Bursit nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavi yolları

Bursit nedir?

Vücudumuzda yüzlerce bursa bulunur. Bunlar, hareket sırasında kemiklerle kaslar ve tendonlar arasındaki sürtünmeyi azaltan, içi az miktarda sıvıyla dolu ince keseciklerdir. MedlinePlus, bursayı kaslar, tendonlar ve kemikler arasında yastık görevi gören sıvı dolu bir kese olarak tanımlar.

Bir bursa aşırı zorlandığında, sürekli baskıya maruz kaldığında ya da enfekte olduğunda iltihaplanır, içindeki sıvı artar ve şişer. Bu duruma bursit denir. Şişen bursa çevresindeki dokulara baskı yaparak ağrıya ve hareket kısıtlılığına yol açar.

Bursit en sık nerede görülür?

NHS'e göre bursit en sık şu bölgelerde görülür:

• Omuz: Kol yukarı kaldırılırken ağrı yapabilir. Omuz sıkışma sendromu ile birlikte görülebilir. Bkz. Omuz sıkışma sendromu
• Kalça: Kalçanın yan tarafında, özellikle o tarafa yatınca artan ağrı yapabilir.
• Dirsek: Dirseğin arka kısmında belirgin şişlik olabilir; dirseği sert yüzeylere dayamak bu durumu tetikleyebilir.
• Diz: Diz kapağının önünde şişlik görülebilir; uzun süre diz çökerek çalışanlarda daha sıktır.

MedlinePlus bunlara ek olarak Aşil tendonu çevresini ve ayağı da bursitin görülebildiği bölgeler arasında sayar.

Nedenleri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

• Aşırı ve tekrarlayan kullanım: Aynı hareketi uzun süre tekrar etmek, örneğin kolu sık sık baş üstüne kaldırmak.
• Uzun süreli baskı: Uzun süre diz çökerek çalışmak (döşeme, temizlik, bahçe işleri gibi) ya da dirseği sert yüzeye dayamak.
• Etkinlik değişiklikleri: MedlinePlus'a göre alışık olunmayan yeni bir etkinliğe başlamak ya da etkinlik düzeyini aniden artırmak.
• Darbe ve yaralanma: Eklemi bir yere çarpmak.
• Enfeksiyon: Bursanın üzerindeki deride bir kesik ya da sıyrık yoluyla mikroplar bursaya ulaşabilir.
• Eşlik eden hastalıklar: MedlinePlus'a göre romatoid artrit ve gut gibi hastalıklar bursite yol açabilir. Bkz. Gut hastalığı nedir? ve Romatoid artrit nedir?
• Fazla kilo: MedlinePlus fazla kiloyu da etkenler arasında sayar.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'a göre bursitin belirtileri şunlardır:

• Eklem çevresinde künt, sızlayan ağrı
• Dokununca hassasiyet
• Şişlik
• Bölgede sıcaklık ve bazen kızarıklık
• Hareket ettirince ya da üzerine bastırınca artan ağrı
• MedlinePlus'a göre eklemde tutukluk ve ağrının çevre bölgelere yayılması

Bursit belirtileri eklem kireçlenmesi, tendon iltihabı ya da eklem iltihabı gibi başka durumlarla karışabilir. Eklem ağrısının diğer nedenleri hakkında bilgi için Eklem ağrısı nedenleri yazısına bakabilirsiniz.

Enfekte bursit

Bursa mikroplarla enfekte olduğunda belirtiler daha belirgindir: Bölgede artan kızarıklık ve sıcaklık, şiddetli ağrı ve ateş görülebilir. NHS'e göre yüksek ateş, eklemi hareket ettirememe ve şiddetli ya da keskin, batıcı ağrılar enfeksiyon belirtisi olabilir ve beklemeden değerlendirme gerektirir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekim şişliğin yerini, hassasiyeti ve eklemin hareket açıklığını değerlendirir. MedlinePlus'a göre gerekirse şu tetkikler yapılabilir:

• Kan testleri: Enfeksiyon ya da romatizmal bir hastalık olup olmadığını araştırmak için
• Ultrason: Bursadaki sıvı artışını ve çevre dokuları göstermek için
• MR: Daha ayrıntılı inceleme gerektiğinde
• Bursa sıvısının alınması: İnce bir iğneyle bursadan sıvı alınarak enfeksiyon ya da gut kristalleri açısından incelenebilir. Bu işlem aynı zamanda şişliği azaltmaya da yardımcı olabilir.

Evde bakım

NHS'e göre bursit çoğu zaman evde bakımla birkaç hafta içinde geçer. NHS'in önerileri şunlardır:

• Eklemi dinlendirin: Ağrıyı artıran hareketlerden ve eklemin üzerine baskı yapmaktan kaçının.
• Buz uygulayın: NHS'e göre birkaç saatte bir yaklaşık 10 dakika buz uygulanabilir. Buzu doğrudan cilde koymayın; bir beze sarın.
• Ağrı kesiciler: Ağrı için eczacınızın ya da hekiminizin önerdiği uygun ağrı kesicileri kullanabilirsiniz.
• Uyurken destek: Etkilenen ekleme baskıyı azaltmak için yastıkla destekleyin; örneğin kalça bursitinde dizlerin arasına yastık koymak rahatlatabilir.

Tıbbi tedavi seçenekleri

Evde bakıma rağmen düzelmeyen ya da enfekte bursitte hekim şu tedavileri uygulayabilir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı seçenekler şunlardır:

• Antibiyotikler: Bursit enfeksiyona bağlıysa kullanılır. NHS'e göre tedavi en az 7 gün sürer; ağır enfeksiyonlarda hastaneye yatış gerekebilir.
• Steroid iğnesi: Enfeksiyon yoksa ve ağrı sürüyorsa, iltihabı azaltmak için bursaya steroid enjeksiyonu yapılabilir.
• Sıvının boşaltılması: Şişlik belirginse bursadaki sıvı ince bir iğneyle çekilebilir.
• Fizik tedavi ve egzersiz: MedlinePlus'a göre fizik tedavi, evde yapılan güçlendirme egzersizleri ve gerekirse atel ya da destekleyici cihazlar kullanılabilir. Bkz. Fizik tedavi nedir?
• Cerrahi: NHS ve MedlinePlus'a göre nadiren, sık tekrarlayan ya da tedaviye yanıt vermeyen durumlarda bursanın ameliyatla çıkarılması gerekebilir.

MedlinePlus'a göre çoğu kişi tedaviye iyi yanıt verir; ancak altta yatan neden düzeltilemezse ağrı uzun süre devam edebilir. Bu nedenle bursite yol açan hareket ya da alışkanlığın belirlenip değiştirilmesi tedavinin önemli bir parçasıdır.

Günlük yaşamda bölgeye göre öneriler

Bursitin hangi eklemde olduğuna göre günlük alışkanlıklarda yapılacak küçük değişiklikler hem iyileşmeyi destekler hem de tekrarlamayı azaltabilir. NHS'in baskıyı ve tekrarlayan zorlanmayı azaltmaya yönelik önerileri bölgelere göre şöyle uygulanabilir:

• Omuz: Kolu uzun süre baş hizasının üzerinde tutmayı gerektiren işlere ara verin. Sık kullanılan eşyaları omuz hizasının altındaki raflara yerleştirin. Ağır çantaları ağrılı omuzda taşımayın.
• Kalça: Ağrılı tarafa yatmaktan kaçının; yan yatarken dizlerinizin arasına yastık koyun. Uzun süre bacak bacak üstüne atarak oturmamaya ve tek bacak üzerinde ağırlık vererek ayakta durmamaya dikkat edin.
• Dirsek: Dirseğinizi masaya, koltuk koluna ya da araba camına uzun süre dayamaktan kaçının; gerekiyorsa yumuşak bir ped kullanın.
• Diz: Diz çökerek yapılan işlerde dizlik kullanın, sık sık ara verin ve mümkünse tabure ya da alçak bir sandalye kullanarak çalışın.

Ağrı geçtikten sonra eklem çevresindeki kasları güçlendiren ve esnekliği koruyan egzersizlere, bir fizyoterapistin önerdiği şekilde devam etmek eklemi daha dayanıklı hâle getirebilir.

Bursitten korunma

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şöyledir:

• Sağlıklı bir kiloyu koruyun. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Egzersizden önce ısınma yapın. Bkz. Isınma ve soğuma
• Diz çökerek çalışırken dizlik ya da minder kullanın.
• Tekrarlayan işlerde düzenli ara verin.
• Eklemlerinizi sert yüzeylere çarpmaktan ve uzun süre dayamaktan kaçının.
• Eklem çevresindeki kesik ve sıyrıkları temizleyip örtün.
• MedlinePlus'a göre iyi bir duruş alışkanlığı edinin, eklem çevresindeki kasları güçlendirin ve dengenizi geliştirmeye yönelik çalışın.