Kısaca
Diyabetik retinopati, şeker hastalığının (diyabet) gözün arka kısmındaki ışığa duyarlı tabaka olan retinanın küçük damarlarına zarar vermesiyle gelişen bir göz hastalığıdır. Tip 1, tip 2 ya da gebelik diyabeti olan herkeste görülebilir. ABD Ulusal Göz Enstitüsü'ne (NEI) göre diyabeti olan kişilerin zamanla yarıdan fazlasında diyabetik retinopati gelişir. Erken evrelerde hiçbir belirti vermediği için düzenli göz taraması hayati önem taşır. İlerlemiş evrelerde bulanık görme, gözün önünde uçuşan noktalar ve görme kaybı olabilir. Göze iğne tedavileri, lazer ve ameliyat gibi tedavi seçenekleri vardır; kan şekerinin, tansiyonun ve kolesterolün kontrolü ise hastalığın gelişme ve ilerleme riskini azaltır.
Diyabetik retinopati nedir?
Retina, gözün arka duvarını döşeyen ve görüntüyü algılayıp beyne ileten ince, ışığa duyarlı bir tabakadır. Retinanın ortasındaki küçük bölgeye makula denir; okuma, yüzleri tanıma ve ince ayrıntıları görme makula sayesinde olur.
NHS'e göre diyabetik retinopati, yüksek kan şekerinin retinadaki kan damarlarına zarar vermesiyle ortaya çıkar. NEI'ye göre hasar gören damarlar sızdırabilir, tıkanabilir ya da retinada anormal yeni damarlar gelişebilir. Bu damarlar kırılgandır ve gözün içini dolduran jöle kıvamındaki sıvıya (vitreus) kanayabilir.
Diyabetik makula ödemi
NEI'ye göre diyabetik retinopatinin önemli bir sonucu, retina damarlarından sızan sıvının makulada birikmesidir; buna diyabetik makula ödemi denir ve bulanık görmeye yol açar. NEI'ye göre diyabeti olan kişilerin zamanla yaklaşık 15'te 1'inde diyabetik makula ödemi gelişir. NHS bu durumu "diyabetik makülopati" olarak da adlandırır. CDC'ye göre makula ödemi, diyabetik retinopatisi olan kişilerin yaklaşık yarısını etkiler ve bu kişilerde körlüğün en sık nedenidir.
Diğer göz sorunları
NEI, ilerlemiş diyabetik retinopatide anormal damarların göz sıvısının akışını engelleyerek bir tür glokoma (neovasküler glokom) yol açabileceğini belirtir. Glokom hakkında bilgi için bkz. Glokom (göz tansiyonu).
MedlinePlus'a göre diyabet glokom, katarakt ve diğer göz sorunlarının riskini de artırır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre diyabeti olanlarda açık açılı glokom gelişme olasılığı iki kat fazladır. Katarakt hakkında bilgi için bkz. Katarakt nedir? MedlinePlus ayrıca kan şekerinin yüksek olduğu dönemlerde göz merceğinin etkilenmesiyle görmenin geçici olarak bulanıklaşabileceğini belirtir.
CDC, diyabetik retinopatiyi ABD'de çalışma çağındaki yetişkinlerde körlüğün başlıca nedeni olarak tanımlar.
Evreleri
NHS diyabetik retinopatiyi üç evrede tanımlar:
- Arka plan (background) retinopati: Damarlarda hasar vardır ancak görme etkilenmez.
- Proliferasyon öncesi (pre-proliferatif) retinopati: Daha yaygın hasar vardır ve ileride görmeyi etkileme riski taşır; bu evrede genellikle tedavi gerekmez ancak daha sık izlem yapılır.
- Proliferatif retinopati: Retinada yeni ve kırılgan damarların geliştiği, uzman tedavisi gerektiren ileri evredir.
Bu evrelerin herhangi birinde makula etkilenebilir (makülopati) ve merkezi görme bozulabilir.
Belirtileri nelerdir?
NEI ve NHS'e göre erken evrelerde genellikle hiçbir belirti yoktur. Bu nedenle görmeniz iyi olsa bile düzenli göz taraması yaptırmak gerekir.
İlerlemiş evrelerde şu belirtiler görülebilir:
- Giderek kötüleşen görme
- Bulanık görme
- Gözün önünde uçuşan noktalar, çizgiler ya da örümcek ağına benzeyen koyu lekeler (uçuşan cisimler)
- Loş ışıkta görmede zorluk
- Ağır durumlarda görme kaybı
NHS'e göre diyabeti olan bir kişide görmenin aniden kötüleşmesi ya da bulanıklaşması acil değerlendirme gerektirir.
Kimlerde risk daha yüksek?
NEI'ye göre tip 1, tip 2 ya da gebelik diyabeti olan herkes diyabetik retinopatiye yakalanabilir. Risk şu durumlarda artar:
- Diyabetin uzun süredir var olması
- Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi
- Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
- Sigara içmek (NHS sigaradan kaçınmayı önerir)
- Gebelik: NEI'ye göre diyabeti olan gebelerde risk daha yüksektir. Bkz. Gebelik diyabeti
Diyabet yönetimi hakkında bilgi için bkz. Tip 2 diyabet nedir? ve Tip 1 diyabet
Bu konuda
Diyabetik retinopati konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tarama ve tanı
Ne sıklıkla göz muayenesi yaptırılmalı?
- NEI, diyabeti olan herkesin en az yılda bir kez göz bebeği büyütülerek yapılan kapsamlı göz muayenesi yaptırmasını önerir.
- NEI'ye göre diyabetik retinopatisi olan kişilerin 2–4 ayda bir muayene edilmesi gerekebilir.
- NHS'e göre İngiltere'de 12 yaş ve üzerindeki diyabetli kişiler 1–2 yılda bir taramaya çağrılır.
- CDC'ye göre tip 2 diyabet tanısı alan kişilerin tanı konur konmaz, tip 1 diyabeti olanların ise tanıdan sonraki 5 yıl içinde göz muayenesi yaptırması ve ardından muayenelerini her yıl sürdürmesi önerilir.
- MedlinePlus'a göre muayene, diyabet konusunda deneyimli bir göz hekimi tarafından yapılmalıdır; muayene sıklığı bulgulara ve kan şekeri kontrolüne göre artırılabilir ya da azaltılabilir.
- NEI'ye göre diyabeti olan gebelerde risk daha yüksektir; gebelik planlıyorsanız ya da gebeyseniz göz muayeneleriniz konusunda göz doktorunuza danışın.
Tarama aralığı, retinopatinin evresine göre göz doktoru tarafından belirlenir. Önceki muayene raporlarınızı yanınızda götürmeniz, değişikliklerin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Hangi muayene ve testler yapılır?
- Göz dibi muayenesi: NEI'ye göre gözbebeğini büyüten damlalar damlatılarak retina ayrıntılı incelenir. Muayeneden sonra bir süre görmenizin bulanık olabileceğini düşünerek eve dönüşünüzü önceden planlayın.
- Retina fotoğrafı: NHS'e göre taramada gözün arka kısmının fotoğrafı çekilir. MedlinePlus'a göre dijital retina fotoğrafı bazı durumlarda göz bebeği büyütülerek yapılan muayenenin yerini alabilir.
- Floresein anjiyografi: NEI'ye göre ağır durumlarda damara verilen bir boya yardımıyla retina damarları görüntülenir.
Tedavi
NEI ve NHS'e göre tedavi, hastalığın evresine ve makulanın etkilenip etkilenmediğine göre planlanır:
- Göze iğne tedavisi (anti-VEGF): Anormal damar gelişimini ve sızıntıyı azaltan ilaçlar göz içine iğneyle verilir.
- Kortikosteroid iğneleri ya da implantları: NEI ve NHS'e göre göz içindeki şişliği azaltmak için kullanılabilir.
- Lazer tedavisi: Sızdıran ya da anormal damarları hedef alan lazer uygulamalarıdır.
- Vitrektomi ameliyatı: NEI ve NHS'e göre göz içindeki kanı ya da skar dokusunu temizlemek için gözün içini dolduran jöle kıvamındaki sıvının alındığı ameliyattır.
Tedavi görmeyi korumaya ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yöneliktir. Tedavi sonrasında da kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolünü sürdürmek ve düzenli göz kontrollerine devam etmek gerekir.
Diyabetik retinopatiden korunma
NEI ve NHS'e göre risk şu yollarla azaltılabilir:
- Kan şekerini kontrol altında tutmak: Hekiminizin önerdiği hedef aralıkta tutmak ve üç aylık şeker (HbA1c) değerinizi izlemek. Bkz. HbA1c testi nedir?
- Tansiyonu ve kolesterolü kontrol etmek: MedlinePlus, tansiyonun yılda en az iki kez ölçülmesini ve kolesterolün gerekiyorsa ilaçla kontrol altına alınmasını önerir.
- Düzenli fiziksel etkinlik ve sağlıklı beslenme
- İlaçları önerildiği şekilde kullanmak
- Sigarayı bırakmak
- Tarama randevularını kaçırmamak: NHS tüm tarama randevularına katılmanın önemini vurgular.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın ya da acil servise başvurun:
- Görmenin ani olarak kaybolması
- Gözün önüne perde inmesi ya da görme alanının bir bölümünün kararması
- Gözde ani ve şiddetli ağrı, kızarıklık, bulantı-kusma ile birlikte görme bulanıklığı
Aynı gün göz doktoruna başvurun (NHS):
- Diyabetiniz varken görmenizin aniden kötüleşmesi ya da bulanıklaşması
- Uçuşan noktaların ya da çizgilerin aniden artması
Randevu alın:
- Diyabetiniz varsa ve son bir yıl içinde göz dibi muayenesi olmadıysanız
- Okumakta, yüzleri tanımakta ya da loş ışıkta görmekte giderek zorlanıyorsanız
- MedlinePlus'a göre görme alanında kör noktalar, çift görme, puslu ya da bulanık görme, gözde ağrı, baş ağrısı, gözün önünde uçuşan lekeler, yan görmede azalma ya da gölgeler fark ettiyseniz
- Gebelik planlıyorsanız ya da gebeyseniz ve diyabetiniz varsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Görmem iyiyse yine de göz muayenesi gerekir mi?
Evet. NEI ve NHS'e göre diyabetik retinopati erken evrelerde belirti vermez. Görmeniz iyi olsa bile düzenli göz dibi muayenesi, hastalığın erken fark edilmesini sağlar.
Diyabeti olan herkeste retinopati gelişir mi?
Herkeste gelişmez. Ancak NEI'ye göre diyabeti olan kişilerin zamanla yarıdan fazlasında diyabetik retinopati gelişir. Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolü riski azaltmaya yardımcı olur.
Diyabetik retinopati tedavi edilebilir mi?
Göze iğne tedavileri, lazer ve ameliyat gibi seçenekler görmeyi korumaya ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Erken fark edilmesi tedavi seçeneklerini artırır.
Kan şekerim yüksekken görmem neden bulanıklaşıyor?
MedlinePlus'a göre yüksek kan şekeri göz merceğini etkileyerek görmenin geçici olarak bulanıklaşmasına yol açabilir. Ancak bulanık görme diyabetik retinopatinin ya da makula ödeminin belirtisi de olabileceği için göz doktoruna başvurmanız gerekir; ani bulanıklaşma acil değerlendirme gerektirir.
Diyabetik retinopati için hangi doktora gidilir?
Göz muayenesi ve tedavisi göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılır. Kan şekeri ve diyabet yönetimi için endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanıyla birlikte izlenmeniz önemlidir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Diyabetik retinopati
- Gebelik diyabeti
- Glokom (göz tansiyonu)
- Katarakt
- Tip 1 diyabet
- Tip 2 diyabet
- Yüksek kolesterol (hiperlipidemi)
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
- Göz dibi muayenesi
- Göz içi iğne uygulaması (intravitreal enjeksiyon)
- HbA1c testi
- OCT (optik koherens tomografi)
- Retina ameliyatı (vitrektomi)
- Göz Hastalıkları
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
