Endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) nedir? Kimlere yapılır?

Sinüsler nedir, sinüzit neden olur?

Sussex Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre sinüsler, yüz ve kafa kemiklerinin içindeki hava dolu boşluklardır ve küçük ağızlarla burnun içine açılırlar. Burun yoluyla nefes almada ve burun ile boğazdaki mukus akışında önemli rol oynarlar. Sağlıklı çalıştıklarında fark edilmezler; ancak iltihaplandıklarında ya da enfeksiyon geliştiğinde şikâyete yol açarlar. Bu duruma sinüzit denir.

NHS'in sıraladığı sinüzit belirtileri şunlardır:

• Yanaklarda, gözlerin çevresinde veya alında ağrı, hassasiyet ve şişlik
• Burun tıkanıklığı ya da akıntısı
• Koku alma duyusunda azalma
• Yeşil veya sarı burun akıntısı
• Ateş, baş ağrısı, diş ağrısı, ağız kokusu, öksürük ve kulaklarda basınç hissi

NHS'e göre sinüzit çoğunlukla bir virüse bağlıdır ve genellikle dört hafta içinde kendiliğinden geçer. Bazı kişilerde ise şikâyetler uzun sürer ya da sık tekrarlar. NHS'e göre belirtilere bir alerji yol açıyorsa alerji ilaçları (antihistaminikler) de önerilebilir. Ayrıntılı bilgi için Sinüzit belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Ameliyat kimlere önerilir?

Sinüzitte cerrahi ilk basamak değildir. NHS'e göre hekim önce kortizon içeren burun spreyleri veya damlaları ve alerji ilaçları gibi tedaviler önerebilir; bu tedavilerin aylarca kullanılması gerekebilir. NHS, sinüzitin çoğunlukla virüs kaynaklı olduğunu ve antibiyotiklerin sık kullanılmadığını da belirtir.

Sussex Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre endoskopik sinüs cerrahisi, ağır ya da tedavisi zor sinüs sorunlarında; burun damlaları, spreyler veya antibiyotikler gibi ilaçlar şikâyetleri düzeltmediğinde gündeme gelir. NHS'e göre aile hekimi şu durumlarda kişiyi kulak burun boğaz uzmanına yönlendirebilir; uzman bazı kişilere ameliyat önerebilir:

• Üç aylık tedaviye rağmen sinüzitin sürmesi
• Sinüzitin sık tekrarlaması
• Belirtilerin yalnızca yüzün bir tarafında olması

NHS, uzun süreli (kronik) sinüzitin ameliyatla tedavisine endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) adı verildiğini belirtir. Sussex Üniversite Hastaneleri'ne göre burun polipleri varsa bunlar da ameliyat sırasında alınabilir.

Ameliyattan önce ve sonra öz bakım

NHS, sinüzitte şu öz bakım önlemlerini önerir: dinlenmek, bol sıvı almak, bilinen alerji tetikleyicilerinden uzak durmak, sigara içmemek ve burnu evde hazırlanan tuzlu su çözeltisiyle temizlemek. Bu önlemler ameliyatın yerini tutmaz; ancak hem ameliyat kararı öncesindeki dönemde hem de ameliyattan sonra burun sağlığını desteklemeye yardımcı olabilir. Hangi yöntemin size uygun olduğunu hekiminize danışın.

Ameliyat kararından önce burun içi endoskopla incelenir ve sinüslerin durumu ile çevresindeki yapıları göstermek için genellikle bilgisayarlı tomografi çekilir. Cleveland Clinic, burun endoskopisinin hem tanıda hem de bu tür sinüs ameliyatlarında kullanıldığını belirtir; bkz. Burun endoskopisi.

Ameliyata hazırlık

Sussex Üniversite Hastaneleri'ne göre ameliyat genellikle genel anestezi altında yapıldığı için öncesinde bir ön değerlendirme randevusu yapılır. Bu randevuda rutin kan testleri ve kalp grafisi (EKG) istenebilir. Ameliyattan önce belirli bir süre katı gıda alınmaması ve ameliyata kısa süre kalana kadar yalnızca su gibi berrak sıvıların içilmesi istenir; size verilen talimatlara uyun.

Ayrıca:

• Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları hekime bildirin; ilaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin.
• Astım, alerji, ilaç alerjisi veya daha önce geçirdiğiniz burun ameliyatları gibi bilgileri paylaşın.
• İşten en az bir hafta uzak kalmayı planlayın.
• Ameliyat günü sizi eve götürecek bir yakınınızın olmasını sağlayın.

Ameliyat günü anestezi uzmanı ve cerrah sizi görür, işlemi yeniden anlatır ve sorularınızı yanıtlar; ardından onam formu imzalanır.

Endoskopik sinüs cerrahisi nasıl yapılır?

Sussex Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre ameliyat genellikle 30–60 dakika sürer. Çoğunlukla genel anestezi uygulanır, ancak bazı durumlarda yalnızca burnun uyuşturulmasıyla da yapılabilir. Ameliyatın tamamı burnun içinden yapılır ve genellikle burnun dışında kesi gerekmez.

Cerrah, özel teleskoplar (endoskoplar) ve başka aletler kullanarak tıkanmış sinüsleri açar. Bu sırada küçük kemik parçaları ve burnun şişmiş iç zarı alınır; burun polipleri varsa bunlar da çıkarılabilir. NHS'e göre bazı durumlarda sinüs ağzı, içine yerleştirilen küçük bir balonun şişirilmesiyle de genişletilebilir (balon sinüplasti).

Burun eğriliğiniz de varsa bunun nasıl ele alınacağını cerrahınızla konuşun; bkz. Septoplasti.

Ameliyat sonrası iyileşme

Sussex Üniversite Hastaneleri'ne göre çoğu kişi ameliyat günü eve döner; ameliyat sırasında kanama olur ve buruna tampon konması gerekirse bir gece hastanede kalınabilir. Eve dönerken şikâyetlerin tekrarlamasını önlemeye yardımcı olmak için kortizon içeren burun damlası, spreyi veya tablet verilebilir; aynı kaynağa göre bu ilaçların uzun süre kullanılması gerekebilir. Burnun iyileşmesi için en az bir hafta işten uzak kalınması önerilir. Burun yaklaşık bir hafta ağrılı olabilir; ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanın.

Aynı kaynağın ilk iki hafta için önerileri şunlardır:

• Burnunuzdan nazikçe nefes alın; sümkürmeyin ve burnunuzu çekmeyin.
• Hapşırmanız gerekirse ağzınız açık hapşırın.
• Ağır kaldırmaktan ve yorucu egzersizden kaçının; bunlar şişliği ve kanama riskini artırabilir.
• İlk iki hafta kadar burundan kan renginde sulu akıntı gelmesi olağandır.
• Burnunuz, ağır bir nezle geçiriyormuş gibi iki taraflı tıkalı hissedilebilir.

Sussex Üniversite Hastaneleri, şikâyetlerin düzelip düzelmediğini değerlendirmek için ameliyattan 4–8 hafta sonra bir kontrol randevusu planlar. Ameliyat sinüs ağızlarını açsa da altta yatan iltihap veya alerji sürebileceği için hekimin önerdiği tedavilere ve kontrollere devam etmek önemlidir.

Olası riskler

Sussex Üniversite Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre ciddi komplikasyonlar seyrektir. Kaynakta sayılan riskler şunlardır:

• Kanama: Ameliyattan sonraki ilk 6–8 saat içinde ya da 5–10 gün sonra burun kanaması olabilir ve burna tampon konması gerekebilir.
• Enfeksiyon: Seyrektir ancak ciddi olabilir. Burun giderek daha tıkalı veya ağrılı hâle geliyorsa hekime başvurmak gerekir.
• Göz çevresinde kanama: Sinüsler göz çukurunun duvarına çok yakındır. Hafif durumlarda göz çevresinde morluk görülür; daha ciddi kanamalarda çift görme, çok nadiren görme kaybı olabilir ve ek ameliyat gerekebilir.
• Beyin omurilik sıvısı sızıntısı: Sinüsler kafa tabanındaki kemiğe de yakındır. Çok nadiren bu kemik zarar görebilir ve beyni çevreleyen sıvı buruna sızabilir; onarım için ek ameliyat gerekebilir.
• Menenjit: Son derece seyrek olarak enfeksiyon sinüslerden beyni çevreleyen sıvıya yayılabilir.

Kaynakta İngiltere'de bu ameliyatı yapan kulak burun boğaz cerrahları arasında yapılan bir ankete de yer verilir: Bu ankette göz komplikasyonları yaklaşık her 500 ameliyatta bir, beyin omurilik sıvısı sızıntısı ise yaklaşık her 1000 ameliyatta bir görülmüştür.