Torasentez nedir? Akciğer zarından sıvı alınması nasıl yapılır?

Torasentez nedir?

Akciğerler, plevra adı verilen iki katlı ince bir zarla sarılıdır. NHLBI'ye göre bu iki tabaka arasındaki ince boşluğa plevral boşluk denir. Normalde burada çok az sıvı bulunur. Çeşitli hastalıklarda bu boşlukta fazla sıvı birikebilir; bu duruma plevral efüzyon denir. Bkz. Akciğer zarında sıvı (plevral efüzyon)

MedlinePlus torasentezi, akciğerin dış yüzeyini örten zar ile göğüs duvarı arasındaki boşluktan sıvı alınması işlemi olarak tanımlar. NHLBI de bu işlemle plevral boşluktan hava, kan veya başka sıvıların iğneyle alınabildiğini belirtir.

İşlem iki farklı amaçla yapılabilir:

• Tanı amaçlı torasentez: Az miktarda sıvı alınarak laboratuvara gönderilir. Amaç, sıvının nedenini bulmaktır.
• Tedavi amaçlı torasentez: Daha fazla miktarda sıvı boşaltılarak akciğerin genişlemesi kolaylaştırılır ve nefes darlığı hafifletilmeye çalışılır.

Çoğu zaman her iki amaç aynı işlemde birlikte gerçekleştirilir.

Torasentez neden yapılır?

MedlinePlus'a göre torasentez, fazla sıvının nedenini belirlemek ve sıvı birikmesine bağlı yakınmaları gidermek için yapılır. Liverpool Heart and Chest Hospital'ın hasta bilgilendirme sayfasına göre işlem, yakınmaların ve anormal çekim bulgularının nedenini anlamaya, bazı hastalıkları doğrulamaya ya da dışlamaya ve tedavi kararlarına yardımcı olur.

Sıvı birikmesine yol açabilen durumlar arasında şunlar bulunur:

• Kalp yetmezliği
• Zatürre gibi akciğer enfeksiyonları
• Akciğer kanseri ya da başka organlardan yayılan kanserler
• Akciğer zarı kanseri (mezotelyoma)
• Akciğer embolisi (akciğer damarlarında pıhtı)
• Kalp, böbrek veya karaciğer yetmezliği gibi vücuttaki sıvı dengesini bozan durumlar (NHLBI)
• Plevranın iltihaplanmasına yol açan enfeksiyonlar, tümörler ya da bağışıklık sistemi hastalıkları (NHLBI)

MedlinePlus, sıvı incelemesinin kanser, kalp yetmezliği, zatürre ve akciğer embolisi gibi nedenlerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini belirtir. Bkz. Zatürre (pnömoni) belirtileri ve Kalp yetmezliği belirtileri ve tedavisi

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre torasentez öncesinde genellikle özel bir hazırlık gerekmez. Yine de işlemden önce bazı noktalara dikkat etmek önemlidir:

• Kan sulandırıcılar: Liverpool Heart and Chest Hospital, kan sulandırıcı ilaçların işlem öncesinde bırakılmasının istenebileceğini belirtir. Hangi ilaca ne zaman ara verileceğine hekiminiz karar verir; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Kan tahlilleri: Pıhtılaşma durumunu değerlendirmek için kan testi istenebilir.
• Yeme içme: Aynı kaynağa göre normal yemek yiyebilirsiniz, ancak ağır yemeklerden kaçınmanız önerilir. Merkezinizin talimatına uyun.
• Onam: İşlem, amacı, olası yararları ve riskleri size anlatıldıktan sonra yazılı onamınızla yapılır. Bkz. Aydınlatılmış onam nedir?
• Refakatçi: Liverpool Heart and Chest Hospital, eve dönüşte yanınızda biri olmasını ve işlemden sonraki 24 saat yanınızda kalmasını önerir.

Kullandığınız tüm ilaçları, alerjilerinizi ve daha önce geçirdiğiniz akciğer işlemlerini ekibe bildirin.

İşlem nasıl yapılır?

MedlinePlus'ın anlattığı şekliyle torasentez genellikle şu adımlarla yapılır:

1. Yatağın ya da sandalyenin kenarına oturursunuz; başınızı ve kollarınızı önünüzdeki bir masaya dayarsınız.
2. Hekim, iğnenin gireceği en uygun yeri bulmak için çoğunlukla ultrason kullanır. NHLBI'ye göre işlemin ultrason eşliğinde yapılması komplikasyon olasılığını azaltır. Bkz. Ultrason (USG) nedir?
3. Sırtınızdaki ya da yan tarafınızdaki deri temizlenir ve lokal anestezi ile uyuşturulur.
4. İnce bir iğne, kaburgaların arasından deri ve göğüs duvarı kaslarından geçirilerek plevral boşluğa ilerletilir.
5. İşlem sırasında nefesinizi tutmanız ya da nefes vermeniz istenebilir.
6. Sıvı iğneyle çekilir ya da sıvının boşaltılması için geçici bir kateter (ince tüp) yerleştirilir.
7. İğne çıkarılır ve giriş yerine küçük bir pansuman yapılır.

Liverpool Heart and Chest Hospital'a göre işlem, alınacak sıvının miktarına bağlı olarak yaklaşık 10–30 dakika sürer. İşlem sırasında öksürük gelebilir.

İşlem sırasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre uyuşturucu ilaç yapılırken kısa süreli bir yanma hissedilir. İğne yerleştirilirken ağrı ya da baskı hissi olabilir. İşlem sırasında öksürük gelebilir; kendinizi kötü hissederseniz ya da göğsünüzde sıkışma olursa hemen ekibe söyleyin.

İşlem boyunca hareketsiz durmanız önemlidir. Öksürük gelirse ya da kendinizi kötü hissederseniz bunu önceden haber vermeniz, iğnenin güvenle konumlandırılmasına yardımcı olur.

İşlem sonrası: eve dönüş ve dikkat edilecekler

MedlinePlus'a göre işlemden sonra akciğerde bir yaralanma olup olmadığını görmek için genellikle göğüs filmi ya da ultrason yapılır. Liverpool Heart and Chest Hospital'a göre bu süreçte nabzınız, solunum sayınız ve tansiyonunuz izlenir; film sonucu uygunsa eve gidebilirsiniz.

Eve döndükten sonra dikkat edilecekler:

• Günün geri kalanında dinlenin. Liverpool Heart and Chest Hospital'a göre çoğu kişi 24 saat içinde olağan etkinliklerine dönebilir.
• Aynı kaynağa göre işlemden sonra balgamda bir miktar kan görülebilir ve bu durum genellikle 24 saat içinde geçer. Kan miktarı fazlaysa ya da artıyorsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.
• Pansumanı ve giriş yerini temiz ve kuru tutun; kızarıklık, şişlik ya da akıntı olup olmadığına bakın.
• Kontrol randevunuzu ve sonuçların size nasıl iletileceğini öğrenin.

Sıvı tekrar tekrar birikiyorsa hekiminiz başka seçenekleri konuşabilir. NHLBI'ye göre bunlar arasında birkaç gün yerinde kalan göğüs tüpü, evde düzenli boşaltma yapılabilen kalıcı plevral kateter ve zar tabakalarını birbirine yapıştırarak sıvının yeniden birikmesini önlemeye çalışan plörodez işlemi bulunur.

Sıvı incelemesi: sonuçlar ne anlatır?

NHLBI'ye göre alınan sıvı, enfeksiyon, kanser ya da sıvı birikmesine yol açabilen diğer durumların işaretleri açısından incelenir ve mikroskop altında değerlendirilir. İncelemede genellikle sıvının görünümüne, içindeki hücrelere, protein düzeyine ve mikroplara bakılır.

Liverpool Heart and Chest Hospital'a göre sıvı incelemesinin sonuçlanması birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilir ve sonuçlar kontrol randevusunda ya da telefonla iletilir. Sonuçlar, sıvının nedenine yönelik tedavinin planlanmasında kullanılır. NHLBI'ye göre bazı durumlarda nedeni netleştirmek için zardan biyopsi ya da kameralı inceleme gibi ek tetkikler gerekebilir.

Olası riskler

Her girişimsel işlem gibi torasentezin de bazı riskleri vardır. MedlinePlus ve NHLBI'nin sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• Akciğer sönmesi (pnömotoraks): Göğüs boşluğuna hava kaçmasıdır. Liverpool Heart and Chest Hospital'a göre çok seyrek olarak havanın bir tüple boşaltılması gerekebilir.
• Kanama: Giriş yerinde ya da göğüs boşluğunda kanama (hemotoraks) olabilir.
• Enfeksiyon
• Ağrı
• Solunum sıkıntısı
• Akciğerde sıvı toplanması (akciğer ödemi): NHLBI bunu olası komplikasyonlar arasında sayar.

Liverpool Heart and Chest Hospital, komplikasyonların seyrek olduğunu belirtir. Size özgü riskleri işlemden önce hekiminizle konuşun.