Eklem içi enjeksiyon: kortizon ve hyaluronik asit iğnesi nedir?

Eklem içi enjeksiyon nedir?

Eklemlerin içi, kemik uçlarını kaplayan kıkırdak ve eklemi kayganlaştıran eklem sıvısıyla doludur. Kireçlenme (osteoartrit), romatoid artrit ya da gut gibi durumlarda eklemin iç zarı iltihaplanabilir, eklemde sıvı birikebilir ve ağrı ortaya çıkabilir.

Eklem içi enjeksiyonda ilaç, ağızdan alınmak yerine doğrudan sorunlu bölgeye verilir. Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre kortizonun bu şekilde verilmesi, aynı ilacın ağızdan alınmasına göre daha güvenlidir; çünkü ilacın çoğu eklemde kalır ve vücudun geri kalanına daha az ulaşır.

En sık uygulama yapılan eklemler diz, omuz ve kalçadır; ancak el, el bileği, dirsek ve ayak bileği gibi eklemlere ve eklem çevresindeki tendon kılıflarına da enjeksiyon yapılabilir.

Enjeksiyon türleri

Kortizon (kortikosteroid) enjeksiyonu

Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre kortikosteroidler, şişliği ve iltihabı azaltan ilaçlardır. Eklem ve tendonlardaki iltihaba bağlı ağrıda kullanılır. Aynı kaynak, enjeksiyonun bazen ağrının kaynağını belirlemeye, yani tanıya yardımcı olmak için de yapılabildiğini belirtir.

• Etkinin başlaması: Genellikle 1–2 gün içinde.
• Etkinin süresi: Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre ortalama 6 hafta civarında; kişiden kişiye değişir.
• Uyuşturucu ilaç: Kortizon, işlem sırasında rahatlık sağlamak için bölgeyi uyuşturan bir ilaçla karıştırılabilir ya da bu ilaç ayrıca verilebilir.

Hyaluronik asit enjeksiyonu (viskosuplementasyon)

OrthoInfo'ya göre hyaluronik asit, eklem sıvısında doğal olarak bulunan ve eklemi kayganlaştırıp yastıklayan bir maddedir. Diz kireçlenmesinde jel benzeri bir hyaluronik asit preparatı dizin içine verilir. Bu uygulamaya "viskosuplementasyon" denir.

• Kimlere düşünülür: OrthoInfo'ya göre diz kireçlenmesi olan ve diğer ameliyatsız tedavileri denemesine rağmen ağrısı günlük etkinliklerini kısıtlamaya devam eden kişilerde.
• Uygulama sayısı: Kullanılan ürüne göre birkaç hafta içinde 1 ile 5 arasında enjeksiyon yapılabilir.
• Etkinin başlaması: OrthoInfo'ya göre rahatlama hissedenlerde iyileşmenin fark edilmesi birkaç hafta sürebilir.

Kanıt durumu: OrthoInfo, en güncel araştırmaların viskosuplementasyonun ağrıyı belirgin şekilde azaltma ya da işlevi iyileştirmede etkili olduğunu göstermediğini belirtir. Aynı kaynak, bu işlemin kireçlenme sürecini geri döndürdüğünün ya da kıkırdağı yeniden oluşturduğunun hiçbir zaman gösterilmediğini vurgular. Bu nedenle karar, beklentiler gerçekçi şekilde konuşularak hekimle birlikte verilmelidir.

Hangi durumlarda yapılır?

Eklem içi enjeksiyon, hekimin değerlendirmesine göre şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Diz kireçlenmesi: Kortizon ya da hyaluronik asit enjeksiyonları düşünülebilir. Bkz. Diz kireçlenmesi
• İltihaplı eklem hastalıkları: Romatoid artrit ya da gut atağında belirgin şekilde şişmiş tek bir eklemde.
• Omuz sorunları: Donuk omuz ve omuz sıkışma sendromu gibi durumlarda. Bkz. Donuk omuz
• Tendon ve bursa iltihapları: Eklem çevresindeki yumuşak dokularda iltihaba bağlı ağrı.

Enjeksiyon kararı; ağrının nedeni, şiddeti, daha önce denenen tedaviler, eşlik eden hastalıklar ve kişinin beklentileri birlikte değerlendirilerek verilir.

Enjeksiyon öncesi hazırlık

Guy's ve St Thomas' Hastanesi, işlem öncesinde şunların hekime bildirilmesini ister:

• Kullanılan ilaçlar: Özellikle aspirin gibi kan pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar, kan sulandırıcılar ve beta blokerler.
• Hastalıklar: Şeker hastalığı (diyabet), tiroid hastalıkları, kanser, HIV ve hepatit C gibi durumlar.
• Gebelik ya da emzirme
• Alerjiler

Aynı kaynağa göre kortizon enjeksiyonu şu durumlarda uygun olmayabilir:

• Vücutta ya da enjeksiyon bölgesinde aktif bir enfeksiyon varsa
• Kan şekeri kontrol altında değilse
• Yakın zamanda aşı olunduysa ya da aşı planlanıyorsa
• Bir hafta içinde ameliyat planlanıyorsa

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

Enjeksiyon kararı vermeden önce şu soruları konuşmak, beklentilerinizi netleştirmenize yardımcı olabilir:

• Önerilen enjeksiyon türü nedir ve neden bu tür seçildi?
• Etkisinin ne zaman başlaması ve ne kadar sürmesi beklenir?
• Bu ekleme daha önce yapılan enjeksiyonlar dikkate alındığında yeni bir iğne uygun mu?
• Enjeksiyon sırasında ultrason rehberliği kullanılacak mı?
• İşlemden sonra hangi etkinliklere ne zaman dönebilirim?
• Enjeksiyonun yanında hangi egzersizleri ve yaşam tarzı değişikliklerini sürdürmeliyim?
• Yarar görmezsem sonraki seçenekler nelerdir?

Enjeksiyon nasıl yapılır?

1. Hekim işlemi, olası yararlarını ve risklerini anlatır; onayınız alınır.
2. Kişi, eklemin rahat ulaşılabileceği bir pozisyonda oturur ya da uzanır.
3. Cilt mikrop öldürücü bir solüsyonla temizlenir.
4. Bazı durumlarda iğnenin doğru yere ulaşması için ultrason rehberliği kullanılır.
5. OrthoInfo'ya göre eklemde fazla sıvı varsa, ilaç verilmeden önce bu sıvı iğneyle boşaltılabilir. MedlinePlus'a göre alınan sıvı, gerekirse gut, enfeksiyon ya da iltihaplı eklem hastalıklarının ayırt edilmesi için laboratuvarda incelenebilir. Bkz. Eklemde sıvı birikmesi
6. İlaç eklemin içine verilir ve iğne yerine küçük bir bant yapıştırılır.

İşlem genellikle birkaç dakika sürer ve aynı gün evinize dönebilirsiniz.

Enjeksiyon sonrası

Kaynakların önerileri şunlardır:

• Eklemi dinlendirin: Guy's ve St Thomas' Hastanesi, kortizon iğnesinden sonra 2 hafta boyunca ağır kaldırmaktan ve bölgeyi tekrarlayan şekilde zorlamaktan kaçınılmasını önerir. OrthoInfo, hyaluronik asit enjeksiyonundan sonraki ilk 48 saatte koşu ya da ağır yük kaldırma gibi yoğun etkinliklerden kaçınılmasını önerir.
• Ağrı kesiciler: Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre gerekirse kullandığınız ağrı kesicileri sürdürebilirsiniz.
• Diyabet: Aynı kaynak, şeker hastalarının kortizon iğnesinden sonra 3 gün boyunca kan şekerlerini her gün ölçmelerini önerir; çünkü kortizon kan şekerini geçici olarak yükseltebilir.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Enjeksiyon, egzersiz programının yerini tutmaz. Ağrı azaldığında hekiminizin ya da fizyoterapistinizin önerdiği egzersizlere devam etmek önemlidir. Bkz. Fizik tedavi nedir?

Ne sıklıkla yapılabilir?

Kortizon iğnelerinin sayısı sınırlı tutulur. Guy's ve St Thomas' Hastanesi, birden fazla kortizon iğnesi yapıldığında kıkırdak ve tendonlarda hasar riski olduğunu belirtir. Aynı ekleme ne kadar aralıkla ve kaç kez iğne yapılabileceğine hekiminiz karar verir.

Olası yan etkiler ve riskler

Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre kortizon iğnesinin yan etkileri genellikle hafiftir:

• Ağrıda geçici artış: Aynı kaynağa göre yaklaşık her 10 kişiden 1'inde iğneden hemen sonra ağrı artabilir; bu durum genellikle 2 güne kadar sürer.
• Yüzde kızarma ve sıcaklık hissi
• Ciltte değişiklikler: İğne yerinde yağ dokusunda incelme ya da ciltte renk açılması
• Morarma ve hafif kanama
• Kan şekerinde geçici yükselme (şeker hastalarında)
• Seyrek olarak: Eklem enfeksiyonu ve alerjik tepkiler

OrthoInfo'ya göre hyaluronik asit enjeksiyonundan sonra iğne yerinde ağrı, sıcaklık ve hafif şişlik olabilir; bunlar genellikle kısa sürede geçer ve buz uygulaması rahatlatabilir.