Hasta hakları nelerdir? Yönetmeliğe göre temel haklarınız

Hasta hakları neden önemli?

Yönetmeliğin amacı, temel insan haklarının sağlık alanındaki yansıması olan hasta haklarını somut olarak ortaya koymak ve herkesin bu haklardan insan onuruna yakışır biçimde yararlanmasını sağlamaktır. Yönetmelikte sayılan ilkeler arasında şunlar bulunur:

• Bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan iyi olma hâli içinde yaşama hakkı en temel insan hakkıdır.
• Hastalara insanca muamele edilir.
• Sağlık hizmeti verilirken ırk, dil, din, mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ve ekonomik ya da sosyal durum gibi farklılıklar gözetilmez.
• Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı durumlar dışında kişinin rızası olmadan vücut bütünlüğüne dokunulmaz.
• Kişi, rızası ve Sağlık Bakanlığının izni olmadan tıbbi araştırmalara konu edilemez.
• Hastanın özel hayatının ve aile hayatının gizliliğine dokunulmaz.

Bilgi alma hakları

Sağlık hizmetleri hakkında bilgi isteme (Madde 7): Hangi sağlık kuruluşundan hangi koşullarla yararlanabileceğinizi, verilen hizmetlerin neler olduğunu ve başvuru usulünü öğrenme hakkınız vardır. Kurumlar bu amaçla bilgilendirme birimleri, tabelalar ve broşürler gibi düzenlemeler yapmakla yükümlüdür.

Sağlık durumunuz hakkında bilgi alma (Madde 15 ve 18): Hastalığınızın olası nedenleri ve seyri, yapılacak tıbbi müdahalenin kim tarafından, nerede, nasıl yapılacağı ve tahmini süresi, diğer tanı ve tedavi seçenekleri, olası komplikasyonlar, tedaviyi reddetmenin olası sonuçları ve kullanılacak ilaçların önemli özellikleri hakkında bilgi alabilirsiniz. Bilgi, mümkün olduğunca sade, şüpheye yer bırakmayacak biçimde ve sizin anlayabileceğiniz şekilde verilmelidir.

İkinci görüş: Yönetmeliğin 18. maddesine göre hasta, aynı şikâyeti ile ilgili olarak başka bir hekimden de sağlık durumu hakkında ikinci bir görüş almayı talep edebilir.

Bilgi verilmesini istememe (Madde 20): İsterseniz sağlık durumunuz hakkında kendinize, yakınlarınıza ya da başkalarına bilgi verilmemesini talep edebilirsiniz. Bu karar yazılı olarak alınır ve istediğiniz zaman değiştirilebilir.

Seçme ve değiştirme hakları

Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme (Madde 8): Tabi olduğunuz mevzuatın öngördüğü kurallara uymak koşuluyla sağlık kuruluşunu seçebilir ve değiştirebilirsiniz. Ancak kurum değişikliği hayati bir tehlike yaratacaksa ya da hastalığı ağırlaştıracaksa bu konuda hekim tarafından bilgilendirilirsiniz. Acil durumlar dışında sevk zincirine uyulmadığında aradaki ücret farkı hastaya ait olabilir.

Personeli tanıma, seçme ve değiştirme (Madde 9): Size hizmet veren hekim ve diğer sağlık çalışanlarının kimliklerini, görevlerini ve unvanlarını öğrenme hakkınız vardır. Mevzuatta belirlenen usullere uyulması koşuluyla hekiminizi seçebilir, değiştirebilir ve başka hekimlerin konsültasyonunu isteyebilirsiniz. Bu haklar kullanıldığında mevzuatın öngördüğü ücret farkı hasta tarafından karşılanabilir.

Öncelik sırası (Madde 10): Hizmetin yetersiz ya da sınırlı olduğu durumlarda öncelik, tıbbi ölçütlere göre ve objektif olarak belirlenir. Acil ve adli vakalar, yaşlılar ve engelliler için öncelik sırasında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.

Kayıtlarınıza erişim ve düzeltme

Kayıtları inceleme (Madde 16): Sağlık durumunuzla ilgili dosya ve kayıtları doğrudan ya da vekiliniz veya kanuni temsilciniz aracılığıyla inceleyebilir ve bir örneğini alabilirsiniz. Bu kayıtları yalnızca tedavinizle doğrudan ilgili olanlar görebilir.

Kayıtların düzeltilmesini isteme (Madde 17): Kayıtlarınızdaki eksik, belirsiz ya da hatalı tıbbi ve kişisel bilgilerin tamamlanmasını, açıklanmasını ve düzeltilmesini isteyebilirsiniz. Bu hak, sağlık durumunuzla ilgili raporlara itiraz etmeyi ve aynı ya da başka bir kurumda yeni rapor düzenlenmesini istemeyi de kapsar.

Mahremiyet ve gizlilik

Mahremiyete saygı (Madde 21): Muayene, teşhis ve tedavinin makul bir gizlilik ortamında yapılmasını, tedavinizle doğrudan ilgili olmayan kişilerin tıbbi müdahale sırasında bulunmamasını ve tıbben sakınca yoksa yanınızda bir yakınınızın bulunmasını isteyebilirsiniz. Sağlık harcamalarınızın kaynağının gizli tutulması da bu hakkın kapsamındadır. Mahremiyet hakkı ölümle sona ermez.

Bilgilerin gizli tutulması (Madde 23): Sağlık hizmeti nedeniyle edinilen bilgiler, kanunun izin verdiği durumlar dışında açıklanamaz. Araştırma ve eğitim amaçlı faaliyetlerde hastanın kimlik bilgileri, rızası olmadan açıklanamaz.

Sağlık verilerinizin işlenmesiyle ilgili ayrıntılı haklarınız için Kişisel Verilerin Korunması Kanunu da ayrıca uygulanır.

Rıza, reddetme ve durdurma

Rıza (Madde 24 ve 26): Tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir. Hasta küçük ya da kısıtlı ise velisinden veya vasisinden izin alınır; yine de kişi anlayabileceği ölçüde bilgilendirilir ve kararlara katılımı sağlanır. Kanunen zorunlu durumlar dışında, sonuçları ağır olabilecek tıbbi müdahaleler için yazılı rıza formu düzenlenir ve bir nüshası hastaya verilir.

Tedaviyi reddetme ve durdurma (Madde 25): Kanunen zorunlu durumlar dışında, doğabilecek olumsuz sonuçların sorumluluğu hastaya ait olmak üzere, size uygulanması planlanan tedaviyi reddetme ya da durdurulmasını isteme hakkınız vardır. Bu durumda tedavinin uygulanmamasından doğacak sonuçlar size anlatılır ve bunu gösteren yazılı bir belge alınır. Bu hakkı kullanmanız, aynı kuruma tekrar başvurduğunuzda aleyhinize kullanılamaz.

Hastanede yararlanabileceğiniz diğer haklar

• Güvenlik (Madde 37): Sağlık kuruluşlarında güvenlik içinde olmayı bekleme hakkınız vardır.
• Dini vecibeler (Madde 38): Kurum imkânları ölçüsünde dini vecibelerinizi yerine getirebilir, isteğiniz hâlinde manevi destek alabilirsiniz.
• Saygı ve ziyaret (Madde 39): Kişilik değerlerinize uygun bir ortamda hizmet alma, nazik ve şefkatli davranış görme hakkınız vardır. Ziyaretler kurumun belirlediği kurallara göre yapılır.
• Refakatçi (Madde 40): Mevzuat ve kurum imkânları elverdiği ölçüde ve tedavinizden sorumlu hekimin uygun görmesi hâlinde refakatçi bulundurulmasını isteyebilirsiniz.
• Kurum dışında hizmet (Madde 41): Koruyucu sağlık hizmetleri, tıbbi nedenlerle kuruma gidilemeyen durumlar ve afetler gibi olağanüstü hâllerde sağlık hizmeti bulunduğunuz yerde verilebilir.

Haklarınız ihlal edilirse

Başvuru, şikâyet ve dava hakkı (Madde 42): Hasta ve yakınları, hasta haklarının ihlali hâlinde mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikâyet ve dava hakkına sahiptir.

Hasta hakları birimleri ve kurulları (Madde 42/B ve 42/C): Sağlık kurum ve kuruluşlarında hasta hakları birimleri bulunur. Kurumda çözülemeyen yazılı ya da elektronik başvurular, il sağlık müdürlüklerindeki hasta hakları kurullarınca değerlendirilir. Yönetmeliğe göre kurul, başvurunun kendisine ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde karar verir. Birimlere yapılan başvurular gizlidir.

Başvuru yapmadan önce yaşadıklarınızı tarih, saat ve ilgili birim bilgisiyle not etmeniz, varsa belgeleri saklamanız süreci kolaylaştırır.

Hastanın sorumlulukları

Yönetmelik, hakların yanında hastanın uyması gereken kuralları da düzenler (Madde 42/A). Bunlar arasında kurumun kurallarına uymak, sağlık geçmişini ve kullandığı ilaçları eksiksiz ve doğru anlatmak, hekimin belirlediği kontrollere gelmek ve tedavinin gidişatıyla ilgili geri bildirimde bulunmak, randevu saatine uymak ve değişiklikleri bildirmek, diğer hastaların ve personelin haklarına saygı göstermek ve personele sözlü ya da fiziksel şiddet içeren davranışlardan kaçınmak yer alır. Haklarınızın ihlal edildiğini düşündüğünüzde ise hasta hakları birimine başvurmanız beklenir.