Retina ameliyatı (vitrektomi) nedir, iyileşme süreci nasıldır?

Vitrektomi nedir?

Gözün içi, göz küresinin şeklini korumaya yardımcı olan jel kıvamında, saydam bir sıvıyla doludur. Buna vitreus denir. Gözün arka duvarını ise görüntüyü algılayan ince bir tabaka olan retina döşer.

Hull Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) hasta bilgilendirme notuna göre vitrektomide gözün beyaz kısmında üç küçük kesi yapılır, vitreus alınır ve yerine tuzlu su çözeltisi konur. Cerrah bu sayede retinaya doğrudan ulaşarak kanamayı temizleyebilir, retinayı çeken yara dokusunu ayırabilir ya da yırtıkları onarabilir. Guy's and St Thomas' Hastanesi (NHS) de vitrektominin retina dekolmanının onarımında kullanılan bir ameliyat türü olduğunu belirtir; retina dekolmanı, ışığa duyarlı retina tabakasının alttaki damar tabakasından ayrılmasıdır.

Hangi durumlarda yapılır?

Hull Üniversite Hastaneleri ve Guy's and St Thomas' Hastanesi'nin aktardığı başlıca durumlar şunlardır:

• Retina dekolmanı: Retina yerinden ayrıldığında yeniden yerine yatırılması için vitrektomi yapılabilir.
• Göz içi kanama: Retina damarlarından göz içine kanama olduğunda ve kan kendiliğinden temizlenmediğinde, görmeyi engelleyen kan ameliyatla alınabilir.
• Yara dokusunun kontrolü: Diyabet ya da retina damar tıkanıklığı gibi durumlarda retinanın yüzeyinde gelişen ve onu çekebilen yara dokusu temizlenebilir.
• Göze giren yabancı cisimler: Göz yaralanmalarında göz içine girmiş cisimlerin çıkarılmasında kullanılır.
• Ağır göz içi enfeksiyonu (endoftalmi): Bazı ağır enfeksiyonlarda tedavinin bir parçası olarak uygulanabilir.

Vitrektomiye karar verilmeden önce göz dibi muayenesi ve gerektiğinde retina görüntülemesi yapılır. Bkz. Göz dibi muayenesi nedir? ve OCT (optik koherens tomografi) nedir?

Ameliyat öncesi hazırlık

• Muayene ve tetkikler: Retinanın durumu, diğer gözün sağlığı ve genel sağlık durumunuz değerlendirilir.
• İlaçlarınız: Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve diyabet ilaçlarını ekibe bildirin. Hangi ilacın düzenlenmesi gerektiğine hekiminiz karar verir.
• Anestezi: Guy's and St Thomas' Hastanesi'ne göre ameliyat genel anesteziyle (uyurken) ya da göz çevresinin uyuşturulduğu lokal anesteziyle (uyanıkken) yapılabilir. Hull Üniversite Hastaneleri, ameliyatın çoğunlukla lokal anesteziyle yapıldığını ve genel anestezinin istisnai durumlarda tercih edildiğini belirtir.
• Seyahat planları: Ameliyatta göze gaz verilecekse, gaz tamamen emilene kadar uçağa binemeyeceğinizi göz önünde bulundurun. Yakın tarihli seyahat planlarınızı hekiminize mutlaka söyleyin.
• Pozisyon hazırlığı: Ameliyattan sonra belirli bir baş pozisyonunda durmanız gerekebilir. Evde buna uygun yastıklar ve size yardımcı olacak birinin bulunması işinizi kolaylaştırır.
• Ulaşım: Ameliyat günü ve gaz gözde kaldığı süre boyunca araç kullanamayacağınız için ulaşımı önceden planlayın.

Ameliyat nasıl yapılır?

Hull Üniversite Hastaneleri'ne göre vitrektomi genellikle günübirlik bir işlemdir; ancak günün büyük bölümünü hastanede geçirmeniz gerekebilir. Ameliyat genel olarak şu adımlardan oluşur:

1. Göz uyuşturulur ya da genel anestezi verilir.
2. Gözün beyaz kısmında üç küçük kesi açılır.
3. İnce aletlerle vitreus alınır ve yerine tuzlu su çözeltisi verilir.
4. Altta yatan soruna göre kanama temizlenir, yara dokusu ayrılır ya da retina yırtıkları onarılır.
5. Gerekirse göze gaz baloncuğu ya da silikon yağı verilir.

Gaz baloncuğu ve silikon yağı

Guy's and St Thomas' Hastanesi'ne göre ameliyatın sonunda göze verilen gaz, retinayı yerinde tutan bir atel gibi çalışır. Gaz zamanla kendiliğinden emilir; kullanılan gazın türüne göre bu süre yaklaşık 10–12 gün ya da 6–8 hafta olabilir. Gaz emildikçe göz kendi ürettiği sıvıyla dolar.

Hull Üniversite Hastaneleri'ne göre bazı durumlarda gaz yerine silikon yağı kullanılır. Silikon yağı kendiliğinden emilmez; birkaç ay sonra ikinci bir ameliyatla çıkarılması gerekir.

Ameliyat sonrası iyileşme

Baş pozisyonu

Gaz baloncuğu gözün içinde yukarı doğru yükselir. Baloncuğun retinanın onarılan bölgesine bastırabilmesi için ameliyattan sonra başınızı belirli bir pozisyonda tutmanız istenebilir. Hull Üniversite Hastaneleri'ne göre bu pozisyon sıklıkla yüzüstü (yüz yere bakacak şekilde) olur. Guy's and St Thomas' Hastanesi, bazı kişilerin yalnız gece, bazılarının ise gündüz de pozisyon vermesi gerektiğini ve bunun kişiye göre değiştiğini belirtir. Hangi pozisyonda ve ne kadar süre durmanız gerektiğini cerrahınız size ayrıntılı anlatır.

Pozisyon vermeyi kolaylaştırmak için

Uzun süre aynı pozisyonda durmak yorucu olabilir. Aşağıdaki genel öneriler bu dönemi kolaylaştırabilir; size özel talimatlar cerrahınızdan gelir:

• Ameliyattan önce evde yüzüstü yatmayı ya da oturarak öne eğilmeyi destekleyecek yastıklar hazırlayın.
• Yemek, ilaç ve damla saatlerini, pozisyona ara verebileceğiniz zamanlara göre planlayın; ne kadar ara verebileceğinizi cerrahınıza sorun.
• İlk günlerde günlük işlerde size yardımcı olacak bir yakınınızın bulunmasını sağlayın.
• Sesli kitap, radyo ya da müzik gibi gözü yormayan uğraşlar zamanı geçirmenize yardımcı olabilir.
• Boyun ve sırt ağrısı gibi yakınmalar olursa bunu ekibinize söyleyin.

Göz bakımı

Hull Üniversite Hastaneleri'nin önerileri şöyledir:

• Kortizonlu ve antibiyotikli damlalar genellikle 4–6 hafta kullanılır.
• İlk 8 saat göz bantla kapalı kalır; ilk hafta güneş gözlüğü ya da koruyucu siperlik kullanılması önerilir.
• 8 hafta boyunca yüzmekten kaçınılmalıdır.
• İşe dönüş genellikle 1–2 hafta içinde mümkündür; ağır fiziksel işlerde bu süre uzayabilir.

Guy's and St Thomas' Hastanesi'ne göre kontrol muayeneleri ameliyattan sonraki ilk günlerde yapılır.

Gaz gözdeyken dikkat edilmesi gerekenler

• Uçağa binmeyin: Guy's and St Thomas' Hastanesi ve Hull Üniversite Hastaneleri, gaz gözde kaldığı sürece uçağa binilmemesi gerektiğini vurgular; bu süre 6–8 haftayı bulabilir.
• Araç kullanmayın: Guy's and St Thomas' Hastanesi, gaz gözde olduğu sürece hiçbir motorlu taşıtın kullanılmamasını önerir.
• Merdiven ve kaldırımlara dikkat edin: Aynı kaynağa göre gaz varken derinlik algısı ve görme bozulduğu için merdiven inip çıkarken ve kaldırımlarda zorlanabilirsiniz.
• Sağlık çalışanlarını bilgilendirin: Gaz gözünüzdeyken başka bir tedavi ya da işlem için başvurursanız, gözünüzde gaz bulunduğunu ekibe söyleyin.

Görme ne zaman düzelir?

Gaz baloncuğu varken görme çok bulanıktır; bu beklenen bir durumdur. Guy's and St Thomas' Hastanesi'ne göre görme, gaz emildikçe geri gelir. Hull Üniversite Hastaneleri, görmedeki düzelmenin 6 ay ya da daha uzun sürebileceğini belirtir. Bu süreçte görmenizi diğer kişilerin sonuçlarıyla karşılaştırmak yerine, kontrollerde hekiminize kendi gözünüzdeki gelişmeyi sormanız daha doğru olur.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi vitrektominin de riskleri vardır. Guy's and St Thomas' Hastanesi ve Hull Üniversite Hastaneleri'nin sıraladığı riskler şunlardır:

• Enfeksiyon: Guy's and St Thomas' Hastanesi'ne göre yaklaşık 1000 vitrektomide 1 görülür.
• Göz içi basıncının yükselmesi: Aynı kaynağa göre yaklaşık her 5–10 vitrektomiden 1'inde görülür. Bu nedenle kontrollerde göz içi basıncı ölçülür.
• Katarakt: Ameliyat sonrası katarakt gelişme riski artar; Hull Üniversite Hastaneleri kataraktın hızlı gelişebileceğini belirtir. Bkz. Katarakt ameliyatı nasıl yapılır?
• Onarımın tutmaması ya da retinanın yeniden ayrılması: Guy's and St Thomas' Hastanesi, bazı ameliyatlarda retinanın yerine oturmayabileceğini ve yeniden ameliyat gerekebileceğini belirtir.
• Kanama ve iltihap
• Göz kapağında morarma
• İlaçlara karşı alerjik tepki

Bu riskleri ve sizin durumunuza özgü olası yararları ameliyattan önce cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir.