Sintigrafi nedir? Nükleer tıp görüntülemesi

Sintigrafi ve nükleer tıp nedir?

NIBIB, nükleer tıbbı vücut işlevlerini değerlendirmek, hastalıkları tanımak ve tedavi etmek için vücuda verilen radyoaktif moleküllerden yararlanan bir tıp dalı olarak tanımlar. Sintigrafi, bu dalın en yaygın görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Tetkikin temelinde "radyoaktif işaretleyici" (radyofarmasötik) adı verilen maddeler vardır. NIBIB'e göre bu maddeler, belirli bir organa veya dokuya yönelen bir taşıyıcı molekül ile ona bağlanmış radyoaktif bir atomdan oluşur. Taşıyıcı molekül maddeyi hedef dokuya götürür; radyoaktif atom ise yaydığı gama ışınlarıyla maddenin nerede ve ne yoğunlukta toplandığının dışarıdan görülmesini sağlar. Kurum, örneğin hastanın kendi kırmızı kan hücrelerinin işaretlenerek bağırsak kanamasının yerinin bulunabildiğini aktarır.

Kullanılan madde ve miktar, incelenen organa göre değişir. Madde çoğunlukla damardan verilir; bazı tetkiklerde ağızdan yutulur ya da solunur.

Nasıl görüntü oluşur?

Vücuda verilen işaretleyiciden yayılan gama ışınları, gama kamera adı verilen dedektörlerle algılanır. Bu kamera ışın göndermez; yalnızca vücuttan gelen ışınları kaydeder.

• Düzlemsel (planar) sintigrafi: Kamera vücudun önünden ve arkasından iki boyutlu görüntüler alır.
• SPECT: NIBIB'e göre dönen bir kamera hastanın etrafında farklı açılardan iki boyutlu görüntüler kaydeder; bilgisayar bunlardan üç boyutlu görüntü oluşturur. Kurum, SPECT'in kalp hastalığı, kemik hastalıkları ve Parkinson hastalığının tanısında kullanıldığını belirtir.
• SPECT-BT: SPECT görüntüleri tomografiyle birleştirilerek işlevsel bilginin anatomik yerinin daha doğru belirlenmesi sağlanır.
• PET: Farklı türde (pozitron yayan) işaretleyiciler kullanan bir başka nükleer tıp yöntemidir; NIBIB'e göre PET-BT birçok kanserde evreleme için temel araçlardandır.

Görüntülerde işaretleyicinin fazla toplandığı alanlar "sıcak", az toplandığı alanlar "soğuk" alan olarak tanımlanır. Bu alanların anlamı, incelenen organa ve hastanın durumuna göre değişir.

En sık yapılan sintigrafi türleri

Kemik sintigrafisi

MedlinePlus'a göre kemik sintigrafisi kemik tümörlerini, kanserin kemiğe yayılımını, kırıkları, kemik enfeksiyonlarını ve bazı metabolik kemik hastalıklarını araştırmak için kullanılır. Özellikle röntgende görülemeyen stres kırıkları ve tüm iskeletin tek seferde taranması gereken durumlarda yararlıdır.

Tiroid sintigrafisi

MedlinePlus, tiroid sintigrafisinin tiroid nodüllerini veya guatrı değerlendirmek ve tiroidin aşırı çalışmasının nedenini bulmak için yapıldığını belirtir. Bu tetkikte radyoaktif iyot ya da teknesyum adı verilen bir madde kullanılabilir. Fazla madde tutan nodüller "sıcak", az tutanlar "soğuk" nodül olarak raporlanır. MedlinePlus, tiroid kanserinin değerlendirilmesinde başka testlerin daha doğru sonuç verdiğini ve sintigrafinin bu amaçla nadiren kullanıldığını da not eder.

Böbrek sintigrafisi

Böbreklerin her birinin ne kadar çalıştığını, idrar akışında tıkanıklık olup olmadığını ya da böbrek dokusunda iz (skar) bulunup bulunmadığını göstermek için kullanılır. Çocuklarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve idrarın böbreğe geri kaçması (vezikoüreteral reflü) değerlendirmesinde sık başvurulan bir yöntemdir.

Miyokard perfüzyon sintigrafisi

Kalp kasının kanlanmasını dinlenme ve efor (egzersiz ya da ilaçla oluşturulan yük) sırasında karşılaştırır. Koroner damarlardaki daralmaların kalp kasında kanlanma sorununa yol açıp açmadığını anlamaya yardımcı olur.

Bunların yanında akciğer, paratiroid, mide boşalması, safra yolları ve beyin sintigrafileri gibi daha özel tetkikler de vardır.

Hazırlık

Hazırlık, sintigrafinin türüne göre değişir. Randevu sırasında size yazılı talimat verilmesi beklenir. Genel olarak:

• Takı ve metal eşyalar: MedlinePlus, kemik sintigrafisi öncesinde takı ve metal eşyaların çıkarılmasını ister.
• Bazı ilaçlar: MedlinePlus, kemik sintigrafisinden önceki 4 gün içinde bizmut içeren mide ilaçlarının kullanılmamasını belirtir.
• Tiroid sintigrafisi: MedlinePlus'a göre tetkikten önce aç kalmanız istenebilir. İyot içeren ilaç veya takviyeleri (örneğin deniz yosunu içerenler) kullanıyorsanız ya da son iki hafta içinde iyotlu kontrast maddeyle tomografi çektirdiyseniz bunu bildirmeniz gerekir; bunlar sonucu etkileyebilir. Tiroid ilaçlarının kesilip kesilmeyeceğine hekiminiz karar verir.
• Kalp sintigrafisi: Kafein, bazı kalp ilaçları ve yemek konusunda özel talimatlar verilebilir.

Her durumda gebelik olasılığınızı ve emziriyor olup olmadığınızı mutlaka bildirin.

Tetkik nasıl yapılır?

Sintigrafi çoğu zaman iki aşamalıdır: işaretleyicinin verilmesi ve bir bekleme süresinden sonra görüntüleme.

1. İşaretleyicinin verilmesi: Madde genellikle koldaki bir damardan verilir. MedlinePlus, iğne girerken hafif bir acı hissedilebildiğini belirtir. Tiroid sintigrafisinde ise MedlinePlus'a göre az miktarda radyoaktif iyot içeren bir kapsül yutulabilir.
2. Bekleme: Maddenin hedef organa ulaşması için beklenir. Bu süre tetkike göre birkaç dakikadan saatlere kadar değişir. MedlinePlus'a göre kemik enfeksiyonu araştırılıyorsa görüntüler enjeksiyondan hemen sonra ve 3 ila 4 saat sonra yeniden alınabilir. Radyoaktif iyotlu tiroid sintigrafisinde görüntüler 4 ila 6 saat sonra ve ertesi gün tekrar alınabilir.
3. Görüntüleme: Bir masaya uzanırsınız; kamera vücudunuza yakın konumlanır. Kamera ışın yaymaz. MedlinePlus, kemik sintigrafisinde çekim bölümünün yaklaşık 1 saat sürdüğünü, tarama sırasında acı hissedilmediğini; ancak uzun süre hareketsiz yatmanın rahatsızlık verebileceğini belirtir.

Bekleme sürelerinin uzun olabileceğini göz önünde bulundurarak tetkik gününü planlamak yararlı olur.

Güvenlik ve radyasyon

NIBIB, tanısal nükleer tıp tetkiklerinin çoğunda kullanılan radyofarmasötiklerin hastaya verdiği toplam radyasyon dozunun, rutin akciğer filmi veya tomografide alınandan fazla olmadığını belirtir. MedlinePlus da kemik sintigrafisindeki riskin büyük olasılıkla rutin röntgenlerden fazla olmadığını ve tüm radyasyonun 2 ila 3 gün içinde vücuttan atıldığını aktarır. Tiroid sintigrafisi için MedlinePlus, radyoaktivite miktarının çok küçük olduğunu ve belgelenmiş bir yan etki bulunmadığını belirtir.

İşaretleyici maddeler genellikle iyi tolere edilir; kontrastlı tomografi ve MR'daki maddelerden farklı oldukları için bu tetkiklere alerjiniz olması sintigrafiye engel oluşturmayabilir. Yine de tüm alerjilerinizi bildirin.

Tetkik sonrası öneriler

• Su içmek: MedlinePlus, kemik sintigrafisi sonrası maddenin idrarla atılmasına yardımcı olmak için fazladan su içmenizin istenebileceğini belirtir. Sık idrara çıkmak da maddenin mesanede beklemesini azaltır.
• Gebelik: MedlinePlus, gebe veya emziren kadınların tiroid sintigrafisi olmaması gerektiğini belirtir. Diğer sintigrafilerde de gebelik olasılığı hekimle önceden konuşulmalıdır.
• Emzirme: MedlinePlus, emzirirken kemik sintigrafisi yapılması gerekirse bazı hekimlerin sonraki 3 gün boyunca sütün sağılıp dökülmesini önerdiğini aktarır. Emziriyorsanız hangi tetkik için ne kadar ara verilmesi gerektiğini nükleer tıp ekibine sorun.
• Yakın temas: Bazı tetkiklerden sonra kısa bir süre küçük çocuklar ve gebelerle uzun süreli yakın temasın sınırlandırılması önerilebilir; size verilen bilgiye uyun.

Sonuçlar ve sınırlılıklar

Görüntüler nükleer tıp uzmanı tarafından değerlendirilir ve raporlanır. MedlinePlus, anormal bir kemik sintigrafisinde çevre kemiğe göre "sıcak" veya "soğuk" alanlar görülebildiğini belirtir. Ancak sıcak bir alan; kırık, iltihap, kireçlenme ya da tümör gibi farklı durumlara bağlı olabilir. Bu nedenle sintigrafi bulguları çoğu zaman röntgen, tomografi, MR veya kan testleriyle birlikte yorumlanır.

Sintigrafinin güçlü yanı işlev hakkında bilgi vermesidir; ayrıntılı anatomik görüntü sağlamada ise tomografi ve MR daha üstündür. Bu yüzden hekiminiz, sorunuza en uygun yöntemi ya da yöntemlerin bir bileşimini seçer.