Burun kırığı: belirtileri, ilk yardım ve tedavi süreci

Burun kırığı nedir?

Burnun üst bölümü kemikten, alt bölümü ve burun deliklerini ayıran bölme ise büyük ölçüde kıkırdaktan oluşur. Yüzün en önde yer alan bölümü olduğu için burun; spor yaralanmalarında, düşmelerde, kavgalarda ve trafik kazalarında sık darbe alır.

MedlinePlus burun kırığını, burun sırtındaki kemikte ya da kıkırdakta, burnun yan duvarında veya burun bölmesinde (septum) oluşan kırık olarak tanımlar. Kırık basit bir çatlak şeklinde olabileceği gibi kemiklerin yerinden oynamasıyla da seyredebilir.

Burun kırığı neden olur?

Burun kırıkları neredeyse her zaman yüze gelen bir darbe sonucu oluşur. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Spor yaralanmaları: Futbol, basketbol, dövüş sporları gibi temas sporlarında top, dirsek ya da kafa çarpması. MedlinePlus temas sporlarında ve bisiklet, kaykay ya da paten kullanırken koruyucu ekipman kullanılmasını önerir; bu etkinlikler burun yaralanmaları açısından risklidir.
• Düşmeler: Özellikle küçük çocuklarda ve yaşlılarda yüz üstü düşmeler
• Kavgalar ve saldırılar
• Trafik ve bisiklet kazaları

Darbe yüzün başka bölgelerini de etkileyebileceği için burun kırığına göz çevresinde morarma, diş yaralanmaları ya da kafa travması eşlik edebilir. Bu nedenle özellikle şiddetli darbelerde yalnızca burna değil, kişinin genel durumuna da dikkat edilmelidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Ağrı ve hassasiyet
• Şişlik: Burun ve çevresinde
• Morarma: MedlinePlus'a göre gözlerin çevresinde de morarma görülebilir.
• Burun kanaması
• Burundan nefes almada güçlük
• Burnun şeklinde değişiklik: MedlinePlus'a göre bu değişiklik, şişlik inene kadar belirgin olmayabilir.
• Çıtırtı sesi: NHS'e göre burna dokunulduğunda çıtırtı ya da hışırtı sesi duyulabilir.

Şişlik nedeniyle ilk günlerde burnun gerçekten eğrilip eğrilmediğini anlamak zor olabilir. Bu nedenle şişlik indikten sonra burnun şekli yeniden değerlendirilir.

Çocuklarda burun kırığı

Çocuklar oyun ve spor sırasında düşmelere ve çarpmalara daha sık maruz kalır. Çocuklarda burun kırığının belirtileri yetişkinlere benzer: ağrı, şişlik, morarma ve burun kanaması. Küçük çocuklar ağrıyı ve nefes almadaki güçlüğü tarif edemeyebilir; ağızdan nefes almaya başlaması ya da uykuda belirgin horlama, burnun tıkandığını düşündürebilir.

Çocuğunuz burnuna darbe aldıysa şişlik indikten sonra burnun şeklini ve iki burun deliğinden rahat nefes alıp almadığını gözleyin. Burnun içinde şişlik, durmayan kanama ya da kafa travması belirtileri varsa beklemeden acil servise başvurun. Burnun şekli değiştiyse çocuk da yetişkinler gibi zamanında değerlendirilmelidir.

İlk yardım: burnunuza darbe aldıysanız

MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Sakin olun ve ağzınızdan nefes alın.
• Kanamayı durdurun: Burun deliklerinizi sıkıca kapatarak bastırın ve bir süre bu baskıyı sürdürün. Burun kanaması hakkında bilgi için bkz. Burun kanaması neden olur?
• Soğuk uygulayın: Şişliği azaltmak için burnunuza soğuk kompres uygulayın.
• Ağrı kesici: Ağrı için eczaneden alınabilen bir ağrı kesici kullanabilirsiniz; ilaç seçimini eczacınıza danışın.

Yapılmaması gerekenler (MedlinePlus)

• Kırık burnu kendiniz düzeltmeye çalışmayın.
• Baş ya da boyun yaralanması şüphesi varsa kişiyi hareket ettirmeyin; 112'yi arayın.

Evde bakım ve iyileşme süreci

NHS'in evde bakım önerileri şunlardır:

• Buz uygulaması: Bir havluya sarılmış buz torbasını burnunuza her seferinde en fazla 15 dakika olmak üzere günde birkaç kez uygulayın. Buzu doğrudan cilde koymayın.
• Ağrı kesici: Ağrı için eczaneden alınabilen bir ağrı kesici kullanılabilir.
• Başınızı yüksekte tutarak uyuyun: Şişliğin azalması için yatarken birkaç yastık kullanın.
• Egzersize ara verin: NHS ilk iki hafta yorucu egzersizden, en az altı hafta da spordan kaçınılmasını önerir. Bu süre, iyileşmekte olan burnun yeniden darbe almasını önlemeye yardımcı olur.

NHS'e göre burun kırığı çoğunlukla üç hafta içinde kendiliğinden iyileşir ve üç gün içinde düzelmeye başlar. Morarma ve şişlik birkaç gün içinde azalmaya başlar.

Hangi durumlarda acildir?

Septal hematom

NHS burnun içinde morumsu bir şişlik görülmesini acil durumlar arasında sayar. MedlinePlus da burun bölmesinde kan pıhtısından şüphelenildiğinde hemen tıbbi yardım alınmasını önerir. Bu duruma septal hematom denir; burun bölmesinde kan birikmesidir ve acil değerlendirme gerektirir. Bu nedenle bir darbe sonrasında burnun içinde morumsu bir şişlik fark edilirse beklemeden acil servise başvurulmalıdır.

Kafa travması belirtileri

NHS'e göre burundan berrak, sulu bir sıvı gelmesi ciddi bir kafa yaralanmasının işareti olabilir. NHS'in kafa travmasıyla ilgili rehberine göre başa darbe alan bir kişide bilinç kaybı, nöbet, kusma, görme ya da işitme sorunları, kulaklardan kanama ya da kulak arkasında morarma gibi belirtiler varsa hemen 112 aranmalıdır. Bkz. Kafa travması sonrası dikkat edilmesi gereken belirtiler

Hekim nasıl değerlendirir ve tedavi eder?

Hekim burnunuzu dışarıdan ve içeriden muayene eder; burnun şeklini, burun bölmesini ve nefes yolunu değerlendirir. Gerekirse yüz kemiklerinde başka bir kırık olup olmadığını anlamak için görüntüleme istenebilir.

Basit kırıklar

Burnun şekli bozulmamış ve nefes almada sorun olmayan basit kırıklar çoğunlukla evde bakımla iyileşir.

Şekli bozulmuş kırıklar: burnun yerine oturtulması

NHS'e göre burnun şekli değiştiyse hastanede bir hekim kemikleri yerine oturtmak için manipülasyon adı verilen bir işlem yapabilir. Bu işlem lokal anestezi altında yapılır. NHS'e göre manipülasyon, kemikler kaynamaya başlamadan önce, kırıktan sonraki üç hafta içinde yapılmalıdır. Şişlik nedeniyle burnun şekli ilk günlerde tam değerlendirilemeyebileceği için hekim, şişliğin inmesini bekleyip burnu yeniden değerlendirebilir.

Ameliyat

Kemikler kaynadıktan sonra fark edilen eğriliklerde ya da burun bölmesinin eğrilmesi nedeniyle nefes almada süregen sorun yaşandığında daha sonra ameliyat seçenekleri değerlendirilebilir. Burun bölmesindeki eğrilik hakkında bilgi için bkz. Burun eğriliği (septum deviasyonu)

Kontroller ve iyileşme sonrası

Burun kırığından birkaç gün sonra, şişlik azalmaya başladığında yapılan kontrol muayenesi, burnun şeklinin ve nefes yolunun yeniden değerlendirilmesi için önemlidir. NHS'e göre burnun şekli bozulduysa yerine oturtma işleminin kırıktan sonraki üç hafta içinde yapılması gerektiği için bu kontrolü geciktirmeyin.

Kırık iyileştikten haftalar ya da aylar sonra burun tıkanıklığı, tekrarlayan burun kanaması ya da burun şeklinde fark edilen bir değişiklik olursa kulak burun boğaz uzmanına başvurun. Bu yakınmalar burun bölmesinin eğrilmesine bağlı olabilir.

Burun kırığından korunma

MedlinePlus'a göre temas sporları yaparken ve bisiklet, kaykay, paten ya da tekerlekli patenle kayarken koruyucu başlık ve ekipman kullanmak burun yaralanmalarını önlemeye yardımcı olur. Bunun yanında:

• Araçta emniyet kemerini, çocuklarda uygun çocuk koltuğunu kullanın.
• Evde düşmeleri önlemek için kaygan zeminlere ve kötü aydınlatmaya dikkat edin; özellikle yaşlı bireyler için bu önemlidir.
• Spor salonlarında ve sahalarda yüz koruyucu kullanımına ilişkin kurallara uyun.