Toraks BT (akciğer tomografisi) nedir, nasıl çekilir?

Toraks BT nedir?

Bilgisayarlı tomografide röntgen ışını vücudun çevresinde dönerek farklı açılardan veri toplar; bilgisayar bu verilerden kesit görüntüler oluşturur. MedlinePlus'a göre toraks BT, göğüs bölgesinin kalp ve akciğerler gibi yumuşak dokularını ayrıntılı gösteren kesitsel görüntüler sağlar.

RadiologyInfo (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi), toraks BT'nin kemik, yumuşak doku ve damarları aynı anda gösterebildiğini ve klasik röntgen filmlerine göre çok daha fazla ayrıntı sunduğunu belirtir. Görüntüler bilgisayarda farklı düzlemlerde yeniden oluşturulabilir ve üç boyutlu modellere dönüştürülebilir. BT hakkında genel bilgi için bkz. Bilgisayarlı tomografi nedir?

Akciğer grafisinden farkı

Akciğer grafisi (göğüs röntgeni) göğsü tek bir düzlemde gösteren hızlı bir ilk basamak tetkikidir. RadiologyInfo'ya göre toraks BT çoğu zaman akciğer grafisinde saptanan anormalliklerin ayrıntılı incelenmesi için istenir. Akciğer grafisinde görülemeyen küçük odaklar ve damar sorunları da BT'de daha iyi değerlendirilebilir. Bkz. Akciğer grafisi

Hangi durumlarda istenir?

MedlinePlus ve RadiologyInfo'nun sıraladığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Akciğer grafisindeki bir bulgunun incelenmesi: Gölge, nodül (küçük yuvarlak oluşum) ya da kitle gibi bulguların niteliğini anlamak.
• Yakınmaların nedenini araştırma: Geçmeyen öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve ateş.
• Tümör ve kitle şüphesi: RadiologyInfo'ya göre akciğer tümörlerini erken evrede saptamaya ve tedaviye yanıtı değerlendirmeye yardımcı olur.
• Göğüs yaralanmaları: Kalp, damarlar, akciğerler, kaburgalar ve omurgadaki yaralanmaların değerlendirilmesi.
• İltihap, enfeksiyon ve sıvı birikimi: MedlinePlus'a göre kanama, sıvı toplanması, enfeksiyon, iltihap, pıhtı, iz dokusu ve amfizemin (hava keseciklerinin hasarı) saptanması.
• Organların büyüklüğü, biçimi ve konumunun belirlenmesi.
• İşlemlere rehberlik: RadiologyInfo'ya göre iğneyle parça alma (biyopsi) ve sıvı boşaltma işlemlerine rehberlik edebilir; bazı durumlarda tanı için ameliyat ihtiyacını ortadan kaldırabilir.

Toraks BT'de neler görülebilir?

MedlinePlus'ın sıraladığı olası anormal bulgular şunlardır:

• Ana atardamarda (aort) yırtılma ya da anormal genişleme
• Akciğer damarlarında pıhtı (pulmoner emboli)
• Kalp zarında sıvı birikmesi
• Akciğer kanseri ya da göğüste başka tümörler ve nodüller
• Akciğer zarları arasında sıvı birikmesi (plevral efüzyon)
• Hava yollarının kalıcı olarak genişlemesi (bronşektazi)
• Büyümüş lenf bezleri
• Akciğer dokusunun sertleşmesiyle seyreden interstisyel akciğer hastalıkları
• Zatürre (pnömoni)
• Yemek borusu kanseri ve lenfoma

Bulgunun ne anlama geldiği; yaşınız, yakınmalarınız, sigara öykünüz ve önceki tetkiklerinizle birlikte değerlendirilir. Örneğin akciğerde küçük bir nodül saptanması her zaman kanser anlamına gelmez; RadiologyInfo'ya göre gerekirse kontrol çekimi önerilebilir.

İlaçlı (kontrastlı) toraks BT

Damarları ve bazı dokuları daha belirgin göstermek için koldaki bir damardan iyot içeren kontrast madde verilebilir. Akciğer damarlarında pıhtı araştırılması gibi damar incelemelerinde (BT anjiyografi), RadiologyInfo'ya göre kontrast madde hızla damara verilir.

• MedlinePlus'a göre kontrast verilmeden önce böbrek işlevini gösteren bir kan testi istenebilir.
• Kontrast madde kullanılacaksa MedlinePlus'a göre çekimden önce 4–6 saat bir şey yiyip içmemeniz istenebilir.
• İyotlu kontrast maddeye alerjiniz varsa bildirin; RadiologyInfo'ya göre hekim çekimden önce başlanması gereken ilaçlar verebilir.
• Kontrast madde verilirken hafif yanma hissi, ağızda metalik tat ve vücutta sıcaklık basması olabilir; MedlinePlus bunların genellikle birkaç saniyede geçtiğini belirtir.

Ayrıntılı bilgi için bkz. İlaçlı (kontrastlı) MR ve tomografi

Çekime hazırlık

• Gebelik olasılığınızı mutlaka bildirin. MedlinePlus, gebelikte toraks BT'den genellikle kaçınıldığını belirtir.
• Bol ve rahat giysiler giyin; size bir önlük verilebilir. NHS'e göre takılar, fermuarlar, çıtçıtlar, sütyen ve saç tokaları gibi metal eşyalar çıkarılmalıdır.
• Kullandığınız ilaçları, yakın zamanda geçirdiğiniz hastalıkları ve alerjilerinizi bildirin. NHS, böbrek ya da tiroid sorunu, diyabet ve astımın da önceden bildirilmesini ister.
• MedlinePlus, BT cihazlarının bir ağırlık sınırı olduğunu belirtir; vücut ağırlığınız çok yüksekse bunu önceden kuruma bildirin.
• Önceki akciğer grafisi ve tomografi görüntülerinizi ya da raporlarınızı yanınızda getirin; karşılaştırma için çok önemlidir.

Çekim nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre önlük giyip dar bir masaya uzanırsınız ve masa tarayıcının ortasına doğru kayar. Röntgen ışını çevrenizde dönerken hareketsiz kalmanız gerekir.

• Nefes tutma: RadiologyInfo'ya göre çekim sırasında kısa süre nefesinizi tutmanız istenir; solunum hareketi görüntüyü bulanıklaştırabilir.
• Süre: MedlinePlus'a göre taramanın kendisi 30 saniye ile birkaç dakika sürer. NHS, hazırlıkla birlikte işlemin genellikle 10–20 dakika sürdüğünü belirtir.
• İletişim: NHS'e göre cihazı yöneten kişi başka bir odadadır ama iki yönlü bir sistemle sizinle konuşabilir.

RadiologyInfo toraks BT'yi hızlı, acı vermeyen ve girişimsel olmayan bir tetkik olarak tanımlar ve hızlı olmasının nefes darlığı çeken hastalar için avantaj sağladığını belirtir. MedlinePlus'a göre sert masa biraz rahatsız edici olabilir. Kontrast madde verildiyse NHS'e göre olası bir tepkiyi izlemek için 30 dakikaya kadar beklemeniz istenebilir; ardından olağan etkinliklerinize dönebilirsiniz.

Sonuçlar

RadiologyInfo'ya göre görüntüleri bir radyoloji uzmanı değerlendirir ve resmi raporu tetkiki isteyen hekime gönderir. Gerekirse olası bir sorunu açıklığa kavuşturmak ya da tedavinin etkisini izlemek için kontrol çekimi önerilebilir. Sonuçlarınızı, tetkiki isteyen hekiminizle konuşun.

Görüşme sırasında şu soruları sormak yararlı olabilir:

• Raporda geçen bulgu ne anlama geliyor, yakınmalarımı açıklıyor mu?
• Kontrol çekimi gerekiyor mu, gerekiyorsa ne zaman?
• Ek bir tetkik (örneğin bronkoskopi ya da biyopsi) gerekli mi?
• Önceki çekimlerimle karşılaştırıldığında bir değişiklik var mı?

Raporunuzun ve görüntülerinizin bir kopyasını saklamanız, ileride yapılacak karşılaştırmalar için işinizi kolaylaştırır.

Riskler ve sınırlar

• Radyasyon: MedlinePlus'a göre BT düşük düzeyde iyonlaştırıcı radyasyon kullanır; tek bir çekimin riski küçüktür. RadiologyInfo, çekimden sonra vücutta radyasyon kalmadığını belirtir.
• Düşük doz teknikleri: RadiologyInfo'ya göre günümüz cihazları dozu kişinin vücut ölçülerine göre ayarlayabilir; düşük doz protokollerinde radyasyon yüzde 65 ya da daha fazla azaltılabilir ve zatürre, interstisyel akciğer hastalığı ve tümörlerin değerlendirilmesinde bu protokoller kullanılabilir.
• Çocuklar ve gebelik: RadiologyInfo'ya göre çocuklar radyasyona daha duyarlıdır ve düşük doz teknikleri gerekir; gebelerde tıbben gerekli olmadıkça önerilmez.
• Kontrast madde: MedlinePlus'a göre bulantı, kusma, kaşıntı, kurdeşen ve nadiren ciddi alerjik tepki görülebilir; böbrek sorunu olanlarda böbrek işlevi etkilenebilir. RadiologyInfo, damar yolundan kontrast maddenin damar dışına sızmasının da küçük bir olasılık olduğunu belirtir.
• Sınırlar: RadiologyInfo'ya göre çekim sırasında nefes alma ya da hareket görüntü kalitesini bozabilir ve bazı yumuşak doku sorunlarında MR daha ayrıntılı bilgi verebilir.

Akciğer kanseri taraması amacıyla yapılan düşük doz tomografi ayrı bir tetkik olarak ele alınır. Bkz. Düşük doz akciğer BT taraması