Burun eğriliği (septum deviasyonu): belirtileri ve tedavisi

Burun eğriliği nedir?

Burun boşluğu, ortadaki ince bir duvarla iki ayrı geçide ayrılır. Bu duvara septum (burun bölmesi) denir. ENT Health'e göre septum, burnun içini ikiye bölen kemik ve kıkırdaktan oluşur. Septum düz olduğunda iki burun deliğinden geçen hava akımı aşağı yukarı dengelidir.

MSD Manual septum deviasyonunu, burun bölmesinin bükülmüş ya da merkezden kaymış olması ve bunun sonucunda bir burun deliğinin diğerinden daha dar kalması olarak tanımlar. Eğrilik septumun ön ya da arka bölümünde, tek ya da birkaç noktada olabilir. Bazen dışarıdan bakıldığında burun düz görünse de iç bölmede belirgin bir eğrilik bulunabilir; bazen de dış burun şeklindeki eğrilik iç bölme eğriliğiyle birlikte görülür.

Ne kadar yaygındır?

ENT Health'e göre insanların yaklaşık yüzde 80'inde burun bölmesi merkezden kaymıştır. MSD Manual da çoğu kişide hafif bir eğrilik bulunduğunu ve bu nedenle bir burun deliğinin diğerinden biraz daha dar olduğunu belirtir. Yani burun eğriliği çoğu zaman bir hastalık değil, olağan bir yapısal farklılıktır; önemli olan yakınmaya yol açıp açmadığıdır. Aynı derecede eğriliği olan iki kişiden biri hiçbir yakınma yaşamazken diğeri sürekli burun tıkanıklığından şikâyet edebilir; bu nedenle tedavi kararı yalnızca muayene bulgusuna değil, kişinin yaşadığı yakınmalara göre verilir. Burun eğriliği olan bir kişinin soğuk algınlığı ya da alerji dönemlerinde tıkanıklığı daha belirgin hissetmesi de sık karşılaşılan bir durumdur.

Neden olur?

MSD Manual'a göre septum deviasyonu doğuştan olabilir ya da bir yaralanma sonucu gelişebilir. ENT Health'e göre burna alınan darbe ya da travma septumun eğrilmesine yol açabilir; ancak birçok kişide herhangi bir yaralanma öyküsü olmadan da eğrilik bulunur.

• Doğuştan ya da gelişimsel: Büyüme sırasında septumun eğri gelişmesi
• Travma: Spor yaralanmaları, düşmeler, kavgalar ya da trafik kazalarında burna alınan darbeler. Bkz. Burun kırığı

Belirtileri nelerdir?

MSD Manual'a göre hafif eğrilikler çoğunlukla hiçbir belirtiye yol açmaz. Belirgin eğriliklerde ENT Health ve MSD Manual'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı: ENT Health'e göre en sık belirtidir; genellikle bir tarafta daha belirgindir.
• Burun kanaması: MSD Manual'a göre eğri bölgenin üzerinden geçen hava akımının kurutucu etkisiyle burun kanamaları görülebilir. Bkz. Burun kanaması neden olur?
• Tekrarlayan sinüs enfeksiyonları: MSD Manual'a göre belirgin bir eğrilik bir sinüsün burun boşluğuna drenajını engelleyerek sinüzite yatkınlık oluşturabilir. Bkz. Sinüzit belirtileri
• Yüz ağrısı ve baş ağrısı: MSD Manual bu yakınmaları da sayar.
• Uykuda ağızdan nefes alma ve gürültülü solunum: ENT Health ve MSD Manual uyku sırasında ağızdan nefes almayı ve gece gürültülü nefes alıp vermeyi belirtiler arasında sayar. Bkz. Horlama neden olur?

Burun tıkanıklığı alerjik rinit, burun eti büyümesi (konka hipertrofisi) ya da burun polipi gibi başka durumlarda da görülebilir ve bunlar burun eğriliğiyle birlikte bulunabilir. Bu nedenle tıkanıklığın nedenini hekim muayeneyle belirler. Bkz. Alerjik rinit belirtileri

Nasıl teşhis edilir?

MSD Manual'a göre hekimler eğriliği çoğunlukla yüzün ve burnun muayenesi sırasında görebilir. ENT Health'e göre uzman burnun içini ve dışını inceler; kişinin durumuna göre ek testler önerebilir.

Muayenede şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Ön burun muayenesi: Burun deliği ışık ve küçük bir aletle genişletilerek septumun ön bölümü incelenir.
• Burun endoskopisi: Ucunda kamera bulunan ince bir tüple burun boşluğunun arka bölümleri, konkalar ve sinüs ağızları görüntülenir.
• Görüntüleme: Tekrarlayan sinüzit ya da başka bir sorun düşünülüyorsa bilgisayarlı tomografi istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Belirtilere yönelik tedavi

MSD Manual'a göre hafif ve yakınma yapmayan eğrilikler tedavi gerektirmez. Burun tıkanıklığına alerji ya da burun eti büyümesi gibi başka durumlar da katkıda bulunuyorsa, hekim bu durumlara yönelik tedaviler önerebilir. Bu tedaviler eğriliği düzeltmez; ancak bazı kişilerde yakınmaları hafifletebilir. Burun açıcı spreyleri hekime danışmadan uzun süre kullanmayın.

Septoplasti (burun eğriliği ameliyatı)

ENT Health'e göre septoplasti, burun eğriliğinin düzeltilmesinde tercih edilen cerrahi tedavidir. Ameliyatta septumun eğri olan bölümleri çıkarılır ya da yeniden düzenlenir.

• Anestezi ve yatış: MSD Manual'a göre septoplasti çoğunlukla genel anestezi altında ve aynı gün eve dönülecek şekilde (ayaktan) yapılır. ENT Health de ameliyatın genellikle ayaktan yapıldığını belirtir.
• Süre: ENT Health'e göre ameliyat yaklaşık bir ile bir buçuk saat sürer.
• Uyku apnesi: MSD Manual'a göre septoplasti, uyku apnesi olan bazı kişilerin geceleri daha rahat nefes almasına yardımcı olabilir. Bkz. Uyku apnesi nedir?

Septoplasti genellikle burnun içinden yapılır ve dış burun şeklini değiştirmeyi amaçlamaz. Dış burun şeklinde de belirgin eğrilik varsa septoplasti, burun estetiği ameliyatıyla (rinoplasti) birlikte planlanabilir. Burun eti büyümesi de varsa aynı seansta konka küçültme işlemi yapılabilir.

Ameliyat kararı nasıl verilir?

MSD Manual'a göre septoplasti, burun eğriliği yakınmalara yol açan kişilerde düşünülür. Yalnızca muayenede eğrilik görülmesi tek başına ameliyat nedeni değildir. Karar verilirken genellikle şu sorular değerlendirilir:

• Burun tıkanıklığı ya da diğer yakınmalar günlük yaşamı ve uykuyu ne ölçüde etkiliyor?
• Yakınmalar gerçekten burun bölmesindeki eğrilikten mi, yoksa alerji, burun eti büyümesi ya da polip gibi başka bir nedenden mi kaynaklanıyor?
• Varsa bu diğer nedenlere yönelik tedaviler denendi mi?
• Kişinin ameliyattan beklentileri gerçekçi mi?

Ameliyat öncesinde hekiminize ameliyatın amacını, olası risklerini, iyileşme süresini ve işe ya da okula ne zaman dönebileceğinizi sormanız yararlı olur.

Ameliyat sonrası

Ameliyat sonrasındaki ilk günlerde burunda tıkanıklık ve hassasiyet hissedilebilir. Burun bakımı, kontrol randevuları ve kısıtlamalarla ilgili talimatları ameliyatı yapan ekip verir. İyileşme döneminde genellikle burnu sertçe sümkürmemek ve burna darbe alabilecek etkinliklerden kaçınmak önerilir. İyileşme süreci kişiden kişiye değişebileceği için ekibinizin talimatlarına uyun; artan kanama, ateş ya da şiddetlenen ağrı olursa ekibe haber verin.

Burun eğriliğiyle yaşam

Yakınmaya yol açmayan bir burun eğriliği için herhangi bir şey yapmanız gerekmez. Yakınmaları hafif olan kişilerde şu öneriler yardımcı olabilir:

• Alerjik yakınmalarınız varsa bunların tedavisi için hekiminize başvurun.
• Oda havasının çok kuru olmamasına dikkat edin; kuru hava burun kanamasını kolaylaştırabilir.
• Burun açıcı spreyleri yalnızca hekiminizin önerdiği süre boyunca kullanın.
• Temas sporları yapıyorsanız yüz koruyucu kullanarak burnunuzu darbelerden koruyun.