Bulimiya nervoza nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Bulimiya nervoza nedir?

NHS bulimiyayı, "aşırı yeme ardından vücuttan atma" döngüsüyle seyreden ciddi bir yeme bozukluğu olarak tanımlar. Bu döngünün iki temel parçası vardır:

• Tıkınırcasına yeme ataklarında kişi çok kısa sürede ne kadar yediği üzerindeki kontrolünü kaybeder. MedlinePlus'a göre bu ataklarda çoğunlukla gizlice, yüksek kalorili yiyecekler tüketilir ve kişi kendini durduramıyormuş gibi hisseder.
• Telafi edici (arındırma) davranışlarda ise kişi yediklerini vücudundan atmaya ya da etkisini gidermeye çalışır. NHS ve NIMH (ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü), bunlar arasında kendini kusturmayı, müshil ya da idrar söktürücü ilaçların kötüye kullanımını, uzun süre aç kalmayı ve aşırı egzersizi sayar.

MedlinePlus'a göre tıkınırcasına yeme atakları aylarca, günde birkaç kez yaşanabilir. Kişiler bu davranışları çoğu zaman gizlediği için sorun dışarıdan kolayca fark edilmeyebilir.

Bulimiya, kilo almamak için telafi edici davranışların görülmediği tıkınırcasına yeme bozukluğundan farklıdır. Bkz. Tıkınırcasına yeme bozukluğu

Belirtileri nelerdir?

NHS belirtileri üç grupta toplar:

Davranışsal belirtiler:

• Gizli yeme alışkanlıkları ve yiyecek saklama
• Aşırı egzersiz yapma
• Yiyecekle ve tıkınırcasına yeme ataklarını planlamakla aşırı uğraşma
• Yemekli sosyal etkinliklerden kaçınma

Duygusal belirtiler:

• Kilo alma korkusu
• Suçluluk ve utanç
• Kaygı, depresif duygu durumu ve sinirlilik
• Yemek yeme üzerinde kontrolü kaybetmiş gibi hissetme

Bedensel belirtiler:

• Yorgunluk, uyku sorunları, halsizlik ve baş dönmesi
• Boğaz ağrısı, karında şişkinlik ve ağrı
• Yüzde, çene altında tükürük bezlerinde şişlik
• Adet düzensizliği ya da adetlerin kesilmesi

Çevredekilerin fark edebileceği işaretler

MedlinePlus ve NHS'e göre yakınların fark edebileceği bazı işaretler şunlardır:

• Kısa sürede çok miktarda yiyeceğin tükenmesi ya da çok miktarda yiyecek satın alma
• Yemeklerden hemen sonra düzenli olarak tuvalete gitme
• Egzersize çok fazla zaman ayırma
• Gizlice yeme

Neden olur, kimlerde görülür?

MedlinePlus'a göre bulimiyanın nedeni tam olarak bilinmemektedir; genetik, psikolojik, ailesel, toplumsal ve kültürel etkenler rol oynayabilir. NIMH, yeme bozukluklarında genetik, biyolojik, davranışsal, psikolojik ve sosyal etkenlerin birlikte etkili olduğunu belirtir.

MedlinePlus'a göre bulimiya en sık ergen kızlarda ve genç kadınlarda görülür. Ancak NIMH, yeme bozukluklarının her yaştan, her etnik kökenden, her vücut ağırlığından ve her cinsiyetten insanı etkileyebileceğini vurgular. NIMH'e göre yeme bozuklukları sıklıkla depresyon ve kaygı bozukluklarıyla birlikte görülür. Bkz. Depresyon belirtileri

Yeme bozuklukları bir yaşam tarzı tercihi ya da "irade eksikliği" değildir; NIMH'e göre ciddi ve yaşamı tehdit edebilen hastalıklardır.

Sağlığa etkileri ve komplikasyonlar

NIMH ve NHS'e göre bulimiya vücuda ciddi zararlar verebilir:

• Ağız ve diş: NIMH'e göre mide asidi diş minesini aşındırır; dişler giderek hassaslaşır ve çürür.
• Boğaz ve yemek borusu: Süregen boğaz iltihabı ve ağrı; MedlinePlus'a göre tekrarlayan kusma yemek borusunda yırtıklara yol açabilir.
• Tükürük bezleri: Boyun ve çene bölgesindeki tükürük bezlerinde şişlik.
• Sindirim sistemi: Reflü, bağırsak sorunları ve müshil kullanımına bağlı bağırsak tahrişi.
• Sıvı ve tuz dengesi: NIMH'e göre ağır sıvı kaybı ve elektrolit (vücuttaki tuzlar) dengesizliği. MedlinePlus, kanda potasyum düşüklüğünün tehlikeli kalp ritim bozukluklarına yol açabileceğini belirtir.
• Diğer: NHS'e göre adet düzensizliği, nöbet, kalp ve böbrek sorunları ve kemik yoğunluğunda azalma.

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre bulimiyanız olabileceğini düşünüyorsanız aile hekiminize başvurmalısınız. Hekim yeme alışkanlıklarınızı, duygularınızı ve bedensel belirtilerinizi sorar; gerekirse sizi yeme bozuklukları konusunda uzmanlaşmış bir ekibe yönlendirir.

MedlinePlus'a göre değerlendirme sırasında:

• Diş muayenesinde çürükler ya da diş minesi hasarı görülebilir.
• Fizik muayenede gözlerde küçük damar çatlakları, ağız kuruluğu ve parmak eklemlerinin üzerinde nasırlaşma saptanabilir.
• Kan testlerinde elektrolit dengesizliği (örneğin potasyum düşüklüğü) ya da sıvı kaybı görülebilir.

Tedavi

NHS'e göre bulimiya tedavisi zaman alır; birkaç ay ya da yıl sürebilir. Ancak iyileşmek mümkündür. Tedavi kişiye özel planlanır ve şunları içerebilir:

• Konuşma terapileri (psikoterapi): NHS'e göre çoğu zaman bir kendi kendine yardım kitapçığı ya da çevrim içi program eşliğinde yürütülür. NIMH bireysel, grup ya da aile psikoterapisini tedavi seçenekleri arasında sayar. Bilişsel davranışçı terapi, düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye odaklanır. Bkz. Bilişsel davranışçı terapi ve Psikoterapi
• Aile katılımı: NHS'e göre 18 yaşından küçüklerde tedaviye aile de katılır.
• İlaçlar: NHS'e göre eşlik eden kaygı ya da depresyon için antidepresan ilaçlar kullanılabilir. MedlinePlus, gerektiğinde bir antidepresan grubunun tedaviye eklenebildiğini belirtir. Hangi ilacın uygun olduğuna psikiyatri hekimi karar verir.
• Beslenme desteği: NHS'e göre diyetisyen desteği tedavinin bir parçası olabilir.
• Basamaklı yaklaşım: MedlinePlus'a göre hafif durumlarda destek gruplarıyla başlanabilir; gerektiğinde konuşma terapisi, beslenme tedavisi ve ilaç eklenir.
• Hastanede tedavi: NHS'e göre ağır beslenme bozukluğu ya da intihar riski olduğunda hastaneye yatış gerekebilir.

MedlinePlus, bulimiyanın uzun süreli bir hastalık olduğunu ve tedaviye rağmen bazı belirtilerin sürebileceğini belirtir. Bu nedenle izlem ve destek, belirtiler azaldıktan sonra da önemlidir.

İlk görüşmeye nasıl hazırlanabilirsiniz?

Yeme alışkanlıklarınızı bir sağlık profesyoneliyle konuşmak zor gelebilir. NHS, bu konuşmayı yapmanın zor olabileceğini kabul eder ve güvendiğiniz birini randevuya götürmenizi önerir. Görüşmeyi kolaylaştırmak için şunları önceden not edebilirsiniz:

• Yeme ataklarının ne sıklıkla olduğu ve ardından neler yaptığınız
• Baş dönmesi, çarpıntı, boğaz ağrısı ya da diş hassasiyeti gibi bedensel yakınmalar
• Kaygı, mutsuzluk, uyku sorunları gibi duygusal yakınmalar
• Kullandığınız ilaçlar, müshiller ya da takviyeler

Hekiminiz sizi yargılamak için değil, size yardımcı olabilmek için soru sorar. Gerekli görülürse kan testleri istenebilir ve yeme bozuklukları konusunda deneyimli bir ekibe yönlendirilebilirsiniz.

Bir yakınınızda bulimiyadan şüpheleniyorsanız

NHS, bulimiyası olabileceğini düşündüğünüz bir yakınınızı aile hekimine başvurması için cesaretlendirmenizi önerir. NHS ayrıca bu konuyu konuşmanın çok zor olabileceğini, ancak yardım almanın iyileşme şansını artırdığını belirtir; güvendiği birini randevuya götürmesi işini kolaylaştırabilir.

Konuşurken suçlayıcı olmamaya, kilo ya da görünüş yerine kişinin nasıl hissettiğine odaklanmaya özen gösterin. Kendi ruh sağlığınızı korumak için siz de destek alabilirsiniz. Yakınınız hemen yardım kabul etmese bile kapıyı açık tutmanız önemlidir.