Mesane kanseri belirtileri, risk etkenleri ve tedavisi

Mesane kanseri nedir?

Mesane, böbreklerde üretilen idrarın vücuttan atılana kadar biriktiği, kaslı ve balon benzeri bir organdır. Mesanenin iç yüzeyi, idrara dayanıklı özel bir hücre tabakasıyla (ürotelyum) döşelidir. Mesane kanserlerinin büyük kısmı bu hücrelerden gelişir ve "ürotelyal kanser" olarak adlandırılır.

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), mesane kanserinin tedavisinin, kanserin mesane duvarındaki kas tabakasına ulaşıp ulaşmadığına göre önemli ölçüde değiştiğini belirtir:

• Kasa ilerlememiş (yüzeyel) mesane kanseri: Kanser mesanenin iç yüzeyinde ya da hemen altındaki tabakada sınırlıdır.
• Kasa ilerlemiş mesane kanseri: Kanser mesane duvarının kas tabakasına ya da daha derine yayılmıştır.

Bu ayrım, hangi tedavinin uygun olacağını belirlemede en önemli etkenlerden biridir.

Mesane kanseri belirtileri nelerdir?

NHS'e göre mesane kanserinin ana belirtisi idrarda kan görülmesidir. İdrar parlak pembe, kırmızı ya da koyu kahverengi görünebilir. NHS, idrarda kan görüldüğünde başka hiçbir belirti olmasa bile hekime başvurulmasını önerir; kanın gelip geçmesi ya da ağrı yapmaması, değerlendirme gerekmediği anlamına gelmez.

NHS'in saydığı diğer belirtiler şunlardır:

• İdrar yaparken ağrı, yanma, batma ya da kaşıntı hissi
• Sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Her zamankinden sık idrara çıkma
• Ani ve ertelenemeyen idrar yapma isteği
• İştahsızlık ve açıklanamayan kilo kaybı
• Belde ya da karnın alt kısmında ağrı
• Kemiklerde ağrı veya hassasiyet
• Yorgunluk ve genel halsizlik

NHS, bu belirtilerin birçoğunun çok yaygın olduğunu ve başka durumlardan da kaynaklanabileceğini vurgular. Örneğin idrarda yanma ve sık idrara çıkma çoğu zaman idrar yolu enfeksiyonuna bağlıdır. Ancak idrarda kan görülmesi, tek bir kez olsa ya da miktarı az olsa bile hekime başvurmayı gerektirir. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri

Mesane kanserinin risk etkenleri

NHS'e göre şu durumlarda mesane kanseri gelişme olasılığı artar:

• Sigara içmek ya da çiğneme tütünü kullanmak
• 60 yaşın üzerinde olmak
• Erkek olmak
• Kimyasallarla çalışmak: NHS, tekstil sektöründe kullanılan kimyasallarla ya da karbon veya ham petrolle çalışmayı örnek verir.
• Daha önce kanser nedeniyle radyoterapi almış olmak
• Uzun süre idrar sondası (kateter) kullanmak
• Fazla kilo
• Ailede mesane kanseri öyküsü: Yakın bir akrabada mesane kanseri bulunması
• Diyabet gibi bazı hastalıklar
• Şistozomiyaz (bilharzia): Bazı ülkelerde tatlı sularda bulunan bir parazitin yol açtığı enfeksiyon

Riski azaltmak için

NHS, mesane kanserinin her zaman önlenemeyeceğini; ancak şu adımların riski azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir:

• Sigarayı bırakmak. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Fazla kiloları vermek
• Zararlı kimyasallara maruz kalınan işlerde koruyucu giysi ve maske kullanmak

Mesane kanseri nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı dinler ve muayene eder. İdrarda kan ya da enfeksiyon olup olmadığını anlamak için idrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü istenebilir. Bkz. Tam idrar tahlili

Sistoskopi

NHS'e göre mesane kanserini araştırmada temel test sistoskopidir. Bu işlemde idrarın vücuttan atıldığı kanaldan (üretra) ince bir kamera ilerletilerek mesanenin içi görüntülenir. İşlem sırasında şüpheli bir alan görülürse küçük bir doku örneği (biyopsi) alınabilir. Alınan örnek patoloji laboratuvarında mikroskop altında incelenerek tanı konur.

Tümörün kapalı yöntemle çıkarılması (TUR)

NCI'ye göre kasa ilerlememiş mesane kanserinde tümör, üretradan ilerletilen bir aletle (sistoskop) kesilerek çıkarılır ve tabanı yakılarak kanama durdurulur. Bu işlem hem tanı hem de tedavi amacı taşır; çıkarılan doku incelenerek kanserin türü, derecesi ve mesane duvarında ne kadar derine ilerlediği belirlenir.

Evreleme için ek tetkikler

NHS'e göre tanı konduktan sonra kanserin büyüklüğünü, türünü ve ne kadar yayıldığını anlamak için ultrason, MR ya da bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri, kan testleri ve gerekirse kemik sintigrafisi yapılabilir. NHS, bu testlerin her biri herkese gerekmeyebileceğini de belirtir.

Mesane kanseri nasıl tedavi edilir?

NHS'e göre tedavi; kanserin türüne, büyüklüğüne, yerine, yayılıp yayılmadığına ve kişinin genel sağlığına göre belirlenir. Ana tedavi yöntemi cerrahidir; ancak ilaç ve ışın tedavileri de önemli yer tutar.

Kasa ilerlememiş mesane kanserinde

• TUR ile tümörün çıkarılması: Kanser mesanenin iç yüzeyinden kapalı yöntemle alınır.
• Mesane içi tedaviler: NCI'ye göre tümör çıkarıldıktan sonra yeniden oluşma riskini azaltmak için ilaçlar ince bir sonda aracılığıyla doğrudan mesanenin içine verilebilir. Bu tedaviler arasında BCG adı verilen ve bağışıklık sistemini uyaran bir tedavi ile mesane içine verilen kemoterapi ilaçları bulunur.

Kasa ilerlemiş mesane kanserinde

• Mesanenin alınması (radikal sistektomi): NCI'ye göre bu ameliyatta mesane, yakındaki lenf bezleri ve çevredeki bazı organlar (erkeklerde prostat ve sperm kesecikleri; kadınlarda rahim, yumurtalıklar ve vajinanın bir kısmı gibi) çıkarılır. NHS, ameliyatla mesanenin tamamı ya da bir bölümü alındığında idrarın vücuttan atılması için yeni bir yol oluşturulduğunu belirtir.
• İdrar yolunun yeniden düzenlenmesi: NCI'ye göre mesane alındığında idrar; karın duvarına açılan bir ağızla dışarıdaki bir torbaya, bağırsaktan oluşturulan ve sondayla boşaltılan bir iç hazneye ya da başka yollara yönlendirilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu kişiye göre belirlenir.
• Kemoterapi: NHS'e göre ameliyattan önce ya da sonra damar yoluyla, radyoterapiyle birlikte veya yayılmış kanserde kullanılabilir.
• Radyoterapi ve kemoradyoterapi: NHS, ışın tedavisinin bazen kemoterapiyle birlikte ameliyata seçenek olarak uygulanabildiğini belirtir.
• İmmünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlar: NHS'e göre bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini yok etmesine yardım eden bu ilaçlar, özellikle kanserin geri gelme riski yüksek olduğunda ya da kemoterapi uygun olmadığında kullanılabilir.

Kanserin iyileştirilemediği durumlarda tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı ve belirtileri kontrol etmeyi amaçlar. NHS, bu süreçte palyatif bakım ekiplerinin hem kişiye hem de ailesine destek olduğunu belirtir. Kemoterapi hakkında genel bilgi için Kemoterapi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Tedavi sonrası izlem

Mesane kanseri, özellikle kasa ilerlememiş türlerde, tedaviden sonra mesanede yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle düzenli izlem çok önemlidir. NHS, tedavi sırasında ve sonrasında düzenli kontrollerin yapıldığını ve kişilerin endişe verici bir belirti fark ettiklerinde bir sonraki randevuyu beklemeden ekiplerine başvurmalarını önerir. NCI de tedavinin ne kadar işe yaradığını görmek için bazı testlerin düzenli aralıklarla tekrarlandığını belirtir.

İzlem sürecinde şunlara dikkat etmek yararlı olur:

• Kontrol sistoskopilerini ve görüntüleme randevularını aksatmayın.
• İdrarda yeniden kan görürseniz kontrol tarihini beklemeden ekibinize haber verin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Mesane alındıysa stoma bakımı ya da sondayla boşaltma konusunda uzman hemşireden eğitim alın.
• Duygusal zorlanma yaşıyorsanız psikolojik destek isteyin.

NHS'e göre tanı ve tedavi süreci boyunca bir uzman hemşire, kişinin ana iletişim noktası olarak görev alır.