Kısaca
Apandisit ameliyatı (apendektomi), kalın bağırsağın başlangıcından çıkan küçük, parmak biçimli bir organ olan apandisin çıkarılmasıdır. En sık nedeni, apandisin iltihaplanması yani apandisittir. NHS'e göre ameliyat genel anestezi altında yapılır ve genellikle yaklaşık bir saat sürer. Çoğunlukla karına açılan birkaç küçük kesiden kamerayla yapılan kapalı (laparoskopik) yöntem kullanılır; bazı durumlarda açık ameliyat gerekir. NHS'e göre çoğu kişi 1–2 haftada toparlanır; apandisi patlamış olanlarda iyileşme daha uzun sürebilir. MedlinePlus'a göre apandis olmadan yaşamak bilinen önemli bir sağlık sorununa yol açmaz.
Apandisit ameliyatı nedir?
Apandis, karnın sağ alt kısmında, kalın bağırsağın başlangıç bölümünden çıkan küçük, parmak biçimli bir organdır. Apandisit, bu organın iltihaplanması ya da enfekte olmasıdır. MedlinePlus'a göre ağrı çoğunlukla göbek çevresinde başlar, giderek keskinleşip şiddetlenir ve karnın sağ alt kısmına yerleşir. Buna ishal ya da kabızlık, genellikle çok yüksek olmayan ateş, bulantı, kusma ve iştahsızlık eşlik edebilir. Apandisit belirtileri hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. Apandisit belirtileri
Apendektomi, iltihaplanan apandisin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. NHS'e göre apandise ihtiyacımız yoktur, bu nedenle çıkarılması zararlı değildir.
Neden yapılır?
MedlinePlus'a göre apandisit ameliyatı, apandisit tedavisi için yapılır. Amaç, iltihaplı apandisi patlamadan önce çıkarmaktır. MedlinePlus, apandis patladığında karın içinde hayatı tehdit edebilecek bir enfeksiyon gelişebileceğini, bu nedenle erken müdahalenin önemli olduğunu vurgular.
Ameliyatsız tedavi mümkün mü?
NHS'e göre bazı durumlarda ameliyat yerine antibiyotik tedavisi düşünülebilir. Bu seçenek, enfeksiyonun yayılmadığı ve ameliyatın kişi için yüksek risk taşıdığı durumlar için geçerlidir. NHS ayrıca apandisin çevresindeki dokuların apandise yapışarak bir kitle oluşturduğu durumlarda, önce antibiyotik verilip belirtiler sürerse birkaç hafta sonra ameliyat yapılmasının önerilebileceğini belirtir. MedlinePlus da günümüzde birçok apandisit vakasının ameliyatsız, yalnızca antibiyotikle tedavi edildiğini ve bu tedaviye uygun olup olmadığınızı hekiminize sorabileceğinizi belirtir. Hangi yolun uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
Ameliyat öncesi tetkikler ve hazırlık
NHS'e göre apandisit hastanede acil tedavi gerektirir; ameliyat gerekiyorsa olabildiğince çabuk yapılır, ancak birkaç saat beklemeniz gerekebilir. Belirtiler başka hastalıklara benzeyebildiği için tanı koymak güç olabilir; bazen hekimler belirtilerin nasıl seyrettiğini görmek için hastanede birkaç saat bekler. Apandisit olasılığı çok yüksekse ya da apandis patlamış olabilirse daha fazla test beklemeden ameliyat önerilebilir.
MedlinePlus ve NHS'in belirttiği tetkikler şunlardır:
- Fizik muayene: Hekim karnınızı elleyerek ağrı ve şişlik olup olmadığına bakar; MedlinePlus'a göre makattan ve pelvik muayene de yapılabilir.
- Kan testleri: Akyuvar (lökosit) sayımı dahil kan testleri enfeksiyon olup olmadığını kontrol etmek için yapılabilir.
- İdrar testi
- Ultrason: Apandiste şişlik olup olmadığını görmek için istenebilir. Bkz. Ultrason nedir?
- Bilgisayarlı tomografi: Benzer belirtilere başka hastalıklar da yol açabildiği için, sorunun kaynağının apandis olup olmadığını anlamak amacıyla istenebilir.
- Gebelik testi: Gebe olma olasılığınız varsa yapılır. Bkz. Tomografi nedir?
NHS'e göre hiçbir testin apandisiti her zaman gösteremeyeceğini bilmek de önemlidir.
Ameliyat öncesinde:
- NHS, acil servise kendiniz araç kullanarak gitmemenizi, kullandığınız ilaçları yanınızda götürmenizi önerir.
- Kullandığınız ilaçları ve alerjilerinizi ekibe bildirin.
- Gebe olma olasılığınız varsa mutlaka söyleyin.
- MedlinePlus, apandisit belirtileri varken sıcak su torbası, lavman, müshil gibi evde uygulanan yöntemlerle belirtileri hafifletmeye çalışmamanızı önerir.
Ameliyata onam ve sorulabilecek sorular
Acil bir ameliyatta da size ameliyatın neden gerektiği, hangi yöntemin planlandığı ve olası riskler anlatılır; ardından onamınız alınır. Kısa sürede karar vermek zorunda kalmak kaygı verici olabilir. Bu süreçte şu soruları sormanız yararlı olabilir:
- Ameliyat kapalı mı yoksa açık yöntemle mi yapılacak?
- Apandisin patlamış olma olasılığı var mı, bu durumda neler değişir?
- Hastanede yaklaşık ne kadar kalacağım?
- Ameliyattan sonra hangi belirtiler için size ulaşmalıyım?
Bilgilendirilmiş onam hakkında genel bilgi için bkz. Aydınlatılmış onam nedir?
Bu konuda
Apandisit konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Ameliyat nasıl yapılır?
NHS'e göre ameliyat genel anestezi altında yapılır; ameliyat boyunca uyursunuz ve ağrı hissetmezsiniz. Bkz. Genel anestezi nedir? Ameliyat genellikle yaklaşık bir saat sürer. MedlinePlus'a göre bazı durumlarda genel anestezi yerine, belden aşağıyı uyuşturan spinal anestezi ile birlikte uyku verici ilaç da kullanılabilir.
Kapalı (laparoskopik) ameliyat
NHS'e göre bu yöntemde karına birkaç küçük kesi açılır. Kesilerden birinden ucunda kamera bulunan ince bir tüp yerleştirilir ve görüntü ekrana aktarılır. Cerrah apandisi bağırsağa bağlandığı yerden keserek çıkarır; ardından kesiler dikiş, klips ya da doku yapıştırıcısıyla kapatılır. MedlinePlus'a göre kapalı yöntemle ameliyat olanlar büyük olasılıkla hızlı iyileşir. Bkz. Laparoskopi nedir?
Açık ameliyat
NHS'e göre bazen karnın sağ alt kısmına daha büyük bir kesi yapılması gerekir; buna açık ameliyat denir. MedlinePlus da apandisin karnın sağ alt kısmındaki bir kesiden çıkarılabileceğini belirtir. Hangi yöntemin kullanılacağına cerrah karar verir.
Apandis patladıysa
MedlinePlus'a göre apandis patlamışsa ameliyat sırasında karın içi yıkanarak temizlenebilir ve sıvının ya da irinin dışarı akması için karına küçük bir tüp (dren) bırakılabilir. MedlinePlus'a göre apandis patladığında ya da apse oluştuğunda iyileşme daha yavaş ve daha karmaşık olur. NHS'e göre patlamış apandis; karın zarı iltihabı (peritonit), enfeksiyona karşı hayatı tehdit eden bir tepki (sepsis), apse ve bağırsak tıkanması gibi komplikasyonlara yol açabilen ciddi bir durumdur ve bu komplikasyonlar acilen ameliyat ve antibiyotikle tedavi edilir.
Ameliyat sonrası iyileşme
Hastanede
NHS'e göre ameliyattan sonra bir süre uyandırma odasında kalır, ardından servise alınırsınız; ağrı için ilaç verilir. Hastanede kalış süresi değişir: Kapalı ameliyat olanlar ameliyattan sonraki gün eve dönebilir; açık ameliyat olanlar ya da komplikasyon gelişenler birkaç gün hastanede kalabilir. MedlinePlus, çoğu kişinin ameliyattan 1–2 gün sonra taburcu olduğunu belirtir. NHS'e göre eve gönderilmeden önce yiyip içebiliyor ve bağırsaklarınız normal çalışıyor olmalıdır.
NHS'e göre ameliyattan sonra karnınızda küçük yaralar olur; dikişler genellikle kendiliğinden eriyen türdendir ve alınması gerekmez. Karında ve yara çevresinde biraz ağrı, birkaç gün süren kabızlık ya da ishal olabilir. Hastanede ya da aile hekiminizde bir kontrol randevusu verilebilir, ancak bu her zaman gerekmez.
Evde
NHS'e göre çoğu kişi 1–2 hafta içinde toparlanır ve genellikle 1–2 hafta işten ya da okuldan uzak kalmak gerekir. Apandisi patlamış olanlarda iyileşme daha uzun sürer. MedlinePlus'a göre çoğu kişi birkaç hafta içinde normal etkinliklerine döner; ancak enerjinin tamamen yerine gelmesi daha uzun sürebilir.
NHS'in evde iyileşme önerileri şunlardır:
- Tamamen iyileşene kadar spor gibi yorucu etkinliklerden kaçının.
- Araç kullanmaya, rahatça kontrol edebildiğinizi ve acil fren yapabildiğinizi hissettiğinizde dönün.
- Kendinizi hazır hissettiğinizde olağan etkinliklerinize dönmeye başlayın.
- Gerekirse ağrı kesici kullanın.
- Yaralar iyileşirken yara bakımıyla ilgili size verilen önerilere uyun; yıkanırken ve duş alırken dikkatli olun, ıslanan pansumanları değiştirin.
- Antibiyotik verildiyse tedavinin tamamını bitirin.
- İyileşmenizle ilgili sorularınız olursa tedavi gördüğünüz servise, aile hekiminize ya da hemşireye danışın.
Beslenme
NHS'e göre taburcu olmadan önce yiyip içebiliyor olmanız beklenir. Ameliyattan sonra kabızlık olursa NHS bol lifli besin tüketmeyi ve bol sıvı içmeyi önerir; hafif bir müshil de kullanılabilir, bunun için eczacınıza danışabilirsiniz. Bkz. Lifli besinler
Olası riskler
NHS'e göre ameliyat sonrası sorunlar seyrektir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:
- Yara enfeksiyonu: Kesi yerinde kızarıklık, şişlik, ağrı ve akıntı ile kendini gösterebilir.
- Karın içinde apse: Apandisin çıkarıldığı yerde irin birikebilir. MedlinePlus, apandisi patlamış olanlarda apse gelişebileceğini ve boşaltılması ile antibiyotik tedavisi gerekebileceğini belirtir.
- Kanama
- Yapışıklıklar: Ameliyattan sonra yara dokusu (yapışıklık) oluşabilir; NHS'e göre bu, nadiren bağırsak tıkanmasına yol açabilir.
- Kalan apandis dokusunda yeniden iltihap: NHS'e göre nadiren geride kalan küçük apandis parçasında yeniden apandisit gelişebilir.
- Genel ameliyat ve anestezi riskleri: MedlinePlus ilaçlara karşı tepkileri, solunum sorunlarını, kanamayı, pıhtı oluşumunu ve enfeksiyonu bu riskler arasında sayar.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Ameliyattan önce şu belirtiler varsa beklemeden acil servise başvurun ya da 112'yi arayın:
- Göbek çevresinde başlayıp karnın sağ alt kısmına yerleşen ve giderek artan ağrı
- Öksürünce, yürüyünce ya da hareket edince artan karın ağrısı
- Ağrıyla birlikte ateş, bulantı ve kusma
- Ağrının kısa süreliğine geçip ardından tüm karna yayılan şiddetli ağrıya dönüşmesi (NHS'e göre apandis patlamış olabilir)
- Şiddetli karın ağrısı ile birlikte zihin karışıklığı, alacalı ya da her zamankinden soluk deri veya nefes almada güçlük (NHS'e göre sepsis belirtisi olabilir)
Ameliyattan sonra şu durumlarda cerrahi ekibinize hemen ulaşın:
- Yarada artan kızarıklık, şişlik, akıntı ya da kötü koku
- Yüksek ateş veya titreme
- Giderek artan karın ağrısı, karında şişlik, sürekli kusma
- Gaz ya da dışkı çıkaramama
- Bacakta şişlik ve ağrı
Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bilinç bulanıklığı gelişirse 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Apandisit ameliyatı ne kadar sürer?
NHS'e göre ameliyat genellikle yaklaşık bir saat sürer. Hazırlık ve uyanma süreleriyle birlikte ameliyathanede daha uzun süre geçebilir.
Apandisit ameliyatından sonra kaç gün hastanede kalınır?
MedlinePlus'a göre çoğu kişi 1–2 gün sonra taburcu olur. NHS'e göre kapalı ameliyat olanlar ameliyattan sonraki gün eve dönebilir; açık ameliyat olanlar ya da komplikasyon gelişenler birkaç gün kalabilir.
Ameliyattan sonra ne zaman işe ya da okula dönülür?
NHS'e göre genellikle 1–2 hafta işten ya da okuldan uzak kalmak gerekir. Spor gibi yorucu etkinliklere tamamen iyileştikten sonra dönülmelidir.
Apandis olmadan yaşanır mı?
Evet. MedlinePlus'a göre apandis olmadan yaşamak bilinen önemli bir sağlık sorununa yol açmaz.
Kapalı ve açık ameliyat arasındaki fark nedir?
Kapalı (laparoskopik) ameliyatta birkaç küçük kesiden kamera ve ince aletlerle çalışılır; açık ameliyatta ise karnın sağ alt kısmına daha büyük bir kesi yapılır. MedlinePlus'a göre kapalı yöntemle ameliyat olanlar büyük olasılıkla hızlı iyileşir; NHS'e göre de kapalı ameliyattan sonra hastanede kalış genellikle daha kısadır. Hangi yöntemin uygun olduğuna, apandisin durumuna göre cerrah karar verir.
Apandisit ilaçla tedavi edilebilir mi?
NHS'e göre enfeksiyonun yayılmadığı ve ameliyatın yüksek risk taşıdığı bazı durumlarda antibiyotik tedavisi düşünülebilir; ancak apandisit genellikle ameliyatla tedavi edilir. MedlinePlus, birçok vakanın yalnızca antibiyotikle tedavi edildiğini ve uygun aday olup olmadığınızı hekiminize sorabileceğinizi belirtir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
