Bağırsak polipi (kolon polipi) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Bağırsak polipi nedir?

Kalın bağırsak, ince bağırsaktan sonra gelen ve dışkının oluştuğu yaklaşık bir buçuk metrelik bölümdür; son kısmına rektum denir. Bu organın iç yüzeyini döşeyen hücreler bazen gereğinden fazla çoğalarak küçük kabarıklıklar ya da saplı çıkıntılar oluşturur. Bu çıkıntılara polip adı verilir.

MedlinePlus, poliplerin büyük kısmının iyi huylu (kanser olmayan) olduğunu ve yaş ilerledikçe daha sık görüldüğünü belirtir. NHS'e göre 50 yaşın üzerindeki her dört kişiden yaklaşık birinde bağırsak polipi bulunur. Polipler tek ya da birden fazla olabilir; boyutları birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilir.

Polip türleri

Poliplerin hepsi aynı değildir. MedlinePlus'ın sınıflamasına göre başlıca türler şunlardır:

• Adenomatöz polipler (adenomlar): En sık önem taşıyan türdür. Mikroskop altındaki görünümlerine göre tübüler ve villöz adenom olarak ayrılır. Bu poliplerin bir kısmı zamanla kansere dönüşebilir; MedlinePlus villöz adenomların daha yüksek risk taşıdığını belirtir.
• Hiperplastik polipler: Genellikle küçüktür ve nadiren kansere dönüşür.
• Testere dişli (serrated) polipler: Görünümleri hiperplastik poliplere benzeyebilir, ancak bazıları kansere dönüşebilir.

Polipin hangi türden olduğu gözle değil, çıkarıldıktan sonra yapılan patolojik (mikroskobik) incelemeyle anlaşılır. Bu nedenle bulunan poliplerin çıkarılıp incelenmesi önemlidir.

Bağırsak polipi belirtileri

NHS ve MedlinePlus'a göre poliplerin çoğu hiçbir belirti vermez. Bu yüzden genellikle başka bir nedenle ya da tarama amacıyla yapılan kolonoskopide rastlantısal olarak bulunur.

Daha büyük polipler bazen şu belirtilere yol açabilir:

• Dışkıda kan veya makattan kanama
• Dışkıda sümüksü madde (mukus)
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik (uzun süren ishal ya da kabızlık)
• Gizli kanamaya bağlı kansızlık ve yorgunluk
• Nadiren açıklanamayan kilo kaybı

Bu belirtilerin hemoroid gibi pek çok başka nedeni de olabilir. Ancak nedeni bilinmeyen makattan kanama her zaman değerlendirilmelidir. Bkz. Sindirim sistemi kanaması

Bağırsak polipi neden olur? Risk etkenleri

Poliplerin neden oluştuğu her zaman bilinmez. NHS ve MedlinePlus şu durumların polip gelişme olasılığını artırdığını belirtir:

• Yaş: 50 yaşın üzerinde polipler daha sık görülür.
• Aile öyküsü: Birinci derece yakınlarında bağırsak polipi veya kalın bağırsak kanseri olan kişilerde risk daha yüksektir.
• İnflamatuvar bağırsak hastalıkları: Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi kalın bağırsağı etkileyen uzun süreli iltihabi hastalıklar.
• Fazla kilo ve sigara kullanımı: NHS bu iki etkeni de risk etkenleri arasında sayar.
• Kalıtsal sendromlar: MedlinePlus, ailesel adenomatöz polipozis (FAP), Lynch sendromu ve Peutz-Jeghers sendromu gibi kalıtsal durumların çok sayıda polip ve bağırsak kanseri riskiyle ilişkili olduğunu belirtir. Bu durumlarda genetik danışmanlık gerekebilir.

Polip kansere dönüşür mü?

NHS'e göre polipler az sayıda kişide yıllar içinde kansere dönüşebilir. Kalın bağırsak kanserlerinin önemli bir kısmının bir polipten geliştiği düşünülür; bu nedenle polipleri kanser oluşmadan önce bulup çıkarmak, tarama programlarının temel amaçlarından biridir. MedlinePlus, çıkarılan poliplerde gidişatın genellikle iyi olduğunu, tedavi edilmeyen poliplerin ise zamanla kansere dönüşebileceğini belirtir.

Polip bulunması kanser olduğunuz anlamına gelmez. Çoğu polip iyi huyludur; ancak hangisinin risk taşıdığını önceden bilmek mümkün olmadığından çıkarılması önerilir. Kalın bağırsak kanseri hakkında daha fazla bilgi için bkz. Kalın bağırsak kanseri belirtileri ve tarama

Bağırsak polipi nasıl teşhis edilir?

Polipleri saptamada başlıca yöntemler şunlardır:

• Kolonoskopi: Ucunda kamera bulunan ince ve esnek bir tüple kalın bağırsağın tamamı incelenir. Polip bulunursa genellikle aynı işlemde çıkarılabildiği için en sık kullanılan yöntemdir. Bkz. Kolonoskopi nedir?
• BT kolonografi (sanal kolonoskopi): NHS'e göre bilgisayarlı tomografi ile bağırsağın görüntülenmesidir. Polip saptanırsa çıkarılması için yine kolonoskopi gerekir.
• Sigmoidoskopi: Kalın bağırsağın yalnızca son bölümünün incelendiği daha kısa bir endoskopi.
• Dışkı testleri: MedlinePlus, dışkıda gizli kan testi ve dışkı DNA testi gibi testleri de sayar. Bu testler polipi doğrudan göstermez; sonuç pozitif çıkarsa kolonoskopi yapılır. Bkz. Dışkıda gizli kan testi nedir?

Türkiye'de tarama

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün kanser tarama programında 50–70 yaş arasındaki kadın ve erkeklere iki yılda bir dışkıda gizli kan testi ve on yılda bir kolonoskopi önerilmektedir. Aile öyküsü veya kalıtsal sendromu olan kişilerde taramanın ne zaman başlayacağına hekimle birlikte karar verilir.

Polip nasıl tedavi edilir?

Poliplerin çoğu kolonoskopi sırasında endoskopik polipektomi adı verilen yöntemle çıkarılır. NHS'e göre polip, kolonoskopun içinden geçirilen tel bir halka (snare) ile yakalanıp kesilir ya da elektrik akımıyla yakılarak alınır; bu işlem genellikle acı vermez. Çok büyük ya da çok sayıda polip olduğunda nadiren ameliyat gerekebilir.

Çıkarılan polipler laboratuvara gönderilir. NHS'e göre bu incelemede polipin tamamen alınıp alınmadığı, yeniden polip gelişme riskinin ne olduğu ve kanserli hücre içerip içermediği değerlendirilir. Polipte kanser saptanırsa ek tedavi planlanabilir.

Polip alındıktan sonra

Polip çıkarılan kişiler çoğunlukla kolonoskopiyle aynı gün evine döner. NIDDK'ye göre işlemden sonraki ilk saatte karında kramp ve şişkinlik hissedilebilir; çoğu kişi ertesi gün olağan beslenmesine döner. Rahatlatıcı ilaç (sedasyon) uygulandığı için o gün araç kullanılmaması istenir. Hekiminiz kan sulandırıcı ilaçlarınızı ne zaman yeniden başlatacağınızı ayrıca söyler; bu ilaçlara kendi kararınızla ara vermeyin ya da yeniden başlamayın.

Polip alınan yerde bir süre küçük bir yara kalır. NIDDK, polip alınmasından sonra hafif kanama olabileceğini ve bunun olağan sayıldığını belirtir. Ancak şiddetli karın ağrısı, ateş, düzelmeyen kanlı dışkılama, durmayan makat kanaması, baş dönmesi veya halsizlik gelişirse hemen tıbbi yardım alınmalıdır. NIDDK'ye göre kanama ve bağırsak delinmesi gibi komplikasyonlar seyrektir; ancak polip alınan kişilerde ve ileri yaştakilerde daha sık görülür.

Patoloji sonucu ve kontrol kolonoskopisi

NIDDK'ye göre biyopsi ve polip sonuçlarının çıkması birkaç gün veya daha uzun sürebilir. Sonuç raporunda polipin türü, boyutu ve kenarlarının temiz olup olmadığı gibi bilgiler yer alır. Bu raporu kontrol randevunuza götürmeniz, sonraki adımların planlanmasını kolaylaştırır.

Polip çıkarıldıktan sonra yeni polip gelişebileceği için kontrol kolonoskopisi gerekebilir. MedlinePlus'a göre kontrolün zamanlaması poliplerin sayısına, boyutuna, türüne ve kişisel risk etkenlerine göre bir ile on yıl arasında değişebilir. Size uygun aralığı patoloji sonucunuza göre hekiminiz belirler.

Polip riskini azaltmak için neler yapılabilir?

Polipleri tamamen önlemek mümkün değildir; ancak MedlinePlus bazı yaşam tarzı alışkanlıklarının riski azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir:

• Meyve, sebze ve lif açısından zengin, yağı düşük bir beslenme düzeni. Bkz. Lifli besinler
• Sigara içmemek
• Alkolü sınırlamak
• Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
• Düzenli fiziksel aktivite

MedlinePlus bazı ağrı kesicilerin de bu konuda araştırıldığını belirtir; ancak bu ilaçların yan etkileri olabileceği için hekime danışmadan kullanılmamalıdır. Tarama programlarına katılmak, polipleri belirti vermeden yakalamanın en önemli yoludur. Bkz. Kanser riskini azaltan yaşam tarzı