durumlarda istenebilir:

• Tiroid nodülleri: Bir nodülün çalışıp çalışmadığını, yani "sıcak" mı "soğuk" mu olduğunu anlamak için. Bkz. Tiroid nodülü nedir?
• Guatr (tiroid büyümesi): Bezin büyüklüğünü ve yapısını değerlendirmek için.
• Tiroidin fazla çalışması (hipertiroidi): Fazla çalışmanın nedenini araştırmak için; örneğin tüm bezin mi yoksa tek bir nodülün mü fazla hormon ürettiğini ayırt etmek amacıyla. Bkz. Hipertiroidi belirtileri
• Tiroid kanseri: MedlinePlus, bu tetkikin daha seyrek olarak tiroid kanserinin değerlendirilmesinde kullanıldığını belirtir.

Sintigrafi istenmeden önce genellikle kanda tiroid hormonları ölçülür. Bkz. Tiroid fonksiyon testleri

Çekim öncesi hazırlık

Doğru sonuç alınabilmesi için hazırlık önemlidir; çünkü vücuttaki fazla iyot, tiroidin işaretli maddeyi tutmasını azaltarak sonucu etkileyebilir. Kaynakların önerileri şunlardır:

• Gebelik ve emzirme: MedlinePlus'a göre gebe ya da emziren kadınlara bu tetkik yapılmamalıdır. Gebe olma ihtimaliniz varsa ya da emziriyorsanız mutlaka önceden söyleyin.
• İyotlu kontrast madde: MedlinePlus ve RadiologyInfo, yakın zamanda iyotlu kontrast maddeyle tomografi gibi bir çekim yapıldıysa bunun bildirilmesini ister. RadiologyInfo bu süreyi son 2 ay olarak belirtir.
• İyot içeren ürünler: Deniz yosunu (kelp) takviyeleri, bazı öksürük şurupları ve iyot içeren ilaçlar sonucu etkileyebilir; bunları kullanıyorsanız hekiminize bildirin.
• İlaçlar: Tiroid ilaçları dahil kullandığınız tüm ilaçları hekiminize söyleyin. Bazı ilaçlara çekimden önce ara verilmesi gerekebilir; ancak hiçbir ilacı kendi başınıza bırakmayın.
• Açlık: MedlinePlus, işaretli madde ağızdan verilecekse gece yarısından sonra bir şey yenmemesini önerir. RadiologyInfo da birkaç saatlik açlık istenebileceğini belirtir. Merkezinizin talimatına uyun.
• Sindirim sorunları: MedlinePlus, ishal gibi sindirim sorunlarının ağızdan alınan maddenin emilimini etkileyebileceği için bildirilmesini önerir.
• Metal eşyalar: Kolye, küpe gibi takıların çıkarılması istenir.

Çekim nasıl yapılır?

Tetkikin akışı, kullanılan işaretli maddeye göre değişir.

Ağızdan iyot verilerek yapılan çekim

MedlinePlus'a göre kişi çok az miktarda radyoaktif iyot içeren bir kapsül yutar. RadiologyInfo, iyodun çekimden 24 saate kadar önce verilebildiğini belirtir. Görüntüleme ve ölçümler genellikle iyot alındıktan 4–6 saat sonra ve 24 saat sonra yapılır. Bu nedenle tetkik iki güne yayılabilir.

Damardan madde verilerek yapılan çekim

MedlinePlus'a göre bazı merkezlerde iyot yerine teknesyum adlı farklı bir işaretli madde kullanılır. RadiologyInfo'ya göre madde damardan verilecekse iğne girerken hafif bir batma hissedilebilir.

Görüntüleme sırasında

• MedlinePlus'a göre kişi hareketli bir masaya sırtüstü uzanır; boyun ve göğüs bölgesi kameranın altına gelir. Boynun hafifçe geriye doğru uzatılması istenebilir.
• Net görüntü elde etmek için çekim sırasında kıpırdamamak gerekir.
• RadiologyInfo'ya göre görüntüleme 30 dakika ya da daha kısa sürer. İyot tutulum ölçümü ise kişi ölçüm cihazının karşısında otururken yapılır ve her ölçüm 5 dakika ya da daha kısa sürer.

Ne hissedilir?

RadiologyInfo'ya göre tetkik acı vermez. MedlinePlus ve RadiologyInfo, bazı kişilerin uzun süre aynı pozisyonda hareketsiz kalmayı rahatsız edici bulabileceğini belirtir. Boyun ya da sırt ağrınız varsa ekibe söylemeniz pozisyonun rahatlatılmasına yardımcı olabilir.

Çekimden sonra

RadiologyInfo'ya göre çekimden sonra normal etkinliklere hemen dönülebilir. İşaretli madde kendiliğinden etkisini yitirir ve vücuttan atılır; bol su içmek bu süreci destekler. Görüntüler nükleer tıp uzmanı tarafından değerlendirilir ve rapor, tetkiki isteyen hekime iletilir.

Sonuçlar ne anlama gelir?

Normal bir tiroid sintigrafisinde bez olağan büyüklük, şekil ve konumdadır; işaretli madde bezin her yerine benzer şekilde dağılmıştır. MedlinePlus'a göre olağan dışı sonuçlar şöyle yorumlanabilir:

• Soğuk nodül: Görüntüde daha açık renkte görünen, iyodu tutmayan nodüldür. Soğuk nodüllerin bir kısmı, kanser olasılığının araştırılması açısından ek değerlendirme gerektirebilir. Bu değerlendirme çoğunlukla ultrason ve gerekirse ince iğne biyopsisiyle yapılır.
• Sıcak nodül: Görüntüde daha koyu görünen, iyodu fazla tutan nodüldür. Fazla hormon üretiyor olabilir ve tiroidin fazla çalışmasına yol açabilir.
• Bezde büyüme: Guatr ya da tümör gibi durumlarla ilişkili olabilir.
• Tutulumun fazla olması: Tiroidin fazla çalıştığını gösterebilir; örneğin Graves hastalığında bezin tamamı fazla iyot tutar.
• Tutulumun az olması: Tiroid bezinde iltihap (tiroidit) gibi durumlarla ilişkili olabilir.

İyot tutulum testinin sonuçları

MedlinePlus'a göre iyot tutulum testi, özellikle kan testleri tiroidin fazla çalıştığını düşündürdüğünde, bu durumun nedenini ayırt etmeye yardımcı olur:

• Tutulumun yüksek olması: Graves hastalığı, çok sayıda fazla çalışan nodül içeren guatr (toksik nodüler guatr) ya da tek bir fazla çalışan nodül (toksik adenom) gibi bezin kendisinin fazla hormon ürettiği durumlarla ilişkili olabilir.
• Tutulumun düşük olması: Tiroid bezinin iltihabı (örneğin subakut tiroidit), vücutta fazla iyot bulunması, dışarıdan fazla tiroid hormonu alınması ya da bazı ilaçların etkisiyle ilişkili olabilir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü tiroidin fazla çalışmasının nedeni, hangi tedavi yaklaşımının uygun olacağını belirlemede yol göstericidir. MedlinePlus, testte verilen miktarın çok düşük olduğunu ve maddenin idrarla atıldığını; bu nedenle özel bir önlem gerekmediğini belirtir.

Sonuç tek başına tanı koymaz. Hekim bulguları kan testleri, tiroid ultrasonu ve gerekirse biyopsi sonuçlarıyla birlikte değerlendirir. Tiroid sintigrafisi, ileride radyoaktif iyot tedavisi planlanan kişilerde de bilgi verebilir. Bkz. Radyoaktif iyot tedavisi

Riskleri ve sınırları

MedlinePlus'a göre kullanılan radyoaktivite miktarı çok düşüktür. RadiologyInfo'ya göre radyasyon maruziyeti azdır ve işaretli maddeye karşı alerjik tepkiler son derece seyrektir; görüldüğünde de genellikle hafiftir.

RadiologyInfo'nun belirttiği sınırlar şunlardır:

• Gebelikte yapılmaz.
• Maddenin tiroidde toplanması için beklemek gerektiğinden tetkik saatler, hatta iki gün sürebilir.
• Görüntü netliği tomografi ve MR'a göre daha düşüktür; ancak bezin işlevi hakkında bu yöntemlerin veremediği bilgiler sağlar.