Kısaca
Aile ve çift terapisi, sorunları yalnızca bir kişinin içinde değil, ilişkiler ve aile düzeni içinde ele alan konuşma terapileridir. Çift terapisinde partnerler ilişkilerindeki güçlükleri bir terapistle birlikte çalışır; aile terapisinde ise aile üyeleri, bir üyenin yaşadığı sorunun aileyi nasıl etkilediğini ve ailenin bu süreçte nasıl destek olabileceğini konuşur. İletişim sorunlarında, ilişki krizlerinde ve depresyon, yeme bozuklukları ya da bağımlılık gibi bir ruh sağlığı sorununun aileyi etkilediği durumlarda kullanılabilir. Seanslar eğitimli bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yürütülür.
Aile ve çift terapisi nedir?
NIMH (ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü), psikoterapiyi kişinin sorun yaratan duygu, düşünce ve davranışlarını tanımasına ve değiştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan tedavilerin genel adı olarak tanımlar. Aile ve çift terapisi, bu tedavilerin ilişkilere odaklanan biçimleridir. Psikoterapi hakkında genel bilgi için bkz. Psikoterapi
- Çift terapisi: NHS'e göre partnerlerin ilişkilerindeki güçlükleri bir terapistle birlikte ele aldığı bir konuşma terapisi türüdür.
- Aile terapisi: Aile üyelerinin bir arada katıldığı ve ailedeki ilişkilerin, iletişimin ve bir sorunun aile üzerindeki etkisinin ele alındığı terapidir.
NHS'in danışmanlık sayfasına göre konuşma terapileri bireylerle olduğu kadar çiftlerle, ailelerle ya da gruplarla da yapılabilir ve görüşmeler yüz yüze, telefonla ya da çevrim içi gerçekleştirilebilir.
Hangi durumlarda yardımcı olabilir?
Çift terapisi
Çift terapisi genellikle şu durumlarda başvurulan bir destektir:
- Sık tartışmalar ve iletişim güçlükleri
- Güven sorunları
- Yaşam değişikliklerine (bebek sahibi olmak, taşınma, iş kaybı, emeklilik) birlikte uyum sağlamada zorlanma
- Cinsel yaşamla ilgili sorunlar. Örneğin erken boşalmada çift terapisi de seçenekler arasında sayılır. Bkz. Erken boşalma
- Partnerlerden birinin depresyon, kaygı ya da başka bir ruh sağlığı sorunu yaşaması
Aile terapisi
Aile terapisi şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Çocuk ve ergenlerin ruh sağlığı sorunları: Cleveland Clinic, uyum bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde aile terapisinin önerildiğini belirtir. Bkz. Uyum bozukluğu
- Yeme bozuklukları: NHS'e göre anoreksiya tanısı alan çocuk ve gençlerde yeme bozukluğuna odaklanan aile terapisi kullanılır; NHS bulimiyada da 18 yaşından küçüklerin tedavisine ailenin katıldığını belirtir. Bkz. Bulimiya nervoza
- Aile içi çatışmalar ve iletişim sorunları
- Kayıp ve yas, boşanma ya da ayrılık sonrası uyum
- Bir aile üyesinin bağımlılık ya da ağır bir hastalık yaşaması: Aile üyelerinin bu süreçte birbirine nasıl destek olabileceğini konuşmak
Bireysel terapiden farkı nedir?
Bireysel terapide odak, kişinin kendi düşünceleri, duyguları ve davranışlarıdır. Aile ve çift terapisinde ise odak, kişiler arasındaki ilişki ve etkileşimdir. Örneğin bir ergenin yaşadığı kaygı, bireysel terapide çoğunlukla onun kendi düşünceleri üzerinden ele alınırken, aile terapisinde ailenin bu kaygıya nasıl tepki verdiği, evdeki iletişim ve aile üyelerinin nasıl destek olabileceği de konuşulur.
Bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi değildir; çoğu zaman birlikte kullanılabilir. NHS'in anoreksiya tedavisi sayfasında da aile terapisinin yanında gerektiğinde terapistle bireysel seansların yapılabildiği belirtilir. Hangi yaklaşımın ya da hangi birleşimin uygun olduğuna, yaşanan sorun ve kişilerin ihtiyaçları değerlendirilerek terapistle birlikte karar verilir.
Çocuklar ve ergenler için aile terapisi
Çocuk ve ergenlerde ruh sağlığı sorunları çoğu zaman tüm aileyi etkiler; aile de iyileşme sürecinde önemli bir destek kaynağıdır. NHS'e göre anoreksiya tanısı alan gençlerde aile terapisi, hastalığın genç kişi üzerindeki etkisine ve aile içi ilişkilere odaklanır; genç kişi aile üyeleriyle birlikte seanslara katılır. Cleveland Clinic de uyum bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde aile terapisinin önerildiğini belirtir.
Bu terapilerde ebeveynler; çocuklarının yaşadıklarını daha iyi anlamayı, onunla nasıl konuşacaklarını ve günlük yaşamda nasıl destek olabileceklerini öğrenebilir. Kardeşlerin de sürece katılması, ailedeki herkesin yaşananlardan nasıl etkilendiğini görmeye yardımcı olabilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Seanslar nasıl geçer?
NHS'e göre danışmanlıkta terapist sizi yargılamadan dinler ve sorunlarınıza kendi çözümlerinizi bulmanıza yardımcı olur; danışmanlar genellikle doğrudan tavsiye vermez ya da ne yapmanız gerektiğini söylemez. Aile ve çift terapilerinde de terapistin rolü taraf tutmak değil, herkesin kendini ifade edebileceği güvenli bir ortam sağlamak ve ilişkideki döngüleri görünür kılmaktır.
Süreç genellikle şöyle ilerler:
- İlk görüşme: Terapist başvuru nedenini, her bir kişinin bakış açısını ve beklentileri öğrenir.
- Hedeflerin belirlenmesi: Çift ya da aile olarak neyin değişmesini istediğiniz birlikte konuşulur.
- Düzenli seanslar: İletişim biçimleri, tekrarlayan tartışma döngüleri ve duygular üzerinde çalışılır; bazı terapistler seanslar arasında denemeniz için küçük ödevler verebilir.
- Bireysel görüşmeler: NHS'in anoreksiya tedavisi sayfasına göre aile terapisinde gerektiğinde terapistle bireysel seanslar da yapılabilir.
- Değerlendirme ve sonlandırma: İlerleme düzenli olarak gözden geçirilir.
NHS'in anoreksiya tedavisi sayfasına göre aile terapisinde terapist, terapi bittikten sonra eski sağlıksız alışkanlıklara dönmemek için zor duygular ve durumlarla başa çıkma yolları bulmaya da yardımcı olur.
Ne kadar sürer?
Seans sayısı ve sıklığı, başvuru nedenine ve terapistin yaklaşımına göre değişir:
- NHS'e göre danışmanlık seansları genellikle 50–60 dakika sürer ve NHS kapsamında genellikle 8–16 seans sunulur.
- NHS'e göre anoreksiya tanısı alan gençlerde aile terapisi genellikle bir yıla yayılan 18–20 seans olarak planlanır ve terapist programın uygunluğunu düzenli olarak gözden geçirir.
NIMH, terapiye başlarken terapistinize belirli bir zaman çizelgesi ya da seans sayısı olup olmadığını sormanızı önerir.
Terapiye başlamadan önce
NIMH'in terapist seçimiyle ilgili önerilerinden yola çıkarak şu soruları sorabilirsiniz:
- Terapistin eğitimi, uzmanlık alanı ve aile ya da çift terapisi konusundaki deneyimi
- Hangi yaklaşımı kullandığı
- Terapinin hedefleri ve ne kadar sürebileceği
- Gizliliğin sınırları; çift ya da aile terapisinde bireysel görüşmelerde paylaşılan bilgilerin nasıl ele alınacağı
Tüm tarafların terapiye istekli olması süreci kolaylaştırır; ancak bir partner ya da aile üyesi katılmak istemediğinde de bireysel terapi bir başlangıç olabilir.
Terapi sürecine katkıda bulunmak için:
- Seanslara düzenli katılmaya özen gösterin.
- Karşı tarafı suçlamak yerine kendi duygu ve ihtiyaçlarınızı anlatmaya çalışın.
- Seanslar arasında önerilen küçük adımları denemeye çalışın.
- Zorlandığınız anları ve terapiden beklentilerinizi terapistinizle açıkça paylaşın.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Şiddet ve güvenlik: İlişkide fiziksel, cinsel ya da duygusal şiddet varsa öncelik güvenliktir. Böyle durumlarda ortak seanslar uygun olmayabilir; bir sağlık profesyoneline ve ilgili destek kurumlarına başvurun. Acil tehlike varsa 112'yi arayın.
- Bireysel ruh sağlığı sorunları: Ailedeki bir kişinin ağır depresyonu, bağımlılığı ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa aile ya da çift terapisi, bireysel tedavinin yerine geçmez; onunla birlikte planlanır.
- Gerçekçi beklentiler: İlişkideki değişim zaman alır; bazı seanslar zorlayıcı ve duygusal geçebilir. Bunu terapistinizle konuşmanız önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Aile içinde şiddet ya da şiddet tehdidi
- Bir aile üyesinin kendine ya da başkasına zarar verme düşünceleri veya planları. Bkz. İntihar düşünceleri ve destek
Bir ruh sağlığı uzmanına başvurun:
- Sürekli tekrarlayan tartışmalar ve iletişim kopukluğu yaşıyorsanız
- Bir yaşam değişikliğinden sonra aile ya da çift olarak uyum sağlamakta zorlanıyorsanız
- Çocuğunuzda ya da ergeninizde davranış, yeme ya da ruh hâli sorunları varsa
- Bir aile üyesinin bağımlılığı ya da hastalığı tüm aileyi etkiliyorsa
- İlişkinizdeki sorunlar uykunuzu, işinizi ya da ruh sağlığınızı etkiliyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Çift terapisi yalnızca evli çiftler için mi?
Hayır. NHS'e göre çift terapisi partnerlerin ilişkilerindeki güçlükleri bir terapistle birlikte ele aldığı bir yöntemdir; evli olup olmamaktan bağımsız olarak ilişki içindeki kişilere yöneliktir.
Partnerim gelmek istemiyorsa ne yapabilirim?
Tek başınıza bireysel terapiyle başlayabilirsiniz. İlişkideki güçlükleri ve kendi tepkilerinizi bir terapistle konuşmak da yararlı olabilir.
Terapist kimin haklı olduğuna mı karar verir?
Hayır. NHS'e göre danışmanlar genellikle tavsiye vermez ya da ne yapmanız gerektiğini söylemez; terapistin amacı taraf tutmadan iletişimi kolaylaştırmak ve kendi çözümlerinizi bulmanıza yardımcı olmaktır.
Aile terapisi kaç seans sürer?
Duruma göre değişir. NHS'e göre danışmanlık kapsamında genellikle 8–16 seans; anoreksiya tanısı alan gençlerde aile terapisinde ise bir yıla yayılan 18–20 seans planlanır.
Aile terapisine kimler katılır?
Bu, başvuru nedenine göre değişir. Çoğu zaman sorunu yaşayan kişiyle birlikte ebeveynler, partnerler ya da kardeşler katılır. NHS'in anoreksiya tedavisi sayfasına göre genç kişi aile üyeleriyle birlikte seanslara katılır; gerektiğinde terapistle bireysel seanslar da yapılabilir.
Çevrim içi aile ya da çift terapisi mümkün mü?
NHS'e göre konuşma terapileri yüz yüze, telefonla ya da çevrim içi yapılabilir. Hangi biçimin uygun olduğunu terapistinizle konuşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Alkol kullanım bozukluğu
- Anoreksiya nervoza
- Bulimiya nervoza
- Depresyon
- Erken boşalma
- Kaygı (anksiyete) bozukluğu
- Madde kullanım bozukluğu
- Uyum bozukluğu
- Aile ve çift terapisi
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT)
- Psikiyatrik değerlendirme
- Psikoterapi
- Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
- Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
