Horlama neden olur? Ne zaman bir hastalık belirtisidir?

Horlama neden olur?

Nefes alırken hava burundan ve ağızdan geçerek boğaza, oradan da akciğerlere ulaşır. Uyurken bu yolu çevreleyen kaslar gevşer. NHS, horlamanın uyku sırasında gevşeyip daralan dil, ağız, boğaz ya da burun hava yollarının nefes alıp verirken titreşmesiyle oluştuğunu açıklar. MedlinePlus da hava yolunun üst kısmındaki dokuların uyku sırasında birbirine çarpıp titreşmesini horlamanın kaynağı olarak tanımlar. Hava yolu ne kadar daralırsa hava o kadar hızlı akar ve titreşim, dolayısıyla ses, o kadar artar.

NHS'nin saydığı başlıca etkenler şunlardır:

• Fazla kilo: Boyun çevresindeki doku hava yoluna baskı yapabilir.
• Sigara içmek: Hava yollarını tahriş eder ve şişliğe yol açar.
• Fazla alkol: Boğaz kaslarını daha fazla gevşetir.
• Sırt üstü yatmak: Dil ve yumuşak damak geriye kayarak hava yolunu daraltır.
• Uyku apnesi: Horlamanın arkasında yatan önemli bir hastalık olabilir.

MedlinePlus, horlamanın özellikle yaşlılarda ve fazla kilolu kişilerde sık görüldüğünü, ancak zayıf kişilerin de horlayabileceğini belirtir.

Burun ve boğazla ilgili nedenler

Burun yoluyla rahat nefes alamayan kişiler uykuda ağızdan nefes alır ve bu da horlamayı artırabilir. Burun tıkanıklığına yol açan durumlar şunlardır:

• Burun kemiği ve kıkırdağının eğriliği (septum deviasyonu)
• Burun içindeki yapıların (konkaların) büyümesi
• Alerjik rinit ve kronik sinüzit gibi burun iltihapları
• Soğuk algınlığına bağlı geçici tıkanıklık

Büyük bademcikler ve geniz eti, özellikle çocuklarda boğazdaki hava yolunu daraltan en önemli nedenlerdir. Alerjik burun iltihabıyla ilgili bilgi için Alerjik rinit belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Horlama ne zaman bir hastalık belirtisidir?

Horlayan pek çok kişide başka bir sağlık sorunu yoktur. MedlinePlus ise horlamanın uyku apnesi adı verilen ciddi bir uyku bozukluğunun belirtisi de olabileceğini vurgular ve şu durumlarda hekime başvurulmasını önerir:

• Gün içinde sık sık yorgun ve uykulu hissetmek
• Uykunun dinlendirici olmadığını düşünmek
• Uykudan nefes nefese ya da boğulur gibi uyanmak

NHS de horlamaya gündüz aşırı uykululuk ve uykuda nefes kesilmelerinin eşlik etmesini uyku apnesinin işaretleri arasında sayar. Uyku apnesinde nefes gece boyunca tekrar tekrar durup başlar; tedavi edilmezse yüksek tansiyon, kalp hastalığı ve inme riskini artırabilir. Ayrıntılar için Uyku apnesi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Yatak arkadaşınızın gözlemleri burada çok değerlidir: Horlamanın aniden kesilip birkaç saniye sessizlik olması ve ardından derin bir nefesle ya da hırıltıyla devam etmesi, nefes kesilmelerini düşündürür.

Horlamaya ne iyi gelir?

NHS'ye göre horlama çoğu zaman yaşam tarzı değişiklikleriyle azaltılabilir:

• Fazla kilolarınız varsa kilo verin. Sağlıklı bir yaklaşım için Sağlıklı kilo verme yazısına bakabilirsiniz.
• Yan yatarak uyuyun. NHS, sırt üstü dönmeyi zorlaştırmak için pijamanın sırt kısmına küçük bir top dikmek ya da özel yastıklar kullanmak gibi yöntemlerden söz eder.
• Sigarayı bırakın.
• Alkolü azaltın, özellikle yatmadan önceki saatlerde. MedlinePlus, yatmadan önce alkol ve diğer sakinleştiricilerden kaçınmayı önerir.
• Uyku ilaçlarından kaçının. NHS, uyku ilaçlarının horlamayı kötüleştirebileceğini belirtir; hekim önerisi olmadan kullanmayın.

Burun tıkanıklığı varsa nedeninin bulunması ve tedavi edilmesi horlamayı azaltabilir. Eczanelerde burun bantları, burun genişleticiler ve çene bantları gibi ürünler bulunur. NHS, bunların horlamanın nedenine göre işe yarayabileceğini belirtir: burun kaynaklı horlamada burun genişleticiler ya da bantlar, ağız açık uyumaya bağlı horlamada çene bandı gibi ürünler denenebilir. Burun açıcı spreyler ise yalnızca kısa süreli kullanılmalıdır; uzun süreli kullanımları için hekime danışın.

Muayene ve tedavi seçenekleri

NHS'ye göre hekim muayenede ağzınıza ve burnunuza bakarak horlamaya yol açabilecek yapısal bir sorun olup olmadığını değerlendirir. Yatak arkadaşınızın muayeneye sizinle gelmesi, horlamanın nasıl olduğunu anlatabilmesi açısından yararlıdır. Hekim gerekirse kan testleri isteyebilir ya da sizi bir uzmana yönlendirebilir. Kulak burun boğaz uzmanı burnun iç yapısını ve geniz bölgesini ince bir kamerayla (burun endoskopisi) inceleyebilir. Uyku apnesi şüphesi varsa uyku testi istenir.

Tedavi horlamanın nedenine göre seçilir. NHS'nin anlattığı başlıca seçenekler şunlardır:

• Dilin geriye kaymasına bağlı horlamada: Alt çeneyi uyku sırasında öne alan ağız içi aparatlar (mandibular ilerletme aparatı)
• Ağız açık uyumaya bağlı horlamada: Çene bantları ya da ağız içi kalkanlar
• Burun kaynaklı horlamada: Burun genişleticiler, bantlar ya da hekimin önerdiği burun spreyleri
• Yapısal sorunlarda: Burun eğriliği, büyük konkalar ya da büyük bademcikler gibi nedenler için cerrahi seçenekler

NHS, horlama ameliyatlarının her zaman uzun süreli sonuç vermeyebileceğini belirtir. Bu nedenle cerrahi kararı, horlamanın nedeni ayrıntılı değerlendirildikten sonra verilmelidir. Uyku apnesi saptanırsa CPAP cihazı gibi uyku apnesine özgü tedaviler gündeme gelir.

Çocuklarda horlama

Cleveland Clinic'e göre ortalama her 10 çocuktan biri gece düzenli olarak horlar. Soğuk algınlığı sırasında ara sıra görülen horlama genellikle endişe vermez. Çocuklarda düzenli horlamanın en sık nedeni büyük bademcik ve geniz etidir; alerjiler, astım, burun eğriliği ve fazla kilo da katkıda bulunabilir.

Cleveland Clinic, şu durumlarda çocuğun hekime götürülmesini önerir:

• Haftanın çoğu gecesi horlama
• Çok yüksek sesle horlama
• Ağzı açık, başı ve boynu geriye uzanmış şekilde uyuma
• Uykuda nefes duraklamaları ya da nefes nefese kalma

Uyku apnesi olan çocuklarda hareketlilik, okulda dikkat sorunları, gece altını ıslatma ve gece terlemesi görülebilir. Hekime gitmeden önce birkaç gece boyunca horlamanın sıklığını ve özelliklerini not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Bademcik ameliyatı hakkında bilgi için Bademcik ameliyatı yazısına bakabilirsiniz.

Muayeneye giderken nasıl hazırlanmalı?

Horlama uyku sırasında olduğu için kişinin kendi gözlemi sınırlıdır. Hekimin doğru değerlendirme yapabilmesi için şu hazırlıklar işe yarar:

• Bir uyku günlüğü tutun. Cleveland Clinic, çocuklarda horlamanın sıklığını ve özelliklerini birkaç gece not etmeyi önerir; aynı yaklaşım yetişkinler için de yararlıdır. Haftanın kaç gecesi horladığınızı, horlamanın yüksekliğini ve nefes duraklaması fark edilip edilmediğini yazın.
• Yatak arkadaşınızdan yardım isteyin. NHS, yatak arkadaşının muayeneye birlikte gelmesinin horlamayı anlatmada yardımcı olacağını belirtir. Mümkünse horlamanın kısa bir ses kaydını almak da hekime fikir verebilir.
• Gündüz belirtilerinizi not edin: sabah baş ağrısı, gün içinde uyuklama, dikkat sorunları gibi.
• Alışkanlıklarınızı belirtin: alkol ve sigara kullanımı, akşam yemeği saatiniz, uyku saatleriniz.
• Kullandığınız ilaçların listesini götürün; özellikle uyku ilacı ya da sakinleştirici kullanıyorsanız bunu belirtin.
• Burun yakınmalarınızı anlatın: sürekli burun tıkanıklığı, mevsimsel hapşırık ya da geçirilmiş burun travması gibi.

Muayeneye hazırlıkla ilgili genel öneriler için Doktor randevusuna hazırlık yazısına da bakabilirsiniz.

Hangi doktora gidilir?

Horlama için ilk değerlendirme aile hekimi tarafından yapılabilir. Burun ve boğaz kaynaklı nedenlerin değerlendirilmesi ve tedavisi kulak burun boğaz uzmanının alanıdır. Uyku apnesi şüphesinde uyku testi ve tedavi için göğüs hastalıkları uzmanlarına ya da uyku merkezlerine yönlendirilebilirsiniz. Çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı ile kulak burun boğaz uzmanı birlikte değerlendirme yapar. Konuyla ilgili doktorları horlama sayfasından ve kulak burun boğaz branş sayfasından inceleyebilirsiniz.