Burun endoskopisi nedir? Nasıl yapılır, neden istenir?

Burun endoskopisi nedir?

Burnun ön kısmı bir ışık ve basit bir aletle görülebilir; ancak burnun arka bölümleri, sinüslerin buruna açılan ağızları ve geniz bölgesi bu yolla yeterince değerlendirilemez. Burun endoskopisi bu bölgelerin büyütülmüş ve aydınlatılmış görüntüsünü sağlar.

Cleveland Clinic, işlemi burun boşluğunun ve sinüs ağızlarının içine bakmak için yapılan bir muayene olarak tanımlar. Kullanılan alete endoskop denir. MedlinePlus'a göre endoskop esnek (bükülebilir) veya sert (rijit) bir tüp olabilir; ucundaki kamera sayesinde görüntüler bir ekrana yansıtılır ve hekim burun içini ayrıntılı biçimde izler. Görüntüler kayıt altına alınarak daha sonra karşılaştırma için kullanılabilir.

Esnek endoskop gerektiğinde burundan geriye ve aşağıya doğru ilerletilerek dil kökü, gırtlak ve ses telleri de görülebilir. West Suffolk NHS Vakfı'nın hasta bilgilendirmesinde bu tür esnek muayenenin burun pasajı, dil kökü, gırtlak ve ses tellerini görmeyi sağladığı anlatılır. Gırtlağın ayrıntılı muayenesi için ayrıca Gırtlak endoskopisi (laringoskopi) yazısına bakabilirsiniz.

Burun endoskopisi neden istenir?

Burun endoskopisi hem tanı koymak hem de bazı küçük işlemleri yapmak için kullanılabilir. Cleveland Clinic, işlemin istenebileceği başlıca şikâyetleri şöyle sıralar:

• Koku alma duyusunda azalma ya da kayıp
• Özellikle sinüslerin ve gözlerin çevresinde yüz ağrısı
• Geçmeyen burun tıkanıklığı
• Burun kanamaları
• Sinüs kaynaklı olduğu düşünülen baş ağrıları

MedlinePlus ise muayenenin şu durumların tanısına yardımcı olduğunu belirtir:

• Burun polipleri: Burun ve sinüs zarından gelişen, genellikle iyi huylu, yumuşak çıkıntılar
• Tıkanıklıklar ve burun eğriliği: Burnu ikiye ayıran orta duvarın (septum) eğri olması
• Sinüzit: Sinüslerin iltihabı; bkz. Sinüzit belirtileri
• Geçmeyen burun şişliği ve akıntısı
• Burun içinde kitle veya tümör şüphesi
• Burun ya da sinüse kaçmış yabancı cisim

Bazı durumlarda burun endoskopisi tedavi amacıyla da kullanılır. Cleveland Clinic'e göre şüpheli bir dokudan parça alınması (biyopsi), yabancı cisim çıkarılması ve endoskopik sinüs cerrahisi gibi ameliyatlar endoskop yardımıyla yapılır. MedlinePlus da muayene sırasında polip, sümük birikintisi veya başka kitlelerin temizlenebileceğini belirtir.

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre burun endoskopisi için genellikle özel bir hazırlık gerekmez; aç kalmak da çoğunlukla istenmez. Yine de muayeneden önce hekiminize şu bilgileri vermeniz önemlidir:

• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız: MedlinePlus, kan sulandırıcı kullananların ve kalp hastalığı olanların bunu işlem öncesinde bildirmesini önerir. Cleveland Clinic, bu ilaçların geçici olarak kesilmesinin nadiren gerektiğini, kararın hekime ait olduğunu belirtir. İlacınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Alerjileriniz: Özellikle lokal anestezik veya burun açıcı ilaçlara karşı daha önce tepki yaşadıysanız.
• Burun kanaması öykünüz: Sık burun kanaması yaşıyorsanız; bkz. Burun kanaması.
• Bayılma eğilimi: Daha önce iğne ya da tıbbi işlemler sırasında fenalaştıysanız.

Burun endoskopisi nasıl yapılır?

İşlem genellikle muayenehane veya poliklinik ortamında, siz uyanıkken yapılır. Cleveland Clinic ve MedlinePlus'ın anlattığı adımlar kabaca şöyledir:

1. Oturma pozisyonu: Çoğunlukla muayene koltuğunda oturur pozisyonda olursunuz.
2. Burun açıcı ve uyuşturucu sprey: Hekim burnunuza önce şişliği azaltan bir burun açıcı, ardından bölgeyi uyuşturan bir sprey uygular. Bu, endoskopun daha rahat ilerlemesini ve muayenenin daha konforlu geçmesini sağlar.
3. Endoskopun yerleştirilmesi: İnce endoskop bir burun deliğinden nazikçe ilerletilir. Hekim burun duvarlarını, burun etlerini (konkaları), sinüs ağızlarını ve genizi inceler.
4. Gerekirse küçük işlemler: Sümük birikintisi temizlenebilir, gerekirse doku örneği alınabilir.
5. Diğer taraf: Endoskop çıkarılır ve genellikle aynı işlem diğer burun deliğinde tekrarlanır.

Cleveland Clinic'e göre işlem yaklaşık 1–5 dakika sürer ve sakinleştirici ya da uyutma gerekmez; bu yüzden hekimle konuşabilirsiniz. West Suffolk NHS Vakfı'nın bilgilendirmesine göre esnek muayenede sizden "iii" sesini çıkarmanız ya da bazı basit hareketler yapmanız istenebilir; muayenenin sağlıklı yapılabilmesi için rahatlamak ve normal nefes almak önemlidir. Aynı kaynağa göre gırtlak ve ses tellerinin de incelendiği bu esnek muayene 10 dakikadan uzun sürmez; yaşam tarzı ve şikâyetlerle ilgili sorularla birlikte tüm görüşme 25 dakikayı bulabilir.

İşlem sırasında ne hissedilir?

Burun endoskopisinde en sık duyulan endişe ağrıdır. MedlinePlus, işlemin acıtmadığını, ancak tüp burna girerken rahatsızlık veya baskı hissedilebileceğini belirtir. Hapşırma ve gözlerin sulanması da normal tepkilerdir.

West Suffolk NHS Vakfı'nın bilgilendirmesine göre öğürme refleksi güçlü olan ya da burun yolu dar olan kişilerde muayene daha rahatsız edici olabilir; bu durumda burun girişine veya boğaza uyuşturucu sprey uygulanabilir. Aynı kaynağa göre bu uyuşukluk 30 dakikaya kadar sürebilir. MedlinePlus da uyuşturucu spreyin bir süre yutkunmayı zorlaştırabileceğini belirtir.

Kaygılı hissediyorsanız bunu işlemden önce hekime açıkça söyleyin. İşlemin adımlarını önceden duymak ve muayene sırasında yavaş, düzenli nefes almak çoğu kişiye yardımcı olur.

İşlem sonrası: nelere dikkat edilmeli?

Burun endoskopisinden sonra genellikle hemen eve dönülür ve özel bir dinlenme gerekmez. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Yeme-içme: Cleveland Clinic, boğazdaki uyuşukluk geçene kadar, yaklaşık bir saat yiyip içmemeyi önerir. Uyuşukluk sürerken yutkunma refleksi zayıf olabileceği için yiyecek ya da içecek yanlış yola kaçabilir.
• Hafif yan etkiler: Cleveland Clinic'e göre burunda ve boğazda hafif sızlama ya da hafif burun kanaması olabilir; bunlar genellikle birkaç gün içinde geçer.
• Sonuçlar: Hekim çoğu zaman bulguları işlemden hemen sonra sizinle paylaşır. Cleveland Clinic, gerekirse tedaviyi planlamak için bilgisayarlı tomografi gibi ek görüntüleme istenebileceğini belirtir. Biyopsi alındıysa patoloji sonucu ayrıca beklenir.

West Suffolk NHS Vakfı'nın bilgilendirmesinde, kaydedilen görüntülerin bir kulak burun boğaz uzmanınca değerlendirilip size ve aile hekiminize tedavi seçenekleriyle ilgili bilgi verildiği bir işleyiş anlatılır. Kurumlara göre bu süreç farklılık gösterebilir; sonuçların size nasıl iletileceğini işlem günü sormanız yararlı olur.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre burun endoskopisi çoğu kişi için çok düşük risklidir. Kaynaklarda sayılan olası sorunlar şunlardır:

• Burun kanaması: Genellikle hafiftir ve kendiliğinden durur.
• Baş dönmesi, sersemlik ya da bayılma: Cleveland Clinic bayılmayı olası riskler arasında sayar.
• Öksürük ve ses tellerinde kısa süreli kasılma: West Suffolk NHS Vakfı, esnek muayenede bu tepkilerin bildirildiğini; bu yan etkilerin 100 kişide birden az görüldüğünü ve genellikle bir-iki dakikadan uzun sürmediğini belirtir.
• Uyuşturucu veya burun açıcı ilaca alerjik tepki
• Enfeksiyon: Seyrek görülür.

Kan sulandırıcı kullanan ya da kalp hastalığı olan kişiler bu durumu önceden bildirmelidir. İşlemden sonra beklenmedik bir şikâyetiniz olursa, hafif görünse bile işlemi yapan ekibe danışmaktan çekinmeyin; hangi belirtinin normal, hangisinin önemli olduğunu size en doğru onlar söyleyebilir.