Hızlı kalp atışı (taşikardi): nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Taşikardi nedir?

Kalp hızı, kalbin bir dakikada kaç kez attığını gösterir ve bilekten ya da boyundan nabız sayılarak ölçülebilir. NHS ve NHLBI'a göre dinlenme hâlindeki olağan kalp hızı dakikada 60–100 atımdır. NHLBI taşikardiyi, dinlenme hâlinde kalp hızının dakikada 100 atımın üzerinde olması olarak tanımlar.

Kalbin hızlanması her zaman bir hastalık işareti değildir. Merdiven çıkarken, koşarken ya da heyecanlandığınızda kalbin hızlanması, vücudun artan oksijen ihtiyacına verdiği olağan bir yanıttır. Önemli olan; hızlı kalp atışının dinlenme hâlinde ortaya çıkıp çıkmadığı, aniden başlayıp bitip bitmediği ve başka belirtilerin eşlik edip etmediğidir.

Kalbin hızlı, güçlü ya da düzensiz attığını hissetmeye çarpıntı denir. Her çarpıntı taşikardi değildir; bazen kalp olağan hızda atarken de çarpıntı hissedilebilir. Bkz. Çarpıntı neden olur?

Nabız nasıl ölçülür?

Nabzınızı ölçmek, hekime başvurduğunuzda yakınmalarınızı daha net anlatmanıza yardımcı olur:

• En az birkaç dakika oturarak dinlenin; kahve, sigara ve egzersizden hemen sonra ölçüm yapmayın.
• İşaret ve orta parmağınızı, başparmak tarafındaki bileğin iç yüzüne ya da boynun yan tarafına hafifçe yerleştirin.
• Atımları bir saat ya da telefon yardımıyla tam bir dakika boyunca sayın.
• Atımların düzenli mi, düzensiz mi olduğuna da dikkat edin ve sonucu tarih ve saatiyle not edin.

Tansiyon aletleri ve akıllı saatler de nabız gösterebilir; ancak ritim düzensizse bu cihazların ölçümü yanıltıcı olabilir. Tekrarlayan yüksek değerleri hekiminizle paylaşın.

Kalbi hızlandıran olağan ve geçici nedenler

MedlinePlus, kalbin hızlı ya da güçlü atmasına yol açabilen ve kalp hastalığıyla ilgili olmayan pek çok etken sayar:

• Egzersiz ve fiziksel efor
• Kaygı, stres, korku ve panik
• Ateş
• Kafein (kahve, çay, enerji içecekleri)
• Nikotin (sigara ve tütün ürünleri)
• Uyarıcı maddeler ve uyuşturucular
• Bazı soğuk algınlığı ilaçlarındaki burun açıcı etken maddeler

MedlinePlus'a göre kalp hızını artırabilen tıbbi durumlar arasında şunlar da vardır:

• Tiroid bezinin fazla çalışması. Bkz. Hipertiroidi belirtileri
• Kanda oksijen düzeyinin düşmesi
• Kandaki tuzların (elektrolitlerin) dengesizliği
• Kalp hastalıkları ve kalp kapağı sorunları

Bu durumlarda tedavinin amacı kalp hızını doğrudan düşürmekten çok, altta yatan nedeni ortadan kaldırmaktır.

Ritim bozukluğuna bağlı taşikardi türleri

Bazı taşikardiler kalbin elektrik sistemindeki bir sorundan kaynaklanır. NHLBI bunları kalbin hangi bölümünden kaynaklandığına göre iki ana gruba ayırır:

Kulakçık kaynaklı (supraventriküler) taşikardiler

• Supraventriküler taşikardi (SVT): NHS'e göre kalp aniden olağandan çok daha hızlı atmaya başlar. Nöbetler birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilir ve günde birkaç kez görülebileceği gibi yılda bir kez de görülebilir. NHS, SVT'nin çoğunlukla çocukluk ya da genç erişkinlik döneminde başladığını belirtir.
• Paroksismal supraventriküler taşikardi (PSVT): NHLBI'a göre aniden başlayan bu nöbetler sıklıkla gençlerde ve yoğun efor sırasında görülür.
• Atriyal fibrilasyon ve atriyal flutter: Kulakçıkların düzensiz ya da çok hızlı uyarılmasıyla kalp hızlı ve çoğu zaman düzensiz atar. Bkz. Atriyal fibrilasyon nedir?

Kulakçık kaynaklı taşikardiler de çarpıntı, nefes darlığı ve baş dönmesi gibi yakınmalara yol açabileceği için hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Karıncık kaynaklı (ventriküler) taşikardiler

• Ventriküler taşikardi: Karıncıkların hızlı ve düzenli şekilde atmasıdır; birkaç saniye ya da daha uzun sürebilir.
• Ventriküler fibrilasyon: Karıncıklar kasılmak yerine titreşir. NHLBI'a göre dakikalar içinde kalp durmasına ve ölüme yol açabilir.

NHLBI karıncık kaynaklı ritim bozukluklarını tehlikeli olarak nitelendirir; bu durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir.

Belirtileri nelerdir?

Hafif ve kısa süreli taşikardi fark edilmeyebilir. Belirti olduğunda NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı yakınmalar şunlardır:

• Kalbin hızlı, güçlü ya da "küt küt" attığını hissetmek; bu his göğüste, boğazda ya da boyunda hissedilebilir
• Göğüste rahatsızlık ya da ağrı
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi, sersemlik, bayılacak gibi olma
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bazı durumlarda bayılma

Ani başlayıp ani biten nöbetler daha çok SVT gibi ritim bozukluklarını düşündürür. Kalp hızının dinlenme hâlinde sürekli yüksek seyretmesi ise tiroid hastalığı ya da elektrolit dengesizliği gibi başka nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir.

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızın nasıl başladığını, ne kadar sürdüğünü, neyin tetiklediğini ve kullandığınız ilaçları, kafein ve alkol alışkanlığınızı sorar. NHS ve MedlinePlus'a göre başlıca testler şunlardır:

• EKG (elektrokardiyografi): NHS'e göre SVT tanısı EKG ya da benzeri bir testle konur. Çekim sırasında taşikardi varsa türü çoğu zaman EKG'den anlaşılabilir. Bkz. EKG nedir?
• Ritim holteri: Ara sıra gelen nöbetleri yakalamak için kalp ritmi taşınabilir bir cihazla uzun süre kaydedilir.
• Ekokardiyografi: Kalbin yapısını ve kapakları değerlendirir.
• Kan testleri: Tiroid hormonları, kan sayımı ve elektrolitler gibi nedenleri araştırmak için istenebilir.

Nöbet sırasında nabzınızı ölçüp not almanız ya da varsa bir EKG kaydı aldırmanız tanıya önemli katkı sağlar.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, taşikardinin nedenine ve türüne göre hekim tarafından belirlenir. Ateş, kaygı ya da tiroid hastalığı gibi bir nedene bağlı taşikardide öncelik bu nedenin tedavisidir.

Ritim bozukluğuna bağlı taşikardilerde NHS ve NHLBI'ın sıraladığı seçenekler şunlardır:

• Basit manevralar: NHS, hekimlerin SVT nöbetlerini durdurmaya yardımcı olabilecek basit yöntemler önerebileceğini belirtir. NHLBI bu yöntemlere (vagal manevralar) öksürmeyi, nefesi tutup ıkınmayı ve yüze çok soğuk bir havlu koymayı örnek verir. Bu yöntemleri yalnızca hekiminiz size uygun bulup nasıl yapılacağını gösterdiyse uygulayın.
• İlaçlar: Nöbeti durdurmak ya da tekrarını önlemek için ağızdan veya damardan ilaçlar kullanılabilir. NHLBI beta blokerleri ve kalsiyum kanal blokerlerini bu ilaç grupları arasında sayar.
• Kardiyoversiyon: Kalbe kontrollü bir elektrik uyarısı verilerek ritmin düzeltilmesidir.
• Kateter ablasyonu: NHS'e göre ince tüpler damar yoluyla kalbe ilerletilir ve soruna yol açan bölgeye ısı ya da dondurma uygulanır. NHS bu işlemi, SVT'ye yol açan sorunu ortadan kaldırmaya yönelik bir tedavi seçeneği olarak tanımlar.
• ICD: Tehlikeli ventriküler ritim bozukluğu riski yüksek kişilerde, bu ritimleri algılayıp düzelten bir cihaz takılabilir.

Taşikardiyle günlük yaşam

NHS, SVT nöbetlerinin sıklığını azaltmak için kafein ve alkolü azaltmayı ve sigarayı bırakmayı önerir. MedlinePlus da kafein ve nikotin gibi uyarıcıları azaltmayı, stresi yönetmek için gevşeme tekniklerine, yoga ya da meditasyona yer vermeyi ve düzenli egzersiz yapmayı önerir.

• Ataklarınızın tarihini, süresini ve o sırada ne yaptığınızı not edin.
• Enerji içecekleri ve yüksek kafeinli ürünlerden uzak durun.
• Reçetesiz soğuk algınlığı ilaçlarını ve takviyeleri kullanmadan önce eczacınıza danışın.
• Size verilen ilaçları kendi kararınızla bırakmayın.