Kısaca
Burun kanaması çok sık görülür ve çoğu zaman tehlikeli değildir. Kanamaların büyük kısmı burnun ön bölümündeki ince damarlardan kaynaklanır ve doğru ilk yardımla evde durdurulabilir: Oturup öne doğru eğilmek, ağızdan nefes almak ve burnun yumuşak kısmını 10–15 dakika boyunca kesintisiz sıkmak yeterli olur. Burun karıştırma, sert sümkürme, kuru hava, soğuk algınlığı ve alerjiler en sık nedenlerdir. 10–15 dakikalık baskıya rağmen durmayan, çok yoğun ya da baş yaralanmasından sonra başlayan kanamalar acil değerlendirme gerektirir.
Burun neden bu kadar kolay kanar?
Burnun iç yüzeyi, yüzeye çok yakın yerleşmiş çok sayıda ince kan damarıyla kaplıdır. Bu damarlar havayı ısıtıp nemlendirmeye yardım eder, ancak yüzeye yakın oldukları için küçük bir tahrişle bile kolayca zarar görebilir.
MedlinePlus, burun kanamalarını kaynaklandıkları bölgeye göre ikiye ayırır:
- Ön (anterior) burun kanamaları: Kanamaların çoğu burnun iki deliğini ayıran bölmenin (septum) ön kısmından kaynaklanır. Bu kanamalar genellikle kolay durdurulur.
- Arka (posterior) burun kanamaları: Burnun daha derin ya da üst bölümlerinden kaynaklanır, kontrol altına alınması daha zordur ve hekim müdahalesi gerektirebilir.
MedlinePlus, burun kanamalarının nadiren hayatı tehdit ettiğini de vurgular.
Kimlerde daha sık görülür?
Cleveland Clinic'e göre her 10 kişiden yaklaşık 6'sı hayatının bir döneminde en az bir kez burun kanaması yaşar. Burun kanaması özellikle şu gruplarda sık görülür:
- 2–10 yaş arası çocuklar: Kuru hava, soğuk algınlıkları, alerjiler ve burna cisim sokma nedeniyle
- 45–80 yaş arası yetişkinler: Bu yaş grubunda kanın daha yavaş pıhtılaşabildiği ve yüksek tansiyon, damar sertliği ya da kanama bozukluğu gibi durumların daha sık olduğu belirtilir
- Gebeler: Gebelikte burundaki kan damarlarının genişlemesi hassas dokuya binen basıncı artırır
Cleveland Clinic, kuru havanın en sık nedenlerden biri olduğunu; sıcak ve nemi düşük iklimlerin, yüksek rakımın ve kışın ısıtılan kapalı ortamların burun içini kurutabildiğini belirtir.
Burun kanaması neden olur?
NHS ve MedlinePlus'ın saydığı sık nedenler şunlardır:
- Burun karıştırma
- Sert sümkürme ya da sık hapşırma
- Kuru ya da çok soğuk havaya bağlı burun içi kuruluğu
- Soğuk algınlığı, sinüs sorunları ve alerjiler
- Burun yaralanmaları ve burun kırığı
- Burna kaçan yabancı cisimler (özellikle çocuklarda)
- Burun eğriliği ya da geçirilmiş burun-sinüs ameliyatı
- Burun açıcı spreylerin aşırı kullanımı
- Kimyasal maddelerle tahriş
- Oksijen tedavisi sırasında burna takılan kanüller
Daha seyrek ama önemli nedenler de vardır:
- Kanı sulandıran (pıhtılaşmayı önleyen) ilaçların kullanımı
- Kanın pıhtılaşmasını etkileyen hastalıklar (kanama bozuklukları)
- Yüksek tansiyon
- Burun ve sinüs tümörleri (seyrek)
- Uyuşturucu madde kullanımı
Yüksek tansiyonla ilgili bilgi için Yüksek tansiyon nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Burun kanaması nasıl durdurulur? Adım adım ilk yardım
NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği adımlar şunlardır:
- Oturun ve öne doğru eğilin. Başınızı hafifçe öne eğin, ağzınızı açık tutun. Öne eğilmek kanın boğaza akıp yutulmasını önler.
- Burnun yumuşak kısmını sıkın. Başparmağınız ve işaret parmağınızla burun deliklerinin hemen üstündeki yumuşak bölümü sıkıca kavrayın. Burun kemiğini değil, yumuşak kısmı sıkmanız gerekir.
- Ağızdan nefes alın ve baskıyı 10–15 dakika boyunca kesintisiz sürdürün. MedlinePlus, kanamanın durup durmadığını kontrol etmeden önce en az 10 dakika beklenmesini önerir; arada sık sık bırakıp bakmak kanamanın yeniden başlamasına yol açabilir.
- Soğuk uygulama yardımcı olabilir. Burun kemerinin üzerine bir beze sarılmış buz ya da soğuk kompres koyabilirsiniz; NHS bunun yararına ilişkin kanıtların sınırlı olduğunu belirtir.
- Sırt üstü yatmayın ve başınızı geriye atmayın. Bu durumda kan boğaza akar, yutulabilir ve bulantı-kusmaya yol açabilir.
MedlinePlus, evde burnun içine gazlı bez tıkamaktan kaçınılmasını önerir.
Kanama durduktan sonra nelere dikkat edilmeli?
NHS, kanama durduktan sonraki 24 saat boyunca yeniden kanamayı önlemek için şunlardan kaçınılmasını önerir:
- Burnu sümkürmek
- Burnu karıştırmak ya da oluşan kabukları koparmak
- Sıcak içecekler ve alkol
- Ağır eşya kaldırmak ve yorucu fiziksel etkinlik
- Düz yatmak
Tekrarlayan kanamaları önlemek
MedlinePlus, burun içinin kurumasını önlemenin tekrarlayan kanamaları azaltabileceğini belirtir:
- Kuru havalarda evde buhar makinesi ya da nemlendirici kullanmak
- Tuzlu su içeren burun spreyleri kullanmak
- Burun içine suda çözünen nemlendirici jeller sürmek
Burun karıştırma alışkanlığından kaçınmak ve burun açıcı spreyleri yalnızca kısa süreli kullanmak da yardımcı olabilir; MedlinePlus bu spreylerin aşırı kullanımını burun kanaması nedenleri arasında sayar.
Bu konuda
Burun kanaması (epistaksis) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Çocuklarda burun kanaması
Burun kanaması çocuklarda sık görülür ve çoğunlukla burun karıştırma, soğuk algınlığı ya da kuru havaya bağlıdır. İlk yardım adımları yetişkinlerle aynıdır: Çocuğu oturtun, hafifçe öne eğin, burnunun yumuşak kısmını 10–15 dakika sıkın ve ağızdan nefes almasını söyleyin. Bu sırada çocuğun yanında kalıp sakin bir şekilde yönlendirmek, baskıyı yeterli süre sürdürmeyi kolaylaştırır.
NHS, 2 yaşından küçük bir çocukta burun kanaması olduğunda hekime başvurulmasını önerir. Burna kaçan yabancı cisimler de kanamaya yol açabilir; böyle bir şüphe varsa çocuğu hekime götürün.
Hekim nasıl değerlendirir ve tedavi eder?
MedlinePlus'a göre hekim önce tansiyonunuzu ölçer ve kanamanın kaynağını bulmak için burnunuzu inceler. Gerekirse şu tetkikler yapılabilir:
- Tam kan sayımı ve pıhtılaşma testleri
- Burun içinin ince bir kamerayla incelenmesi (burun endoskopisi)
- Gerekirse bilgisayarlı tomografi
Tedavi kanamanın yerine ve nedenine göre değişir. NHS ve MedlinePlus'ın anlattığı yöntemler şunlardır:
- Koterizasyon (dağlama): Kanayan damarın kimyasal madde sürülmüş bir çubukla ya da başka yöntemlerle kapatılması
- Tampon: Burun içine özel gazlı bez ya da sünger yerleştirilerek baskı uygulanması
- Altta yatan nedenin tedavisi: Tansiyonun kontrol altına alınması, kullanılan ilaçların hekim tarafından düzenlenmesi, pıhtılaşma bozukluğunun tedavisi ya da kırık bir burnun düzeltilmesi
- Seyrek durumlarda cerrahi ya da kanayan damarın girişimsel yöntemlerle tıkanması (embolizasyon)
İlaçlar ve burun kanaması
Bazı ilaçlar burun kanamasını kolaylaştırabilir ya da kanamanın durmasını zorlaştırabilir. Cleveland Clinic, kan sulandırıcı ilaçları ve bazı ağrı kesicileri, ayrıca alerji ve burun açıcı spreylerin aşırı kullanımını bu açıdan sayar. NHS de kan sulandırıcı kullanan kişilerin burun kanaması yaşadığında hekime başvurmasını önerir.
Bu ilaçları kullanıyorsanız kanama nedeniyle ilacınızı kendi başınıza bırakmayın; çünkü bu ilaçlar çoğunlukla pıhtı, inme ya da kalp krizi riskini azaltmak için verilir. Sık ya da uzun süren kanamaları ilacı yazan hekime bildirin; gerekirse hekim tedavinizi gözden geçirir. Yeni bir ilaca başladıktan sonra burun kanamalarınız arttıysa ya da vücudunuzda açıklanamayan morluklar fark ettiyseniz bunu da hekiminize söyleyin.
Hangi doktora gidilir?
Tekrarlayan burun kanamalarında ilk başvuru noktası aile hekiminiz olabilir. Kanamanın kaynağının bulunması ve tedavisi için kulak burun boğaz uzmanına yönlendirilirsiniz. Durmayan bir kanamada ise en yakın acil servise başvurulmalıdır. Kanama eğilimi ya da kansızlık bulguları varsa hematoloji değerlendirmesi gerekebilir. Konuyla ilgili doktorları burun kanaması sayfasından ve kulak burun boğaz branş sayfasından inceleyebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS ve MedlinePlus'ın önerilerine göre şu durumlarda hekime başvurun:
- Sık sık burun kanaması yaşıyorsanız
- Soğuk algınlığı ya da küçük bir tahriş gibi belirgin bir nedeni olmayan kanamalar oluyorsa
- 2 yaşından küçük bir çocukta burun kanaması olduysa
- Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız ya da bilinen bir pıhtılaşma bozukluğunuz varsa
- Halsizlik, solukluk ve çabuk yorulma gibi kansızlık belirtileriniz varsa
- Burun ya da sinüs ameliyatından sonra kanama olduysa
NHS'ye göre şu durumlarda en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın:
- Kanama 10–15 dakikalık kesintisiz baskıya rağmen durmuyorsa
- Kanama çok yoğunsa
- Çok miktarda kan yutup kustuysanız
- Kanama bir darbe, düşme ya da baş yaralanmasından sonra başladıysa
- Burnunuzun şekli bozulmuşsa (kırık şüphesi)
- Kanamayla birlikte halsizlik, baş dönmesi ya da nefes almada güçlük varsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Burun kanadığında baş geriye mi atılır?
Hayır. Baş geriye atıldığında kan boğaza akar ve yutulur; bu bulantı ve kusmaya yol açabilir. Doğrusu oturup başı hafifçe öne eğmek, ağızdan nefes almak ve burnun yumuşak kısmını 10–15 dakika sıkmaktır.
Burun kanaması tansiyondan olur mu?
Yüksek tansiyon, NHS ve MedlinePlus'ın saydığı nedenler arasındadır. Ancak burun kanamalarının çoğu burun karıştırma, kuru hava ya da soğuk algınlığı gibi yerel nedenlere bağlıdır. Sık burun kanaması yaşıyorsanız tansiyonunuzu ölçtürmeniz ve hekime başvurmanız uygun olur.
Çocuklarda burun kanaması tehlikeli mi?
Çocuklarda burun kanaması sık görülür ve çoğunlukla zararsızdır. Ancak 2 yaşından küçük çocuklarda, sık tekrarlayan ya da durdurulamayan kanamalarda hekime başvurulmalıdır.
Sık burun kanaması neyin belirtisi olabilir?
Çoğu zaman burun içi kuruluğu, alerji ya da burun karıştırma gibi yerel nedenlere bağlıdır. Daha seyrek olarak yüksek tansiyon, pıhtılaşma bozuklukları, kan sulandırıcı ilaç kullanımı ya da burun içindeki yapısal sorunlar rol oynayabilir. Nedenin araştırılması için hekime başvurun.
Burun kanamasından sonra ne zaman sümkürebilirim?
NHS, kanama durduktan sonraki 24 saat boyunca burnu sümkürmemeyi, karıştırmamayı ve ağır fiziksel etkinlikten kaçınmayı önerir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
