Adli rapor muayenesi (darp raporu): nedir, nasıl yapılır?

Adli rapor muayenesi nedir?

Adli rapor, hekimin muayene bulgularını hukuki süreçte delil olarak kullanılabilecek biçimde yazıya geçirdiği belgedir. Darp (dövülme), trafik kazası, iş kazası, düşme, yanık, kötü muamele iddiası gibi durumlarda düzenlenebilir.

Adli rapor muayenesinin amacı tanı ve tedaviden farklıdır: Hekim, tedavi gereksinimini değerlendirmenin yanında, yaralanmaları ayrıntılı ve tarafsız biçimde kayda geçirir. Bu kayıtlar daha sonra savcılık, mahkeme ya da Adli Tıp Kurumu tarafından değerlendirilir.

Adli rapor muayenesi çoğunlukla hastanelerin acil servislerinde yapılır. Ağır yaralanmalarda önce tedavi yapılır; adli rapor, tedaviyi geciktirmemelidir.

Kimler ister, nasıl başlar?

Adli rapor süreci farklı yollarla başlayabilir:

• Yaralanan kişinin başvurusu: Kişi bir sağlık kuruluşuna başvurarak yaralanmasının bir olay sonucu oluştuğunu belirtir.
• Kolluk ya da savcılık istemi: Bir olayın ardından kolluk ya da savcılık, kişinin muayene edilmesini isteyebilir.
• Sağlık çalışanının bildirimi: Türk Ceza Kanunu'nun 280. maddesine göre görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirtiyle karşılaşan sağlık meslek mensubu, durumu yetkili makamlara bildirmekle yükümlüdür. Kanuna göre bu kapsama hekim, diş hekimi, eczacı, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişiler girer.

Bu nedenle bir sağlık kuruluşunda yaralanmanızın bir şiddet olayı sonucunda oluştuğunu söylediğinizde, sağlık çalışanları durumu adli olgu olarak kayda geçirebilir ve yetkili makamlara bildirebilir.

Muayene için onam ve haklarınız

Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), muayene ve vücuttan örnek alınmasıyla ilgili kuralları düzenler:

• Mağdurun muayenesi: CMK'nın 76. maddesine göre bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla mağdurun vücudu üzerinde muayene yapılması ya da vücuttan örnek alınması, kişinin sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahi bir müdahalede bulunmamak koşuluyla mümkündür. Bu işlem için kural olarak hâkim kararı gerekir; ancak aynı maddeye göre mağdur rıza gösterirse ayrıca karar alınmasına gerek yoktur.
• Kadının muayenesi: CMK'nın 77. maddesine göre kadının muayenesi, kendisi isterse ve olanaklar elverdiğinde bir kadın hekim tarafından yapılır.
• Çocuklar: CMK'ya göre çocukların muayeneden çekinmesi konusunda kural olarak kanuni temsilcisi karar verir; çocuğun durumu anlayabilecek olgunlukta olması hâlinde görüşü de alınır.
• İç beden muayenesi: CMK'nın 75. maddesine göre cinsel organlar ya da makat bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır; aynı madde, iç beden muayenesinin ve vücuttan kan gibi biyolojik örnek alınmasının ancak hekim ya da sağlık mesleği mensubu başka bir kişi tarafından yapılabileceğini belirtir.

Muayene sırasında size ne yapılacağını sormaya ve açıklama istemeye hakkınız vardır. Hasta hakları hakkında bilgi için Hasta hakları nelerdir? ve Aydınlatılmış onam nedir? yazılarına bakabilirsiniz.

Muayenede neler yapılır?

Adli rapor muayenesi genellikle şu adımları içerir:

1. Öykü: Hekim olayın ne zaman, nasıl ve nerede olduğunu, yakınmalarınızı ve önceki sağlık sorunlarınızı sorar. Olayı kendi sözlerinizle, olabildiğince doğru anlatmanız önemlidir.
2. Fizik muayene: Vücuttaki morluk, sıyrık, kesik, şişlik ve yanık gibi bulgular tek tek değerlendirilir; yerleri, büyüklükleri ve görünümleri kaydedilir.
3. Tetkikler: Kemik kırığı, iç organ ya da kafa yaralanması şüphesinde röntgen, bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri ve gerekirse başka tetkikler istenebilir. Bkz. Röntgen ve radyasyon ve Tomografi nedir?
4. Konsültasyon: Gerekirse ortopedi, beyin cerrahisi, göz ya da kulak burun boğaz gibi ilgili uzmanlıklardan görüş istenebilir.
5. Rapor: Bulgular ve tetkik sonuçları rapora geçirilir.

Bazı durumlarda son değerlendirme ilk muayenede yapılamaz. Örneğin yaralanmanın iyileşme sürecini ya da kalıcı etkisini görmek için kişinin bir süre sonra yeniden muayene edilmesi gerekebilir.

Raporda neler değerlendirilir?

Adli raporda yer alan değerlendirmeler, Türk Ceza Kanunu'nun yaralama suçlarına ilişkin hükümleriyle bağlantılıdır. TCK'nın 86. maddesi, kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin "basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif" olup olmadığını ayrı bir durum olarak düzenler. TCK'nın 87. maddesi ise yaralamanın şu sonuçlara yol açıp açmadığını ayrıca değerlendirir:

• Duyulardan ya da organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflaması ya da yitirilmesi
• Konuşmada sürekli zorluk ya da konuşma yeteneğinin kaybı
• Yüzde sabit iz ya da yüzün sürekli değişikliği
• Yaşamı tehlikeye sokan bir durum
• Kemik kırığı ya da çıkık
• Gebe bir kadında çocuğun vaktinden önce doğması ya da düşük
• İyileşme olanağı bulunmayan bir hastalık ya da bitkisel hayat

Bu nedenle adli raporlarda, yaralanmanın hayati tehlike oluşturup oluşturmadığı, kemik kırığı bulunup bulunmadığı ya da yüzde kalıcı iz olup olmadığı gibi konulara ilişkin değerlendirmeler yer alabilir. Bu değerlendirmelerin hukuki sonuçlarını mahkeme belirler. TCK'nın 86. maddesine göre etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olan yaralamalarda ceza, mağdurun şikâyeti üzerine verilir; ancak aynı maddede sayılan bazı durumlarda, örneğin yaralamanın eşe, boşanılan eşe, üstsoya, altsoya ya da kardeşe karşı, kendini savunamayacak durumdaki birine karşı veya silahla işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Hukuki süreçle ilgili sorularınız için bir hukukçudan bilgi almanız yararlı olabilir. Kemik kırıkları ve yanıklar hakkında tıbbi bilgi için Kemik kırığı ve Yanık yazılarına bakabilirsiniz.

Adli Tıp Kurumu süreci

Bazı dosyalar, ilk raporların ardından Adli Tıp Kurumu tarafından değerlendirilir. Adli Tıp Kurumu'nun rapor düzenlemede istediği belgelere ilişkin yayınına göre iş kazası, kötü muamele ve elektrik yaralanması gibi yaşayan kişilere ait dosyalarda şunlar istenebilir:

• Adli soruşturma dosyası, düzenlenmiş adli raporlar ve tutanaklar
• Kişinin tedavi gördüğü sağlık kuruluşlarında düzenlenen tıbbi belgeler ve grafilerin asılları
• Kişinin en son çekilmiş iki adet vesikalık fotoğrafı (arkası savcılıkça mühürlenmiş olarak)
• Gebelikte meydana gelen yaralanmalarda tüm gebelik takiplerine ait tıbbi kayıtlar

Adli Tıp Kurumu'nun yayınına göre yüzde sabit iz tespiti isteniyorsa, kişinin olay tarihinden en az 6 ay sonra muayene edilmek üzere gönderilmesi gerekir.

Muayeneye başvururken dikkat edilecekler

• Gecikmeden başvurun: Morluk ve sıyrık gibi bulgular zamanla iyileşir ve kaybolabilir. Erken muayene, bulguların kayda geçirilmesi açısından önemlidir.
• Önce tedavi: Ağır yaralanmalarda önce acil tedaviye öncelik verilir.
• Belgelerinizi saklayın: Tüm tıbbi belgelerin, raporların ve grafilerin bir örneğini saklayın. Sağlık kayıtlarınıza e-Nabız üzerinden de ulaşabilirsiniz. Bkz. Tıbbi kayıtlarımı nasıl alırım?
• Yakınmalarınızı eksiksiz anlatın: Ağrı, baş dönmesi, bulantı, görme ya da işitme değişikliği gibi tüm yakınmalarınızı söyleyin; bazı yaralanmaların belirtileri saatler sonra belirginleşebilir.
• Ruhsal etkileri ihmal etmeyin: Şiddet ya da kaza sonrasında uyku sorunları, kaygı, olayı tekrar tekrar yaşama gibi yakınmalar gelişebilir. Bu durumda bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Bkz. Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri