Burun polipi (nazal polip) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Burun polipi nedir?

Burun boşluğu ve sinüsler (yüz kemiklerinin içindeki hava dolu boşluklar), mukoza adı verilen nemli bir zarla kaplıdır. Bu zar uzun süre iltihaplı kaldığında şişer ve zamanla burnun ya da sinüslerin içine sarkan kabarıklıklar oluşabilir.

MedlinePlus burun poliplerini, burnun ya da sinüslerin iç yüzeyinde gelişen yumuşak, kese benzeri büyümeler olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre polipler muayenede grimsi, üzüm tanesi biçiminde görünür. NHS de poliplerin burnun içinde gelişen, ağrıya yol açmayan, yumuşak oluşumlar olduğunu, çoğunlukla ciddi olmadığını belirtir.

NHS'e göre burun polipleri çocuklarda seyrek görülür. Tek taraflı ve kanamalı burun oluşumları ise polip dışında başka nedenler açısından mutlaka değerlendirilmelidir.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre küçük polipler hiçbir belirti vermeyebilir. Polipler büyüdükçe NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı şu belirtiler ortaya çıkar:

• Burun tıkanıklığı: En sık belirtidir; burundan nefes almak zorlaşır.
• Burun akıntısı ve genizden akıntı: Akıntının boğazın arkasına süzülmesi
• Koku ve tat almada azalma ya da kayıp: Bkz. Koku alma bozukluğu
• Hapşırma
• Baş ağrısı
• Horlama. Bkz. Horlama neden olur?

NHS'e göre burun polipi belirtileri soğuk algınlığına benzeyebilir; ancak soğuk algınlığı birkaç günde geçerken polip belirtileri tedavi edilmedikçe sürer. Haftalardır geçmeyen burun tıkanıklığı ve koku kaybı polip açısından değerlendirilmelidir.

Neden olur, kimlerde daha sık görülür?

NHS'e göre burun poliplerinin nedeni tam olarak bilinmemektedir. MedlinePlus'a göre polipler burun içindeki uzun süreli iltihaba bağlı olarak gelişir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Astım: Burun polipleri astımı olan kişilerde daha sık görülür. Astım belirtileri kötüleşiyorsa ya da kontrolü güçleşiyorsa burun yakınmalarınızı da hekiminize söyleyin. Bkz. Astım nedir?
• Aspirin duyarlılığı: Aspirine karşı aşırı duyarlılık
• Kronik sinüzit: Uzun süren ya da sık tekrarlayan sinüs iltihabı. Bkz. Sinüzit belirtileri
• Saman nezlesi (alerjik rinit). Bkz. Alerjik rinit belirtileri
• Kistik fibroz: MedlinePlus bu kalıtsal hastalığı da risk etkenleri arasında sayar.

Burun polipi mi, başka bir neden mi?

Uzun süren burun tıkanıklığı yalnızca poliplerden kaynaklanmaz. Burun bölmesinin eğriliği, burun içindeki konkaların büyümesi (burun eti büyümesi) ve alerjik rinit de benzer yakınmalara yol açabilir; bu durumlar polipe eşlik de edebilir. Polipleri ayırt ettiren bazı ipuçları şunlardır:

• Koku ve tat almanın belirgin şekilde azalması
• Tıkanıklığın her iki tarafta sürekli olması ve sprey kullanımına rağmen geçmemesi
• Astım, aspirin duyarlılığı ya da kronik sinüzit öyküsü

Ancak bu ipuçları yalnızca fikir verir; ayrımı burnun içine bakarak hekim yapar. İlgili konular için bkz. Burun eğriliği (septum deviasyonu)

Nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre aile hekimi çoğunlukla burnun içine bakarak burun polipini tanıyabilir. MedlinePlus'a göre kulak burun boğaz uzmanı gerekirse burun endoskopisi yapar; bu incelemede ucunda kamera bulunan ince bir tüple burnun ve sinüslerin daha derin bölümleri görüntülenir.

MedlinePlus'a göre bilgisayarlı tomografide (BT) polipler sinüslerde bulanık alanlar şeklinde görülebilir. BT, özellikle ameliyat planlanıyorsa sinüslerin ayrıntılı haritasını çıkarmak için kullanılır. Hekim ayrıca astım ve alerji gibi eşlik eden durumları da değerlendirebilir.

Tedavi seçenekleri

İlaç tedavisi

NHS'e göre tedavi genellikle poliplerin küçülmesine yardımcı olan kortizonlu (steroid) burun damlaları ya da spreyleriyle başlar. Gerekirse kısa süreli (NHS'e göre en fazla iki hafta) kortizon tabletleri de verilebilir. MedlinePlus'a göre kortizonlu burun spreyleri polipleri küçültebilir; kortizon tabletleri ve alerji ilaçları ise geçici rahatlama sağlayabilir.

Kortizonlu spreylerin etkisi zaman içinde ortaya çıkar; bu nedenle önerilen süre boyunca düzenli kullanmak önemlidir. Spreyi doğru kullanmak için tekniği hekiminize ya da eczacınıza sorun. Kortizon tabletlerini hekim önerisi olmadan kullanmayın.

Kortizonlu burun spreyi kullanırken

Kortizonlu burun spreyleri burun poliplerinin tedavisinde sık kullanılır. Spreyin burun içinde doğru yere ulaşması etkisini artırır. Genel olarak şu noktalara dikkat edilmesi önerilir:

• Kullanmadan önce spreyi çalkalayın ve gerekirse burnunuzu nazikçe temizleyin.
• Başınızı hafifçe öne eğin ve sprey ucunu burun deliğine, burnun ortasındaki bölmeye değil dış yan duvara doğru yöneltin.
• Spreyi sıktıktan sonra hemen sertçe çekmek yerine hafifçe nefes alın.
• Burun kanaması, burunda yanma ya da kuruluk gibi yakınmalar olursa hekiminize ya da eczacınıza söyleyin.

Kortizonlu spreyler, eczaneden alınan burun açıcı spreylerden farklıdır. NHS, burun açıcı spreylerin prospektüste yazandan uzun süre kullanılmasının yakınmaları kötüleştirebileceğini belirtir. Hangi spreyi ne kadar süre kullanacağınızı hekiminiz belirler.

Ameliyat

NHS'e göre ilaç tedavisine rağmen yaklaşık 12 hafta içinde düzelme olmazsa ameliyat önerilebilir. MedlinePlus'a göre büyük polipler, burundan ilerletilen ince ve ışıklı bir tüp ile özel aletler kullanılarak yapılan endoskopik sinüs cerrahisi ile çıkarılır. Bu ameliyatta dışarıdan kesi yapılmaz.

MedlinePlus'a göre ameliyat nefes almayı kolaylaştırabilir; ancak koku ve tat kaybı ameliyattan sonra da sürebilir.

Ameliyat sonrası ve tekrarlama

NHS'e göre poliplerin tekrar etmesi sık görülür ve bu genellikle birkaç yıl içinde olur. MedlinePlus da burun poliplerinin zamanla sıklıkla geri döndüğünü belirtir. NHS'e göre poliplerin hızla geri gelmesini önlemek için ameliyattan sonra da kortizonlu burun spreyini kullanmaya devam etmeniz gerekebilir. Kontrol randevularını aksatmamak, polipler yeniden büyümeden fark edilmesine yardımcı olur.

Koku kaybıyla günlük yaşam

Polipler koku alma duyusunu azalttığında günlük yaşamda bazı riskler ortaya çıkabilir. Gaz kaçağını, yanık kokusunu ya da bozulmuş yiyecekleri fark etmek zorlaşabilir. Evinizde gaz ve duman dedektörü bulundurmak, yiyeceklerin son kullanma tarihlerine dikkat etmek ve kişisel hijyen konusunda yakınlarınızdan geri bildirim istemek bu riskleri azaltmaya yardımcı olabilir. Koku kaybı tat almayı da etkileyerek iştahı azaltabilir; beslenmenizde belirgin değişiklik olursa hekiminize söyleyin.

Önlenebilir mi?

MedlinePlus'a göre burun poliplerini tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak burun spreyleri, alerji ilaçları ve alerji aşıları (immünoterapi), hava yolunu tıkayan poliplerin önlenmesine yardımcı olabilir. Bunun yanında:

• Alerji ve astım tedavinizi düzenli sürdürün.
• Sigara dumanı ve burnu tahriş eden kimyasallardan uzak durun.
• Kronik sinüzit yakınmalarınızı tedavi ettirin.
• Ameliyat sonrasında hekiminizin önerdiği spreyleri belirtilen süre boyunca kullanın.