Burun eti büyümesi (konka hipertrofisi): belirtileri ve tedavisi

Konka nedir, ne işe yarar?

ENT Health'e göre konkalar burnun içinde yer alan kemik yapılardır ve mukoza adı verilen özel bir dokuyla kaplıdır. Her iki burun boşluğunda genellikle üç konka (alt, orta ve üst) bulunur; burun tıkanıklığında en sık söz konusu olan, en büyük olan alt konkadır.

ENT Health'e göre konkalar, nefes aldığımız havayı süzmeye, ısıtmaya ve nemlendirmeye yardımcı olur. Konkaları kaplayan zar gün içinde kendiliğinden şişip inebilir; bu nedenle sağlıklı kişilerde de burun tıkanıklığı zaman zaman bir taraftan diğerine geçebilir. Bu doğal döngü olağandır ve çoğu zaman fark edilmez.

Konka hipertrofisi nedir?

ENT Health'e göre konka hipertrofisi, konka kemiğini kaplayan zarın büyüyüp şişmesidir. Büyüyen konkalar burun içindeki hava yolunu daraltır ve burundan nefes almayı zorlaştırır. Şişlik geçici olabileceği gibi uzun süreli tahriş ve iltihapla kalıcı hâle de gelebilir.

Konka hipertrofisi çoğu zaman tek başına değil, burun bölmesinin eğriliği (septum deviasyonu) ya da alerjik rinit gibi durumlarla birlikte görülür. Bu durumlar birlikte bulunduğunda tedavi planı da birlikte yapılır. Bkz. Burun eğriliği (septum deviasyonu)

Burun eti ile geniz eti aynı şey mi?

Hayır. Halk arasında sık karıştırılsa da "burun eti" burnun yan duvarlarındaki konkaları, "geniz eti" ise burnun arka bölümünde, genzin üst kısmında yer alan lenf dokusunu (adenoid) anlatır. Geniz eti büyümesi özellikle çocuklarda görülür ve burun tıkanıklığı, horlama ve ağızdan nefes almaya yol açabilir. Belirtiler benzer olabildiği için ayrımı muayeneyle hekim yapar.

Belirtileri nelerdir?

ENT Health'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı: Burundan nefes almada güçlük
• Taraf değiştiren tıkanıklık: Tıkanıklığın bir taraftan diğerine geçmesi
• Burunda dolgunluk ve sıkışıklık hissi
• Uykuda ağızdan nefes alma: Sabahları ağız kuruluğu ve boğaz ağrısıyla uyanmaya yol açabilir.
• Burun akıntısında artış

Uykuda ağızdan nefes alma horlamaya ve uyku kalitesinin bozulmasına katkıda bulunabilir. Bkz. Horlama neden olur?

Burun tıkanıklığı burun polipi, sinüzit ya da burun bölmesi eğriliği gibi başka durumlarda da görülebilir. Bu nedenle uzun süren tıkanıklığın nedeni bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Bkz. Burun polipi (nazal polip)

Neden olur?

ENT Health'e göre konka hipertrofisinin sık nedenleri şunlardır:

• Üst solunum yolu enfeksiyonları: Soğuk algınlığı gibi enfeksiyonlar konkaların geçici olarak şişmesine yol açabilir.
• Alerjiler: Alerjik rinit, konkaların sürekli şiş kalmasının en sık nedenlerindendir. Bkz. Alerjik rinit belirtileri
• Sinüs enfeksiyonları. Bkz. Sinüzit belirtileri
• Hormon değişiklikleri: NHS de alerjik olmayan rinitte gebelik, ergenlik, hormon tedavisi ve doğum kontrol hapları gibi hormon değişikliklerini tetikleyiciler arasında sayar.
• Bazı ilaçlar: NHS, bazı tansiyon ilaçlarını ve ağrı kesicileri alerjik olmayan rinit yakınmalarına yol açabilen ilaçlar arasında sayar. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın; hekiminize danışın.

Burun açıcı sprey bağımlılığı

Burun tıkanıklığını hızla açan burun açıcı spreylerin uzun süre kullanılması, tıkanıklığı daha da kötüleştirebilir. NHS, burun açıcı spreylerin prospektüste yazandan uzun süre kullanılmasının yakınmaları kötüleştirebileceğini belirtir. MedlinePlus da hekim önermedikçe eczaneden alınan burun spreylerinin "üç gün kullan, üç gün ara ver" kuralından daha sık kullanılmamasını önerir. ENT Health'e göre de burun açıcı spreyler yalnızca kısa süreli kullanılmalıdır; üç günden uzun kullanım yakınmaları kötüleştirebilir. Bu spreylere uzun süre bağımlı kaldıysanız hekiminizle konuşun.

Nasıl teşhis edilir?

ENT Health'e göre kulak burun boğaz uzmanı burnu muayene eder ve kişinin durumuna göre alerji testleri ya da röntgen gibi tetkikler isteyebilir. Muayenede şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Ön burun muayenesi: Burun deliği ışıkla incelenerek konkaların büyüklüğü ve rengi değerlendirilir.
• Burun endoskopisi: Ucunda kamera bulunan ince bir tüple burnun arka bölümleri, burun bölmesi ve sinüs ağızları incelenir.
• Alerji testleri: Alerjik bir neden düşünülüyorsa yapılabilir.

Hekim ayrıca kullandığınız ilaçları, burun spreyi kullanma alışkanlığınızı, alerjik yakınmalarınızı ve sigara dumanı gibi tahriş edicilere maruz kalıp kalmadığınızı sorar.

Tedavi seçenekleri

İlaçlarla ve evde bakımla tedavi

ENT Health'e göre ilk basamakta şu tedaviler kullanılabilir:

• Tuzlu su (serum fizyolojik) spreyleri ve burun yıkama: Burnu nemlendirir ve temizler. NHS ve MedlinePlus da tuzlu su uygulamalarını rahatlatıcı yöntemler arasında sayar. Burun yıkama için hazır ürünler ya da hekiminizin önerdiği şekilde hazırlanan solüsyonlar kullanılabilir; ev yapımı solüsyonlarda kaynatılıp soğutulmuş su kullanılmalıdır.
• Kortizonlu burun spreyleri: Burun içindeki iltihabı ve şişliği azaltır.
• Antihistaminik burun spreyleri: Alerjik yakınmaları hafifletir.
• Alerji aşısı (immünoterapi): Alerjiye bağlı yakınmalarda değerlendirilebilir.
• Tetikleyicilerden kaçınmak: NHS sigara dumanı ve parfüm gibi tahriş edicilerden kaçınılmasını önerir.

MedlinePlus ayrıca bol sıvı alınmasını, nemlendirici ya da buhar makinesi kullanılmasını ve yüze ılık, nemli bir bez konmasını burun tıkanıklığında rahatlatıcı yöntemler olarak sayar.

Konka küçültme işlemleri

ENT Health'e göre ilaç tedavisine rağmen yakınmalar sürerse konkaların büyüklüğünü azaltarak hava akımını iyileştirmeye yönelik işlemler uygulanabilir. Bu işlemlerde amaç, konkaların görevlerini korurken boyutlarını küçültmektir. ENT Health'e göre birçok yöntem muayenehane koşullarında uygulanabilir ve konkaları örten zarı korumaya yöneliktir. Hangi yöntemin kullanılacağı konkaların durumuna ve kişinin yakınmalarına göre kulak burun boğaz uzmanı tarafından belirlenir.

ENT Health'e göre burun bölmesi eğriliği de varsa konka küçültme işlemi septoplasti ile birlikte yapılabilir. Bkz. Konka küçültme nedir?

İşlem sonrası ve olası riskler

ENT Health'e göre işlem sonrasında şişlik, kanama, enfeksiyon ve burunda kabuklanma görülebilir. Seyrek olarak "boş burun sendromu" adı verilen, burun açık olduğu hâlde tıkanıklık ya da kuruluk hissinin sürdüğü bir durum gelişebilir. Bu nedenle konkaların görevini koruyan yöntemler tercih edilir. İşlemden sonra burun bakımı ve kontroller için ekibinizin talimatlarına uyun.

Burun tıkanıklığıyla günlük yaşam

Konka hipertrofisine bağlı yakınmaları azaltmak için tedavinin yanında şu alışkanlıklar yardımcı olabilir:

• Tetikleyicileri belirleyin: NHS, alerjik olmayan rinitte hava değişiklikleri, sigara dumanı, parfüm, baharatlı yiyecekler ve alkol gibi tetikleyicilerin fark edilip bunlardan kaçınılmasını önerir.
• Havayı nemli tutun: MedlinePlus nemlendirici ya da buhar makinesi kullanılmasını önerir.
• Bol sıvı alın: MedlinePlus sıvı alımının mukusu inceltmeye yardımcı olduğunu belirtir.
• Burun spreylerini doğru kullanın: Kortizonlu ve tuzlu su spreylerini düzenli kullanın; burun açıcı spreyleri kısa süreyle sınırlayın.
• Alerji tedavinizi sürdürün: Mevsimsel alerjilerde tedaviye mevsim başlamadan önce başlamanın uygun olup olmadığını hekiminize sorun.