Ağrılı adet (dismenore) neden olur? Ne zaman önemlidir?

Ağrılı adet (dismenore) nedir?

MedlinePlus ağrılı adeti, karnın alt kısmında keskin ya da künt olabilen ve gelip geçen kramp tarzı bir ağrıyla seyreden adet dönemi olarak tanımlar. NHS de adet sancısını adetin başında karnın alt kısmında başlayan, bele ve uyluklara yayılabilen kramplar olarak tarif eder. NHS'e göre ağrı genellikle 3 güne kadar sürer.

MedlinePlus, ağrılı adetin ergenlik ve 20'li yaşlardaki kadınlarda okul ve işe devamsızlığın önde gelen nedeni olduğunu belirtir. Yani bu, pek çok kişinin günlük yaşamını doğrudan etkileyen bir sorundur ve "katlanılması gereken bir şey" olarak görülmemelidir.

Adet sancısı neden olur?

NHS'e göre adet sancısı, rahim kasının adet sırasında kasılmasıyla ortaya çıkar. Bu kasılmalar, rahim iç tabakasının dökülmesini sağlayan normal bir süreçtir; ancak bazı kişilerde daha güçlü hissedilir.

Birincil dismenore

MedlinePlus'a göre birincil dismenore, sağlıklı genç kadınlarda adetlerin başladığı ilk yıllardan itibaren görülen ve rahim ya da diğer pelvik organlarda bir hastalığa bağlı olmayan adet ağrısıdır. Rahimde üretilen prostaglandin adlı maddelerin etkinliğinin artmasının bu ağrıda rol oynadığı düşünülür. Prostaglandinler rahim kasının kasılmasına neden olur; düzeyleri yüksek olduğunda kramplar daha güçlü hissedilir.

İkincil dismenore

MedlinePlus'a göre ikincil dismenore, adet ağrılarının daha önce olmayan biçimde yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkmasıdır ve çoğu zaman altta yatan bir duruma bağlıdır. NHS ve MedlinePlus'ın saydığı nedenler şunlardır:

• Endometriozis: Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyümesi. Bkz. endometriozis (çikolata kisti).
• Adenomiyozis: Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim kas duvarının içinde büyümesi
• Miyomlar: Rahimde veya çevresinde gelişen iyi huylu büyümeler. Bkz. miyom nedir.
• Pelvik inflamatuvar hastalık: Rahim, tüpler ve yumurtalıkların enfeksiyonu
• Rahim içi araç (spiral): NHS'e göre özellikle takıldıktan sonraki ilk 3–6 ayda adet ağrısını artırabilir; MedlinePlus bakır spiralleri anar.

Adet sancısı ne zaman önemlidir?

Adet ağrısının çoğu, altta ciddi bir hastalık olmadan görülür. Ancak bazı özellikler, ağrının ikincil bir nedene bağlı olabileceğini düşündürür ve hekim değerlendirmesini gerektirir. NHS'in saydığı durumlar şunlardır:

• Adetlerin eskisinden daha ağrılı, daha bol ya da düzensiz hâle gelmesi
• Ağrının günlük işlerinizi yapmanızı engellemesi
• Cinsel ilişki sırasında, idrar yaparken veya dışkılarken ağrı
• Adetler arasında kanama
• İdrara veya tuvalete çıkma sıklığında değişiklik
• Karında şişlik, iştahsızlık veya açıklanamayan kilo kaybı

MedlinePlus ayrıca tedaviye rağmen 3 ay sonra geçmeyen ağrı, adet dışında da süren ağrı ve rahim içi araç takıldıktan sonra başlayan sorunlarda hekime başvurulmasını önerir.

Adet sancısına ne iyi gelir? Evde yapılabilecekler

NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır:

• Sıcak uygulama: Karnın alt kısmına sıcak su torbası veya ısıtıcı ped koymak (yanık riskine karşı bir havluya sararak), ılık banyo ya da duş almak
• Hafif egzersiz: Yürüyüş, yüzme, bisiklet veya yoga gibi hafif hareketler
• Masaj: Karın ve bel bölgesine nazik masaj
• Gevşeme teknikleri: Yoga ve nefes egzersizleri gibi rahatlatıcı yöntemler
• Ilık içecekler: MedlinePlus ılık içeceklerin rahatlatabileceğini belirtir.
• Ağrı kesiciler: NHS ve MedlinePlus, iltihap giderici ağrı kesicilerin adet sancısında kullanılabildiğini belirtir. Hangi ilacın size uygun olduğunu, özellikle kronik bir hastalığınız varsa veya başka ilaçlar kullanıyorsanız, eczacınıza ya da hekiminize danışın.
• Sigarayı bırakmak ve alkolü azaltmak: NHS bunları da adet ağrısını hafifletmeye yardımcı olabilecek değişiklikler arasında sayar.
• Düzenli egzersiz ve sağlıklı kilo: MedlinePlus, düzenli egzersizin ve sağlıklı kilonun korunmasının yararlı olabileceğini belirtir.

Ağrınızın şiddetini ve hangi yöntemlerin işe yaradığını birkaç adet dönemi boyunca not etmek, hem sizin hem de hekiminizin durumu değerlendirmesini kolaylaştırır.

Gençlerde adet ağrısı

MedlinePlus'a göre birincil dismenore, adetlerin başladığı ilk yıllarda ortaya çıkar ve ergenlik ile 20'li yaşlarda okul ve işe devamsızlığın önde gelen nedenlerindendir. İlk adetlerini görmeye başlayan gençler, yaşadıkları ağrının normal olup olmadığını bilemeyebilir ve şikâyetlerini anlatmaktan çekinebilir.

Aileler ve gençler için bazı öneriler:

• Adet takvimi ve ağrı günlüğü tutmak (ağrının ne zaman başladığı, kaç gün sürdüğü, şiddeti, okula gidilip gidilemediği)
• Sıcak uygulama, hafif egzersiz ve dinlenme gibi öz bakım yöntemlerini denemek
• Ağrı kesici kullanılacaksa yaşa uygun olanı hekime veya eczacıya danışmak
• Ağrı nedeniyle sık sık okul kaçırılıyorsa, bayılma ya da kusma eşlik ediyorsa veya öz bakım yöntemleri yeterli gelmiyorsa hekime başvurmak

Adet ağrısının günlük yaşamı engelleyecek kadar şiddetli olması "normal" kabul edilip ertelenmemelidir; bazı durumlarda endometriozis gibi nedenler gençlerde de görülebilir.

Tıbbi tedavi seçenekleri

Öz bakım yöntemleri yeterli olmadığında hekim şunları değerlendirebilir:

• Reçeteli iltihap giderici ağrı kesiciler
• Hormonal yöntemler: NHS'e göre hormonal doğum kontrol yöntemleri rahim iç tabakasını incelterek adet ağrısını azaltabilir. Bu yöntemlerin size uygun olup olmadığına hekiminiz karar verir.
• TENS cihazı: NHS, cilde yapıştırılan elektrotlarla hafif elektrik uyarısı veren bu cihazların bazı kişilerde ağrıyı azaltabildiğini belirtir.
• Nedene yönelik tedavi: İkincil dismenorede endometriozis, miyom veya enfeksiyon gibi altta yatan nedenin tedavisi gerekir.

Hekim nasıl değerlendirir?

Hekim adet düzeninizi, ağrının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, şiddetini ve günlük yaşamınıza etkisini sorar. Pelvik muayene yapılabilir. Gerekli görülürse pelvik ultrason, enfeksiyon için sürüntü testleri veya gebelik testi istenebilir. Endometriozisten şüphelenilen bazı durumlarda tanı için kapalı ameliyat (laparoskopi) gerekebilir. Ultrason inceleme yapan doktorları jinekolojik ultrason sayfamızda görebilirsiniz.

Adet öncesi dönemde ruh hâlinde belirgin dalgalanma, öfke ve çökkünlük ön plandaysa adet öncesi disforik bozukluk yazımız da size yardımcı olabilir.

Ağrılı adet için hangi doktora gidilir?

Ağrılı adet için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsiniz. Ergenlik dönemindeki genç kızlar için çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı veya aile hekimi de ilk değerlendirmeyi yapabilir. İlgili doktorlar için ağrılı adet konu sayfamıza ve endometriozis konu sayfamıza bakabilirsiniz.